Λειψυδρία στα ελληνικά νησιά: Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης επτά προορισμοί του Αιγαίου

• Επτά ελληνικά νησιά στο Αιγαίο έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, καθώς η ανομβρία και η τουριστική ζήτηση πιέζουν τα αποθέματα.
• Στην Αστυπάλαια, ο μοναδικός ταμιευτήρας βρίσκεται μόλις στο ένα έκτο της χωρητικότητάς του, ενώ η ημερήσια κατανάλωση το καλοκαίρι φτάνει τα 900 κυβικά μέτρα.
• Η αφαλάτωση προσφέρει άμεση λύση, αλλά το υψηλό ενεργειακό και οικονομικό κόστος αναδεικνύει την ανάγκη για μόνιμες και ανθεκτικές υποδομές.

Η λειψυδρία εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τα ελληνικά νησιά, απειλώντας όχι μόνο την καθημερινότητα των κατοίκων αλλά και τη βιωσιμότητα του τουρισμού, της γεωργίας και της τοπικής οικονομίας.

Επτά νησιά του Αιγαίου έχουν κηρυχθεί φέτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι ακανόνιστες βροχοπτώσεις και η απότομη αύξηση της κατανάλωσης κατά τη θερινή περίοδο εξαντλούν τα ήδη περιορισμένα αποθέματα νερού.

Η Αστυπάλαια αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας πραγματικότητας. Το νησί εξαρτάται ήδη από το εμφιαλωμένο νερό για τις ανάγκες πόσης, ενώ οι βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν τον χειμώνα στη βόρεια και τη δυτική Ελλάδα δεν έφτασαν στα Δωδεκάνησα.

Σύμφωνα με τις τοπικές αρχές, η φετινή περίοδος ήταν η δεύτερη ξηρότερη από το 2020, αναγκάζοντας τον δήμο να λάβει δύσκολες αποφάσεις για την κατανομή του διαθέσιμου νερού μεταξύ κατοίκων, αγροτών και τουριστικών επιχειρήσεων.

Στο ένα έκτο της χωρητικότητάς του ο ταμιευτήρας

Ο μοναδικός ταμιευτήρας της Αστυπάλαιας, ο οποίος κατασκευάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990, περιέχει σήμερα περίπου 150.000 κυβικά μέτρα νερού.

Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί μόλις στο ένα έκτο της συνολικής χωρητικότητάς του.

Κατά τους θερινούς μήνες, η ημερήσια κατανάλωση στο νησί φτάνει περίπου τα 900 κυβικά μέτρα. Με αυτόν τον ρυθμό και χωρίς νέα εισροή, τα διαθέσιμα αποθέματα θα μπορούσαν θεωρητικά να καλύψουν τις ανάγκες για περίπου πεντέμισι μήνες.

Η εικόνα αυτή οδήγησε τις αρχές να κηρύξουν τον Μάιο την Αστυπάλαια σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ώστε να επιταχυνθούν τα έργα για την εγκατάσταση προσωρινής μονάδας αφαλάτωσης στη Χώρα.

Η νέα μονάδα έχει δυναμικότητα 600 κυβικών μέτρων ημερησίως και προορίζεται να καλύψει μέρος της αυξημένης ζήτησης κατά την κορύφωση της τουριστικής περιόδου.

Προτεραιότητα σε κατοίκους και τουρισμό

Για να προστατευθούν τα αποθέματα, οι δημοτικές αρχές διέκοψαν την παροχή νερού από τον ταμιευτήρα προς τους αγρότες στην περιοχή Λιβάδι, τη σημαντικότερη εύφορη ζώνη του νησιού.

Η απόφαση έδωσε προτεραιότητα στις οικιακές ανάγκες και στην εξυπηρέτηση της τουριστικής περιόδου, προκάλεσε όμως άμεσες επιπτώσεις στην τοπική παραγωγή.

Αγρότες αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στη χρήση γεωτρήσεων, πολλές από τις οποίες παρέχουν υφάλμυρο νερό. Η ποιότητά του μπορεί να προκαλέσει ζημιές στα φυτά, να υποβαθμίσει το έδαφος και να περιορίσει σημαντικά την αγροτική παραγωγή.

Οι τοπικές αρχές έχουν ξεκαθαρίσει ότι η παροχή προς τους αγρότες θα αποκατασταθεί μόνο εάν οι επόμενες βροχοπτώσεις αναπληρώσουν επαρκώς τα αποθέματα του ταμιευτήρα.

Η κατανάλωση πενταπλασιάζεται το καλοκαίρι

Η μεγάλη εποχική διακύμανση του πληθυσμού επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις υποδομές ύδρευσης.

Ο μόνιμος πληθυσμός της Αστυπάλαιας ανέρχεται σε περίπου 1.400 κατοίκους, αλλά κατά την κορύφωση του καλοκαιριού μπορεί να φτάσει έως και τους 7.000 ανθρώπους.

Η πενταπλάσια αύξηση του πληθυσμού οδηγεί σε κατακόρυφη άνοδο της κατανάλωσης, σε μια περίοδο κατά την οποία δεν υπάρχουν ουσιαστικές βροχοπτώσεις και τα αποθέματα μειώνονται συνεχώς.

Η υφιστάμενη μονάδα αφαλάτωσης δεν επαρκεί για την κάλυψη της ζήτησης, γεγονός που κατέστησε αναγκαία τη δημιουργία δεύτερης προσωρινής εγκατάστασης.

Παράλληλα, σχεδιάζεται μόνιμη μονάδα αφαλάτωσης, η ολοκλήρωση της οποίας αναμένεται έως το τέλος του έτους.

Πιέσεις σε αγρότες και κτηνοτρόφους

Η λειψυδρία δεν πλήττει μόνο την ύδρευση και τον τουρισμό, αλλά και την πρωτογενή παραγωγή.

Οι κτηνοτρόφοι αναγκάζονται να μεταφέρουν νερό με δεξαμενές ή να χρησιμοποιούν νερό χαμηλότερης ποιότητας από γεωτρήσεις για τα αιγοπρόβατά τους.

Το πρόσθετο κόστος μεταφοράς και άντλησης περιορίζει τα περιθώρια βιωσιμότητας των μικρών εκμεταλλεύσεων, ενώ η έλλειψη κατάλληλου νερού μειώνει την παραγωγικότητα.

Για τους αγρότες, η κατάσταση δημιουργεί αβεβαιότητα σχετικά με το αν θα μπορέσουν να καλλιεργήσουν την επόμενη περίοδο, ιδίως εάν ο χειμώνας δεν φέρει αρκετές βροχές.

Στην πορτοκαλί ζώνη ξηρασίας η Αστυπάλαια

Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας του Copernicus κατέταξε την Αστυπάλαια στην πορτοκαλί ζώνη, καταγράφοντας πρώιμες ενδείξεις εμφάνισης ξηρασίας.

Η κατηγορία αυτή υποδηλώνει ότι οι συνθήκες υγρασίας του εδάφους και η κατάσταση της βλάστησης έχουν αρχίσει να επιδεινώνονται.

Για τα μικρά νησιά, όπου οι φυσικοί υδάτινοι πόροι είναι περιορισμένοι και δεν υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες αποθήκευσης, ακόμη και μία ξηρή χρονιά μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα.

Όταν, όμως, η ανομβρία επαναλαμβάνεται, το πρόβλημα αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά και απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Αναγκαία αλλά ακριβή λύση η αφαλάτωση

Δεκάδες μονάδες αφαλάτωσης λειτουργούν ήδη στα ελληνικά νησιά και αποτελούν βασικό εργαλείο αντιμετώπισης της λειψυδρίας.

Η αφαλάτωση μπορεί να προσφέρει σταθερή παροχή νερού ανεξάρτητα από τις βροχοπτώσεις, αλλά συνοδεύεται από υψηλό κόστος εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης.

Παράλληλα, είναι ενεργοβόρα διαδικασία, γεγονός που αυξάνει τόσο το οικονομικό όσο και το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.

Οι προσωρινές εγκαταστάσεις μπορούν να καλύψουν άμεσες ανάγκες, δεν υποκαθιστούν όμως την ανάγκη για μόνιμες υποδομές, αναβάθμιση των δικτύων, περιορισμό των διαρροών και επαναχρησιμοποίηση νερού.

Ο τουρισμός αντιμέτωπος με το υδατικό όριο

Ο τουρισμός αποτελεί τον βασικό οικονομικό πυλώνα των περισσότερων νησιών, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει απότομα τη ζήτηση νερού την περίοδο κατά την οποία τα αποθέματα είναι χαμηλότερα.

Η κατανάλωση σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, πισίνες, κήπους και τουριστικές κατοικίες προστίθεται στις ανάγκες των μόνιμων κατοίκων και της τοπικής παραγωγής.

Η αδυναμία επαρκούς υδροδότησης θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα των νησιών να υποδέχονται αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών, επηρεάζοντας άμεσα την τουριστική ανάπτυξη.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το πόσους τουρίστες μπορεί να προσελκύσει ένας προορισμός, αλλά και το κατά πόσο οι τοπικές υποδομές μπορούν να υποστηρίξουν με βιώσιμο τρόπο αυτή τη ζήτηση.

Τα ξενοδοχεία περιορίζουν την κατανάλωση

Ορισμένες τουριστικές επιχειρήσεις έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν μέτρα εξοικονόμησης νερού.

Σε ξενοδοχείο της Χώρας, οι επισκέπτες λαμβάνουν κουπόνι αξίας 5 ευρώ όταν επιλέγουν να μη γίνεται καθημερινός καθαρισμός του δωματίου τους.

Η πρακτική μειώνει την κατανάλωση νερού και ενέργειας που απαιτείται για το πλύσιμο κλινοσκεπασμάτων και πετσετών, ενώ, σύμφωνα με την επιχείρηση, έχει βρει θετική ανταπόκριση από τους πελάτες.

Στον σχεδιασμό νέων τουριστικών μονάδων εξετάζονται πλέον λύσεις όπως οι δεξαμενές συλλογής βρόχινου νερού, αντί για εγκαταστάσεις υψηλής κατανάλωσης όπως πισίνες και τζακούζι.

Έργα 15 εκατ. ευρώ σε εννέα νησιά

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους 15 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση των υδάτινων υποδομών σε εννέα ελληνικά νησιά.

Τα έργα περιλαμβάνουν:

• νέες και αναβαθμισμένες μονάδες αφαλάτωσης,
• παρεμβάσεις στα δίκτυα ύδρευσης,
• κατασκευή και αναβάθμιση δεξαμενών,
• υποδομές για την ασφαλέστερη διαχείριση των διαθέσιμων αποθεμάτων.

Για την Αστυπάλαια προβλέπονται έργα συνολικού ύψους 1,5 εκατ. ευρώ.

Η κυβέρνηση έχει θέσει την ανθεκτικότητα των υδάτινων πόρων στις βασικές προτεραιότητες της περιβαλλοντικής πολιτικής, επισημαίνοντας ότι το νερό αποτελεί πλέον ζήτημα ασφάλειας, οικονομικής ανάπτυξης και προστασίας των τοπικών κοινωνιών.

Η λειψυδρία μπορεί να επιδεινωθεί έως το 2049

Οι επιστημονικές προβλέψεις ενισχύουν την ανησυχία για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των νησιωτικών υδάτινων πόρων.

Το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» προειδοποιεί ότι η ξηρασία ενδέχεται να επιδεινωθεί έως το 2049, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας θα αυξάνει την εξάτμιση και θα περιορίζει τη διαθεσιμότητα νερού.

Τα ελληνικά νησιά θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα, λόγω της περιορισμένης έκτασης, της χαμηλής αποθηκευτικής ικανότητας και της έντονης εποχικής ζήτησης.

Η λειψυδρία μετατρέπεται έτσι από περιοδικό πρόβλημα σε διαρθρωτικό κίνδυνο για την οικονομία και την κοινωνική συνοχή των νησιών.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες του φετινού καλοκαιριού, αλλά αν οι βροχοπτώσεις του επόμενου χειμώνα και οι νέες υποδομές θα επαρκέσουν ώστε τα νησιά να υποδεχθούν με ασφάλεια την επόμενη τουριστική περίοδο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Έκπτωση στα καύσιμα: Πότε θα φανεί και γιατί μπορεί να είναι μικρότερη – Το σχέδιο των 40 εκατ. ευρώ
• Συναγερμός στις αγορές πετρελαίου: «Στερεύουν» τα αποθέματα μετά το νέο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
• Business Monitor: Από τους προορισμούς του αύριο στην επέμβαση που καταργεί τις αποστάσεις
• UBS: Σε ανοδική φάση οι ευρωπαϊκές μετοχές – Οι κλάδοι που ξεχωρίζουν, η ελληνική Theon στα top picks