Γαλλία: Ο νέος μεγάλος ασθενής της Ευρώπης – Δημοσιονομική κρίση και κοινωνική αναταραχή

• Γαλλία: Ο νέος μεγάλος ασθενής της Ευρώπης.
• Γαλλική οικονομία: Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ αντιμέτωπη με αυξανόμενες πιέσεις.
• Δημοσιονομική κρίση: Το υψηλό έλλειμμα και το δημόσιο χρέος επιβαρύνουν τις προοπτικές της χώρας.
• Κοινωνικές αναταραχές: Οι διαδηλώσεις εντείνουν την αβεβαιότητα και τις ανησυχίες των επενδυτών.
• Γαλλικό δημόσιο χρέος: Το κόστος δανεισμού αυξάνεται, ενώ οι αγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.

Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρασύρεται σε έναν φαύλο κύκλο δημοσιονομικών και κοινωνικών κρίσεων, λίγο πριν από τις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Ύστερα από δύο διαδοχικά Σαββατοκύριακα κατά τα οποία εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές κατέβηκαν στους δρόμους, απαιτώντας από την κυβέρνηση να αυξήσει τους μισθούς των εκπαιδευτικών, να αναβαθμίσει τα σχολεία και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της αύξησης του κόστους ζωής, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης βυθίζεται σε έναν φαύλο κύκλο δημοσιονομικής κρίσης και κοινωνικής αναταραχής, με τις δύο αυτές κρίσεις να αλληλοτροφοδοτούνται.

«Η Γαλλία βρίσκεται στα πρόθυρα μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης», δήλωσε στο POLITICO ο πρώην πρωθυπουργός Μισέλ Μπαρνιέ. «Πρέπει να στείλουμε ένα μήνυμα στις αγορές».

Οι αρχές κατάφεραν να αποτρέψουν τα επεισόδια βίας και τις λεηλασίες που είχαν σημειωθεί κατά τον πρώτο γύρο των διαδηλώσεων, στις 17 και 18 Οκτωβρίου. Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν ανήσυχες.

Ακόμη και πριν ξεκινήσουν οι κινητοποιήσεις, οι επενδυτές εγκατέλειπαν τα γαλλικά ομόλογα ή απαιτούσαν ιστορικά υψηλές αποδόσεις, εξαιτίας της αδυναμίας της κυβέρνησης να μειώσει ουσιαστικά το επίμονα υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα, να περιορίσει το δημόσιο χρέος των 3,5 τρισ. ευρώ, να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη και να μεταρρυθμίσει ένα μη βιώσιμο συνταξιοδοτικό σύστημα.

Το ενδεχόμενο ενός δεύτερου γύρου προεδρικών εκλογών την επόμενη άνοιξη, με επικρατέστερη υποψήφια της ακροδεξιάς τη Μαρίν Λεπέν και αντίπαλό της από την ακροαριστερά τον Ζαν-Λικ Μελανσόν, ο οποίος σύμφωνα με τις περισσότερες δημοσκοπήσεις διεκδικεί τη δεύτερη θέση, προκαλεί πρόσθετη ανησυχία στους επενδυτές.

Και οι δύο υποψήφιοι επιδιώκουν να διαθέσουν δισεκατομμύρια ευρώ για τη μείωση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης.

Το κόστος των βίαιων επεισοδίων εκτιμάται, προς το παρόν, σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, μεγάλο μέρος των οποίων αναμένεται να καλυφθεί από ασφαλιστικές. Ωστόσο, το χάος επιβαρύνει μια ήδη εκρηκτική κατάσταση, στέλνοντας ανησυχητικά μηνύματα στους επενδυτές, ιδιαίτερα εάν οι κοινωνικές αναταραχές συνεχιστούν.

Οι διαδηλώσεις των «Κίτρινων Γιλέκων» την περίοδο 2018-2020, οι οποίες ξέσπασαν στις αρχές της προεδρίας του Εμανουέλ Μακρόν, κόστισαν στη γαλλική οικονομία το 0,1% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), ενώ οι εμπορικές επιχειρήσεις ανέφεραν απώλειες ύψους 2 δισ. ευρώ.

«Είναι σαφές ότι οι διαδηλώσεις έχουν αντίκτυπο στις αγορές», δήλωσε στο POLITICO ο Ερίκ Λομπάρ, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών την προηγούμενη χρονιά.

Καθώς ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του σημερινού πρωθυπουργού Σεμπαστιάν Λεκορνί για το 2027 περιλαμβάνει ήδη εξοικονομήσεις 43 δισ. ευρώ, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια για πρόσθετες περικοπές, η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σχεδόν αδύνατο δίλημμα: είτε να δανειστεί περισσότερα χρήματα, επιβαρύνοντας την επόμενη γενιά με δισεκατομμύρια ευρώ σε τόκους, είτε να ελπίσει ότι οι διαδηλώσεις θα εκτονωθούν από μόνες τους.

«Έχουμε το μαχαίρι στον λαιμό και αισθανόμαστε σταγόνες αίματος στην καρωτίδα μας», δήλωσε κυβερνητικός υπουργός, ο οποίος ζήτησε να διατηρηθεί η ανωνυμία του προκειμένου να σχολιάσει την κατάσταση.

«Πρέπει να δείξουμε ότι ακούσαμε την οργή του κόσμου. Ωστόσο, τα περιθώρια ελιγμών μας είναι περιορισμένα, δεδομένης της κατάστασης στις αγορές».

Παίζοντας με τη φωτιά

Ο Μάριο Μόντι, ο οποίος αντιμετώπισε μια παρόμοια κατάσταση ως πρωθυπουργός της Ιταλίας και κατάφερε να αποτρέψει μια χρηματοπιστωτική κρίση το 2011 μέσω περικοπών δαπανών και συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, δήλωσε στο POLITICO ότι «τα πράγματα μπορούν να εξελιχθούν πολύ γρήγορα».

Τότε, η διαφορά αποδόσεων μεταξύ των ιταλικών και των γερμανικών δεκαετών ομολόγων —ένας δείκτης που αποτυπώνει τον αντιλαμβανόμενο κίνδυνο του χρέους μιας χώρας σε σύγκριση με τη Γερμανία, η οποία θεωρείται ιστορικά ασφαλής δανειολήπτης— εκτοξεύθηκε από περίπου 150 μονάδες βάσης σε περισσότερες από 500 μέσα σε λίγους μήνες, θυμήθηκε ο Μόντι.

Η διαφορά αποδόσεων μεταξύ των γαλλικών και των γερμανικών ομολόγων διαμορφωνόταν στις 169 μονάδες βάσης κατά το κλείσιμο των αγορών την Παρασκευή. Την προηγούμενη ημέρα, η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου αναφοράς είχε φτάσει στο 5,14%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2002.

Η Γαλλία θεωρούνταν επί μακρόν το «κακομαθημένο παιδί» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τον Μόντι, καθώς αξιοποιούσε το πολιτικό και οικονομικό της βάρος για να παρακάμπτει ή να παραβιάζει τους δημοσιονομικούς κανόνες του μπλοκ.

Ωστόσο, λίγοι πίστευαν ότι μια τόσο μεγάλη και ισχυρή χώρα θα μπορούσε να βρεθεί στην πρώτη γραμμή μιας ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.

Παρότι η δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αγοράζει κρατικά ομόλογα στη δευτερογενή αγορά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αποτελεί ισχυρό εργαλείο για την αποτροπή μιας κρίσης στην Ευρωζώνη, ο Μόντι υποστηρίζει ότι οι Γάλλοι ψηφοφόροι πρέπει να αναγνωρίσουν πως μια κρίση κρατικού χρέους στη χώρα τους δεν αποτελεί πλέον ένα υποθετικό σενάριο.

«Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η κοινή γνώμη δεν ανησυχεί αρκετά για αυτόν τον κίνδυνο», δήλωσε ο Μόντι. «Η Γαλλία δεν είναι ψυχολογικά έτοιμη να θεωρήσει τον εαυτό της στόχο μιας κρίσης ή ακόμη και αφετηρία μιας κρίσης που θα μπορούσε να εξαπλωθεί».

Η δυσφορία δεν περιορίζεται στην οικονομία. Πολλοί δείκτες καταδεικνύουν ότι η Γαλλία έχει χάσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό της.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του προηγούμενου μήνα, εννέα στους δέκα Γάλλους είναι απαισιόδοξοι για το μέλλον και πιστεύουν ότι τα παιδιά τους θα ζήσουν χειρότερα από τους ίδιους.

Μια πανευρωπαϊκή έρευνα που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα φέτος έδειξε ότι μόλις οι μισοί Γάλλοι ερωτηθέντες αισθάνονται υπερήφανοι για το δημοκρατικό σύστημα, έναντι των δύο τρίτων των Γερμανών και σχεδόν του 70% των Βρετανών.

Η απαισιοδοξία αυτή έχει στρέψει τους ψηφοφόρους προς πιο ακραίους υποψηφίους, όπως η Λεπέν, της οποίας το οικονομικό πρόγραμμα έχει επικριθεί από ορισμένους οικονομολόγους ως μη ρεαλιστικό και ανεπαρκώς τεκμηριωμένο, και ο Μελανσόν, ο οποίος θέλει να «βάλει φωτιά» στο γαλλικό χρέος.

Σύμφωνα με τη συγκεντρωτική δημοσκόπηση του POLITICO στις αρχές του μήνα, η Λεπέν συγκεντρώνει την υποστήριξη του 34% των ψηφοφόρων, ενώ ο Μελανσόν βρίσκεται στο 15%. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν το 50% του εκλογικού σώματος προτίθεται να ψηφίσει έναν υποψήφιο που αντιτίθεται στο κατεστημένο.

Ο κεντροδεξιός υποψήφιος Εντουάρ Φιλίπ, ο οποίος θεωρείται πιθανώς ο καλύτερα τοποθετημένος εκπρόσωπος του κυρίαρχου πολιτικού χώρου για να αντιμετωπίσει τη Λεπέν, επιχειρεί να παρουσιαστεί στους ψηφοφόρους ως υποψήφιος της δημοσιονομικής πειθαρχίας, χωρίς να φοβάται να αναγνωρίσει τις δύσκολες αλήθειες.

Ωστόσο, η προεκλογική του εκστρατεία δυσκολεύεται να αποκτήσει δυναμική.

Ο φαύλος κύκλος της κρίσης

Αξιωματούχοι, βουλευτές και διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO συμφώνησαν ότι η Γαλλία δεν κινδυνεύει, προς το παρόν, να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα σενάριο ανάλογο με εκείνο της Ελλάδας, το οποίο θα ανάγκαζε την κυβέρνηση να σταματήσει να πληρώνει δημοσίους υπαλλήλους και πιστωτές.

Ωστόσο, η χώρα θα μπορούσε κάλλιστα να βιώσει μια κρίση παρόμοια με εκείνη που αντιμετώπισε η Ιταλία το 2011, όταν ο Μάριο Μόντι διαδέχθηκε τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι στην πρωθυπουργία.

«Δεν είμαστε ακόμη μια μπανανία που κινδυνεύει να κηρύξει χρεοκοπία», δήλωσε ο βετεράνος κεντρώος βουλευτής και ειδικός σε θέματα προϋπολογισμού Σαρλ ντε Κουρσόν.

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των επεισοδίων νωρίτερα αυτόν τον μήνα, μπροστά από τη σπασμένη βιτρίνα ενός ήδη λεηλατημένου σούπερ μάρκετ στο μοντέρνο 11ο διαμέρισμα του Παρισιού, ένας άνδρας χωρίς εμφανή σχέση με το κατάστημα παρότρυνε τους περαστικούς να μπουν μέσα και να κλέψουν ό,τι χρειάζονταν.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, ο ιδιοκτήτης ενός κινεζικού εστιατορίου κλείδωνε την πόρτα πίσω από κάθε πελάτη, προκειμένου να διασφαλίσει ότι οι ταραχοποιοί δεν θα μπορούσαν να εισέλθουν.

Πρόκειται για εικόνες που θα περίμενε κανείς να δει σε μια χώρα στα πρόθυρα κρίσης κρατικού χρέους, όχι σε ένα κράτος-μέλος της G7.

Παρακολουθώντας τις εξελίξεις από τις Βρυξέλλες, την Ουάσιγκτον ή τη Νέα Υόρκη, διπλωμάτες και οικονομολόγοι εκτιμούν ότι το Παρίσι πιθανότατα δεν θα καταφέρει να μειώσει το δημοσιονομικό έλλειμμα στο 3% του ΑΕΠ έως το 2029, όπως είχε δεσμευτεί προηγουμένως έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο ντε Κουρσόν δήλωσε ότι η Γαλλία έχει «χάσει κάθε αξιοπιστία» απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους της όσον αφορά τα δημοσιονομικά ζητήματα.

Ο πρώην υπουργός Οικονομίας Λομπάρ παραδέχθηκε ότι «αποτύχαμε να τηρήσουμε τις δεσμεύσεις μας», εκφράζοντας ωστόσο την ελπίδα ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει.

«Εκ μέρους του γαλλικού λαού, αναλάβαμε δεσμεύσεις για να επαναφέρουμε τα δημόσια οικονομικά σε τροχιά εξυγίανσης, αλλά δεν τις τηρήσαμε. Υποστήριζα ένθερμα την τήρηση των δεσμεύσεών μου. Συλλογικά, όμως, δεν το πράξαμε», δήλωσε ο Λομπάρ.

«Έτσι, οδηγήσαμε τους εαυτούς μας σε θέση αδυναμίας».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Αυξήσεις μισθών έως 11% και νέα επιδόματα: Τι προβλέπουν οι συλλογικές συμβάσεις ανά κλάδο
• Σκάνδαλο στο μπάσκετ: Ο Λιόλιος παραιτήθηκε από την ΕΟΚ – Απολογείται για τα «στημένα»
• Μητσοτάκης: Επανεκκίνηση των συνομιλιών Ελλάδας – Αιγύπτου για την ΑΟΖ – Το σχόλιο για το μπάσκετ