«Ο αόρατος πόλεμος του Ιράν: Πώς οι χάκερ της Τεχεράνης μπορούν να κλείσουν το νερό και το ρεύμα της Δύσης 

Τα τελευταία χρόνια το Ιράν έχει επενδύσει σημαντικά στην ανάπτυξη κυβερνοδυνατοτήτων, δημιουργώντας ένα εργαλείο που του επιτρέπει να απειλεί κρίσιμες υποδομές πολύ πέρα από την εμβέλεια των συμβατικών όπλων του.

Στο επίκεντρο βρίσκονται συστήματα ύδρευσης, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες υποδομές ζωτικής σημασίας. Η λογική είναι απλή: ενώ οι πύραυλοι και τα drones περιορίζονται από την απόσταση, μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να πλήξει έναν στόχο στην άλλη άκρη του κόσμου.

Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει την ασφάλεια κρίσιμων υποδομών σε ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα της αντιπαράθεσης μεταξύ του Ιράν και της Δύσης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο ομάδων που συνδέονται με το Ιράν.

Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, ιρανικές ομάδες χάκερ πραγματοποίησαν επιθέσεις εναντίον συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης σε πολλές αμερικανικές πολιτείες. Οι επιθέσεις επηρέασαν, μεταξύ άλλων, δυνατότητες απομακρυσμένου ελέγχου και συστήματα διαχείρισης της πίεσης του νερού.

Η αμερικανική κυβέρνηση είχε προειδοποιήσει για μια «επείγουσα και συνεχιζόμενη» απειλή εναντίον των υποδομών ύδρευσης, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιου είδους συστήματα μπορούν να αποτελέσουν ιδιαίτερα ελκυστικούς στόχους για κυβερνοεπιθέσεις.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σύνθετο στις ΗΠΑ, όπου υπάρχουν περίπου 170.000 συστήματα ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων. Πολλά από αυτά βασίζονται σε παλαιότερες τεχνολογίες, ενώ οι ελλείψεις σε προσωπικό και χρηματοδότηση για την κυβερνοασφάλεια αυξάνουν την ευπάθειά τους.

Ακόμη και μια περιορισμένη κυβερνοπαρέμβαση μπορεί, επομένως, να έχει πραγματικές συνέπειες στην καθημερινότητα και στη δημόσια υγεία.

Μια στρατηγική με βάθος χρόνου

Η σημερινή δραστηριότητα δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο.

Ήδη από το 2013, χάκερ που συνδεόταν με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) είχε αποκτήσει πρόσβαση σε εγκατάσταση φράγματος στη Νέα Υόρκη. Η πρόσβαση θα μπορούσε να επιτρέψει την παρέμβαση σε θυρόφραγμα που έλεγχε τη στάθμη και τη ροή του νερού.

Η συγκεκριμένη εγκατάσταση βρισκόταν εκτός απομακρυσμένης λειτουργίας λόγω εργασιών συντήρησης, γεγονός που περιόρισε τις πιθανές επιπτώσεις της επίθεσης. Ωστόσο, το περιστατικό αποτέλεσε πρώιμη ένδειξη των κινδύνων που δημιουργούσε η σύνδεση συστημάτων φυσικών υποδομών με ψηφιακά δίκτυα.

Το 2020, ιρανικές ομάδες χάκερ στόχευσαν εγκαταστάσεις ύδρευσης στο Ισραήλ, επιχειρώντας να παρέμβουν στη διαχείριση των επιπέδων χλωρίου.

Τρία χρόνια αργότερα, ιρανικές ομάδες που συνδέονταν με το IRGC πραγματοποίησαν νέες επιθέσεις σε αμερικανικά συστήματα ύδρευσης, οδηγώντας την Ουάσιγκτον στην επιβολή κυρώσεων εναντίον στελεχών της κυβερνο-ηλεκτρονικής διοίκησης των Φρουρών.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι κυβερνοεπιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης και μακροχρόνιας στρατηγικής.

Η απειλή δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι χώρες του Περσικού Κόλπου εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μονάδες αφαλάτωσης για την κάλυψη των αναγκών τους σε νερό. Σε πολλές από αυτές, η αφαλάτωση καλύπτει περισσότερο από το 80% της κατανάλωσης νερού.

Αυτό καθιστά τις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης στρατηγικούς στόχους.

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει τόσο συμβατικά όσο και κυβερνοεργαλεία για να ασκήσει πίεση στην περιοχή. Επιθέσεις και απειλές εναντίον υποδομών νερού στον Κόλπο δημιουργούν τον κίνδυνο μιας ευρύτερης ανθρωπιστικής κρίσης, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι φυσικοί υδάτινοι πόροι είναι περιορισμένοι.

Η στρατηγική της Τεχεράνης φαίνεται να βασίζεται στην ιδέα ότι ο φόβος για διακοπές στην παροχή νερού και ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να αυξήσει την πολιτική πίεση προς την Ουάσιγκτον.

Γιατί οι κυβερνοεπιθέσεις είναι τόσο σημαντικές για την Τεχεράνη

Το βασικό πλεονέκτημα του κυβερνοπολέμου για το Ιράν είναι η εμβέλεια.

Οι συμβατικές επιθέσεις περιορίζονται από γεωγραφικούς και επιχειρησιακούς παράγοντες. Αντίθετα, μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να πραγματοποιηθεί από απόσταση και να στοχεύσει ένα ψηφιακά συνδεδεμένο σύστημα χωρίς να χρειάζεται φυσική πρόσβαση στην εγκατάσταση.

Έτσι, η Τεχεράνη μπορεί να απειλεί αμερικανικές ή ευρωπαϊκές υποδομές με τρόπους που δεν θα ήταν δυνατοί μόνο με τη χρήση πυραύλων ή drones.

Ο κυβερνοχώρος λειτουργεί επομένως ως στρατηγικός πολλαπλασιαστής ισχύος.

Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να δημιουργήσουν αβεβαιότητα χωρίς απαραίτητα να προκαλούν άμεσα μεγάλης κλίμακας φυσικές καταστροφές. Αυτό δυσκολεύει την απόδοση ευθύνης και αυξάνει το κόστος για τις χώρες που πρέπει να προστατεύσουν χιλιάδες διαφορετικά συστήματα.

Η απειλή δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ και τη Μέση Ανατολή.

Τον Αύγουστο αναφέρθηκε ότι Ιρανοί χάκερ έθεσαν εκτός λειτουργίας για περίπου τέσσερις ημέρες μια βρετανική μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Βρετανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι επρόκειτο για μικρή μονάδα, η οποία δεν επηρέασε τη συνολική ενεργειακή επάρκεια της χώρας.

Ωστόσο, το περιστατικό είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτέλεσε την πρώτη αναφερόμενη περίπτωση κυβερνοεπίθεσης που έθεσε βρετανικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας εκτός λειτουργίας.

Το γεγονός αυτό ενισχύει τις ανησυχίες ότι οι ιρανικές κυβερνοεπιχειρήσεις δεν περιορίζονται σε μία γεωγραφική περιοχή, αλλά μπορούν να επεκταθούν σε διαφορετικούς τομείς και χώρες.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ και η νέα αμερικανική απάντηση

Η Ουάσιγκτον έχει απαντήσει μέχρι σήμερα με ένα μείγμα κυρώσεων, ποινικών διώξεων και μέτρων κυβερνοάμυνας.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ξεκίνησε την Operation Economic Outcast, επιβάλλοντας κυρώσεις σε σχεδόν 60 πρόσωπα, οντότητες και πλοία που συνδέονταν με δραστηριότητες του Ιράν. Μεταξύ των στόχων βρίσκονταν μέλη ομάδας που συνδεόταν με το ιρανικό υπουργείο Πληροφοριών και η οποία κατηγορήθηκε για εκτεταμένες παραβιάσεις αμερικανικών κρίσιμων υποδομών και κυβερνοκλοπές με οικονομικό κίνητρο.

Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης προχώρησε σε διώξεις κατά μελών του Mabna Institute, μιας ιρανικής εταιρείας χάκερ που φέρεται να έκλεψε δεδομένα από περισσότερα από 380 πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και κυβερνητικές υπηρεσίες παγκοσμίως.

Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει: αρκούν οι κυρώσεις και οι διώξεις για να αποτρέψουν μελλοντικές επιθέσεις;

Από την άμυνα στην ενεργητική κυβερνοαντιμετώπιση

Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να μετακινείται σταδιακά από την αποκλειστική άμυνα προς μια πιο ενεργητική προσέγγιση.

Τον Αύγουστο, η κυβέρνηση Τραμπ ενέκρινε ένα νέο πλαίσιο που επιτρέπει, υπό ομοσπονδιακή καθοδήγηση και συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σε ελεγμένες αμερικανικές εταιρείες να πραγματοποιούν κυβερνοεπιχειρήσεις εναντίον ξένων «διακρατικών εγκληματικών οργανώσεων με δυνατότητα κυβερνοεπιθέσεων».

Το σχετικό μνημόνιο δεν αναφέρεται ρητά σε ξένες κυβερνήσεις ή κρατικούς αντιπάλους. Δημιουργεί όμως έναν μηχανισμό που θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις δυνατότητες του αμερικανικού ιδιωτικού τομέα εναντίον ορισμένων κυβερνοδραστών που χρησιμοποιεί η Τεχεράνη.

Αυτό σηματοδοτεί μια πιθανή αλλαγή φιλοσοφίας: από την προσπάθεια απλώς να προστατευθούν οι υποδομές στην προσπάθεια να αυξηθεί το κόστος για εκείνους που σχεδιάζουν και εκτελούν τις επιθέσεις.

Η περίπτωση του Ιράν αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα: τις ευπάθειες των κρίσιμων υποδομών στην ψηφιακή εποχή.

Συστήματα ύδρευσης, ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες βασικές υπηρεσίες λειτουργούν ολοένα και περισσότερο με ψηφιακά συστήματα ελέγχου. Η ψηφιοποίηση αυξάνει την αποδοτικότητα, δημιουργεί όμως και νέα σημεία εισόδου για κυβερνοεπιθέσεις.

Για τις κυβερνήσεις, η πρόκληση είναι διπλή. Από τη μία πλευρά πρέπει να επενδύσουν σε σύγχρονα συστήματα ασφαλείας, εκπαίδευση προσωπικού και αναβάθμιση παλαιού εξοπλισμού. Από την άλλη, πρέπει να διαμορφώσουν μια στρατηγική αποτροπής που θα πείθει τους αντιπάλους ότι οι επιθέσεις έχουν σημαντικό κόστος. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τα τρία πολιτικά ερωτήματα του Σεπτεμβρίου
• «Ασπίδα του Αχιλλέα»: Το deal των 3 δισ. ευρώ που φέρνει πιο κοντά Ελλάδα και Ισραήλ
• Η νέα ενεργειακή κρίση ξεκινά από τα διυλιστήρια;