Από εργάτης, Πρόεδρος: Η ιστορική νίκη του Λούλα ντα Σίλβα στις εκλογές της Βραζιλίας
- Για πρώτη φορά από το 1989, υποψήφιος που βρισκόταν πίσω στον πρώτο γύρο των εκλογών κατάφερε να κερδίσει την προεδρία της Βραζιλίας στον δεύτερο.
- Η πολιτική του ταυτίστηκε με τη μαζική μείωση της φτώχειας, κυρίως μέσω του εμβληματικού προγράμματος «Bolsa Família» που βοήθησε τη χώρα να βγει από τον Χάρτη Πείνας του ΟΗΕ.
- Μετά την πολύμηνη φυλάκισή του (580 ημέρες) και τη μετέπειτα ακύρωση των καταδικών του το 2021, επιστρέφει για τέταρτη θητεία στο τιμόνι μιας πλέον βαθιά πολωμένης χώρας.
Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα κατέγραψε άλλη μια ιστορική πρωτιά, κερδίζοντας τις προεδρικές εκλογές παρά την ήττα του στον πρώτο γύρο. Η πορεία του, από τους δρόμους του Σάο Πάολο και τα εργοστάσια μετάλλου μέχρι το ανώτατο αξίωμα της χώρας, αποτελεί ένα σύγχρονο παράδειγμα πολιτικού φαινόομένου ανθεκτικότητας, σημαδεμένο από τεράστιες κοινωνικές κατακτήσεις, μια ηχηρή πτώση και μια άνευ προηγουμένου πολιτική ανάσταση.
Ανατρέποντας τα προγνωστικά
Επιστρέφοντας στο Παλάσιο ντο Πλανάλτο (Προεδρικό Μέγαρο) – ένα μέρος που πολιτικά δεν εγκατέλειψε ποτέ πραγματικά – ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος (PT) αψήφησε ένα εξαιρετικά δυσμενές στατιστικό στοιχείο, γράφοντας μια νέα σελίδα στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Από το 1989, έτος κατά το οποίο η Βραζιλία επέστρεψε στις άμεσες προεδρικές εκλογές καθιερώντας το σύστημα των δύο γύρων, κανένας υποψήφιος που υπολειπόταν στον πρώτο γύρο δεν είχε καταφέρει να ανατρέψει το αποτέλεσμα στον δεύτερο. Είναι χαρακτηριστικό πως, στις εκλογές του 1989, ο ίδιος ο Λούλα είχε βιώσει ακριβώς την αντίθετη πλευρά αυτού του κανόνα, μένοντας πίσω από τον αντίπαλό του, Φερνάντο Κολόρ ντε Μέλο, κατά 13,3 μονάδες, μια διαφορά που δεν μπόρεσε ποτέ να γεφυρώσει στην τελική αναμέτρηση.
Στην επινίκια ομιλία του, μετά την τέταρτη επιτυχημένη προεδρική του εκστρατεία, εμφανώς συγκινημένος και με το βλέμμα στραμμένο στην πολιτική του διαδρομή, αναφέρθηκε στην ταπεινή του καταγωγή και την απροσδόκητη πορεία του: «Σας το χρωστάω αυτό. Πάντα πίστευα ότι ο Θεός υπήρξε πολύ γενναιόδωρος μαζί μου, γιατί υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι πιο προετοιμασμένοι από εμένα, άνθρωποι με περισσότερα πτυχία, που έχουν διαβάσει περισσότερα βιβλία, που έχουν σπουδάσει περισσότερο».
Συνεχίζοντας, τόνισε το συμβολικό βάρος της εκλογής του: «Θέλω να σας πω ότι είμαι απίστευτα περήφανος. Πρώτον, γιατί είμαι ο μοναδικός πρόεδρος της Δημοκρατίας, ένας εργάτης μετάλλου χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο, που εκλέγεται δημοκρατικά τέσσερις φορές, για να κάνει έκκληση για ειρήνη». Κλείνοντας τα 81 του χρόνια, ο Λούλα έδωσε μια τολμηρή υπόσχεση στους υποστηρικτές του και τον Τύπο: δεσμεύτηκε να προσφέρει «την καλύτερη θητεία που έχει υπηρετήσει ποτέ πρόεδρος στην ιστορία αυτής της χώρας».
Από τους δρόμους του Περναμπούκο στα συνδικάτα
Γεννημένος στις 27 Οκτωβρίου 1945 στο Γκαρανιούνς, μια πόλη στο βορειοανατολικό κρατίδιο του Περναμπούκο, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα ξεκίνησε τη ζωή του σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας. Ήταν το έβδομο παιδί μιας οικογένειας αγροτών που δεν γνώριζαν γραφή και ανάγνωση. Στα επτά του χρόνια μετακόμισε με την οικογένειά του στο Σάο Πάολο αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον, και, πριν καν κλείσει τα 14 και ξεκινήσει την τεχνική του εκπαίδευση στη μεταλλουργία, η σκληρή βιοπάλη τον είχε ήδη κάνει πλανόδιο πωλητή, λούστρο παπουτσιών και βοηθό σε βαφείο.
Η ζωή του στα εργοστάσια διαμόρφωσε ανεξίτηλα την πολιτική του ταυτότητα. Το “Λούλα” ξεκίνησε ως ένα απλό παρατσούκλι στα εργοστάσια, το οποίο αργότερα ενσωματώθηκε επίσημα στο όνομά του. Η ίδια η εργασία του άφησε τα σημάδια της πάνω του: ένα εργατικό ατύχημα του στέρησε ένα δάχτυλο, χαρίζοντάς του το μειωτικό προσωνύμιο «εννιά δάχτυλα» από τους σκληρούς επικριτές και αντιπάλους του.
Ωστόσο, η δράση του ως συνδικαλιστής και οργανωτής μαζικών απεργιών των εργατών μετάλλου στην ευρύτερη περιοχή του Σάο Πάολο, κατά τη διάρκεια των σκοτεινών χρόνων της στρατιωτικής δικτατορίας, ήταν αυτή που τον ανέδειξε σε κορυφαία δημόσια φιγούρα. Οι ιστορικές απεργίες που ηγήθηκε μεταξύ 1978 και 1980 έθεσαν τα θεμέλια για την ίδρυση του Εργατικού Κόμματος (PT) το 1980, το οποίο, με τον Λούλα στο τιμόνι του, θα αναδεικνυόταν στην κυρίαρχη δύναμη της βραζιλιάνικης αριστεράς μετά τον εκδημοκρατισμό της χώρας (1985-1988).
Μια ιστορική κληρονομιά
Η πορεία προς την εξουσία δεν ήταν εύκολη. Μετά από τρεις συνεχόμενες, εξουθενωτικές και αποτυχημένες προεδρικές εκστρατείες (το 1989, το 1994 και το 1998), η επιμονή του απέδωσε καρπούς. Το 2002, ο Λούλα κέρδισε τελικά την προεδρία, γράφοντας ιστορία ως ο πρώτος ηγέτης συνδικάτου και χειρωνακτικός εργάτης που πέρασε τις πύλες του Παλάσιο ντο Πλανάλτο.
Κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων θητειών του, η Βραζιλία, μια χώρα στιγματισμένη από τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, την ακραία φτώχεια και τον αναλφαβητισμό, γνώρισε μια ριζική μεταμόρφωση, μετατρεπόμενη σε ένα πιο ευημερούν και δίκαιο κράτος. Αυτό επετεύχθη μέσω στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών, με αιχμή του δόρατος το εμβληματικό επίδομα «Bolsa Família» (που καθιερώθηκε το 2003) και το φιλόδοξο πρόγραμμα «Μηδενική Πείνα» (Zero Hunger). Το αφήγημα του Λούλα, ότι το κράτος πρέπει και μπορεί να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη μείωση της ανισότητας, βρήκε απόλυτη δικαίωση: το 2014, υπό την κυβέρνηση της Ντίλμα Ρούσεφ (της πολιτικής του διαδόχου), η Βραζιλία πέτυχε το ορόσημο να αφαιρεθεί από τον Χάρτη Πείνας του ΟΗΕ, χάρη σε αυτό το πλέγμα κοινωνικοοικονομικών πολιτικών.
Σε διεθνές επίπεδο, ο Λούλα αναδείχθηκε σε φωνή του Παγκόσμιου Νότου, υπερασπιζόμενος σταθερά την πολυμέρεια, τη διπλωματία και μια διεθνή τάξη πραγμάτων που δεν υπαγορεύεται αποκλειστικά από τις μεγάλες δυνάμεις. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, «Ο πόλεμος δεν είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα. Είναι η απόλυτη αποτυχία της πολιτικής», υπερασπιζόμενος το όραμά του για την παγκόσμια ειρήνη, αντλώντας δύναμη από τη δική του εμπειρία ενάντια στη δικτατορία.
Η επιτυχία του αποτυπώθηκε στους αριθμούς: ολοκλήρωσε την πρώτη του θητεία με εντυπωσιακό ποσοστό αποδοχής 57% και επανεξελέγη θριαμβευτικά το 2006, συγκεντρώνοντας περισσότερες από 58 εκατομμύρια ψήφους, τον υψηλότερο αριθμό στην ιστορία της Βραζιλίας.
Η πτώση, η φυλάκιση και η αναγέννηση μέσα από τις στάχτες
Παρά την τεράστια δημοτικότητα και τα επιτεύγματά του, η πολιτική του κληρονομιά αμαυρώθηκε σοβαρά όταν η σκιά της διαφθοράς κάλυψε το PT. Η πολυπλόκαμη και σαρωτική έρευνα «Lava Jato» (Επιχείρηση Πλυντήριο Αυτοκινήτων), υπό την ηγεσία του δικαστή Σέρζιο Μόρο (ο οποίος αργότερα διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης του Μπολσονάρου), κυριάρχησε στη δημόσια σφαίρα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2010.
Η έρευνα αποκάλυψε ένα δαιδαλώδες κύκλωμα δωροδοκιών και μιζών, με επίκεντρο την ημικρατική εταιρεία πετρελαίου Petrobras και τον κατασκευαστικό κολοσσό Odebrecht. Οι αποκαλύψεις οδήγησαν δεκάδες ισχυρούς πολιτικούς και επιχειρηματίες στη φυλακή, διέρηξαν την εμπιστοσύνη των πολιτών στο παραδοσιακό πολιτικό σύστημα και λειτούργησαν ως καταλύτης για την άνοδο του δεξιού λαϊκισμού, με κύριο εκφραστή τον Ζαΐρ Μπολσονάρου.
Σε αυτή τη δίνη, ο ίδιος ο Λούλα φυλακίστηκε τον Μάρτιο του 2018, εκτίοντας ποινή εννέα ετών, κατηγορούμενος ότι αποδέχθηκε ένα παραθαλάσσιο διαμέρισμα ως αντάλλαγμα για την παροχή πολιτικών διευκολύνσεων. Ωστόσο, η παραμονή του στη φυλακή δεν σήμανε το τέλος του. Μετά από 580 ημέρες κράτησης, αφέθηκε ελεύθερος τον Νοέμβριο του 2019, χάρη σε μια αλλαγή στη νομολογία του Ανώτατου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου σχετικά με τον χρόνο έναρξης έκτισης των ποινών.
Η οριστική και πλήρης νομική και πολιτική του δικαίωση ήρθε το 2021, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε όλες τις καταδίκες του, αποφαινόμενο ότι το δικαστήριο της Κουριτίμπα δεν είχε την απαιτούμενη δικαιοδοσία για να τον δικάσει. Αυτή η απόφαση καθάρισε το ποινικό του μητρώο και άνοιξε ορθάνοιχτα τον δρόμο για την επιστροφή του στην προεδρική κούρσα, με στόχο τις εκλογές του 2022.
Η επιστροφή στην εξουσία
Η νίκη του και η επιστροφή του στην προεδρία σηματοδοτούν μια νέα, κρίσιμη φάση σε μια πολιτική σταδιοδρομία που καθορίζεται από τη μοναδική του ικανότητα να επιβιώνει, να ανασυντάσσεται και να επιστρέφει στην εξουσία.
Ωστόσο, ο δρόμος που έχει μπροστά του διαγράφεται εξαιρετικά ανηφορικός. Η Βραζιλία την οποία καλείται να κυβερνήσει σήμερα ο Λούλα διαφέρει ριζικά από τη χώρα που οδήγησε σε ανάπτυξη τη δεκαετία του 2000. Το σημερινό πολιτικό και κοινωνικό τοπίο είναι βαθιά και επικίνδυνα πολωμένο. Το Κογκρέσο κυριαρχείται από συντηρητικές και κεντροδεξιές δυνάμεις, ενώ ο “Μπολσοναρισμός” απέδειξε ότι διατηρεί σημαντική, ανθεκτική εκλογική και κοινωνική ισχύ, ριζωμένη σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, καθιστώντας την τέταρτη θητεία του ιστορικού ηγέτη της βραζιλιάνικης αριστεράς ίσως την πιο απαιτητική της ζωής του.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
