Ο στρατηγικός ρόλος της Κασπίας στον πόλεμο του Ιράν 

Από την έναρξη του πολέμου του Ιράν, η διεθνής προσοχή έχει επικεντρωθεί στον Περσικό Κόλπο και συγκεκριμένα στα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων, σε κανονικές συνθήκες, διέρχεται το 25% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του φυσικού αερίου. Ο διπλός ναυτικός αποκλεισμός από το Ιράν και τις ΗΠΑ έχει στραγγαλίσει τη θαλάσσια κυκλοφορία και έχει προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή κρίση.

Ωστόσο, ο κόλπος και τα στενά του δεν είναι τα μοναδικά υδάτινα σώματα που έχει θέσει σε κίνδυνο ο πόλεμος. Στο βόρειο άκρο του, το Ιράν συνορεύει με την Κασπία Θάλασσα, τη μεγαλύτερη υδάτινη έκταση στον κόσμο. Με έκταση 143.000 τετραγωνικά μίλια, είναι περίπου τόσο μεγάλη όσο η Μαύρη Θάλασσα, και κατά μήκος των ακτών της βρίσκονται περιφερειακές δυνάμεις όπως η Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και το Καζακστάν. Το θαλάσσιο εμπόριο και οι αγωγοί πετρελαίου διασχίζουν εδώ και χρόνια την Κασπία μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, καθιστώντας την βασικό κόμβο εμπορίου.

Ως ενεργειακά πλούσια λεκάνη στο σταυροδρόμι τριών περιοχών έντασης — της Μέσης Ανατολής, της Ανατολικής Ευρώπης και της Κεντρικής Ασίας — η Κασπία Θάλασσα έχει δει τη σύγκρουση να φτάνει μέχρι τις ακτές της. Οι βομβαρδισμοί της Τεχεράνης από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν φέρει στρατιωτική δραστηριότητα κοντά στον εναέριο χώρο της Κασπίας, μόλις 67 μίλια μακριά, ενώ αεροπορικές επιδρομές έχουν στοχοποιήσει ιρανικά λιμάνια κατά μήκος της.

Στις 19 Μαρτίου, ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποίησαν επιθέσεις στο Bandar Anzali, μια παραθαλάσσια πόλη και σημαντικό λιμάνι για το συμβατικό ναυτικό του Ιράν, καταστρέφοντας σημαντικό μέρος του στόλου της Κασπίας. Μια ακόμη σειρά επιδρομών, την 1η Απριλίου, έπληξε τις λιμενικές υποδομές της πόλης. Το Bandar Anzali αποτελεί τον μεγαλύτερο λιμένα στην Κασπία και βασικό δίαυλο εμπορίου μεταξύ Ιράν και Κεντρικής Ασίας.

Υπό κανονικές συνθήκες, το 90% του ιρανικού εμπορίου διέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, όμως ο πόλεμος έχει περιορίσει το 95% της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Έτσι, οι εναλλακτικές εμπορικές οδοί καθίστανται κρίσιμες για το παγκόσμιο εμπόριο, και οι επιθέσεις στο Bandar Anzali πλήττουν άμεσα αυτές τις διαδρομές.

Το σημαντικότερο εμπόριο που επηρεάζεται είναι αυτό μεταξύ Ιράν και Ρωσίας, με τη διακασπιακή συνεργασία να έχει ενισχυθεί σημαντικά. Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 4,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, σημειώνοντας αύξηση 16%, κυρίως λόγω ρωσικών μηχανημάτων και βιομηχανικών αγαθών που χρειάζεται το Ιράν εξαιτίας των κυρώσεων. Το 2026 εκτιμάται ότι το εμπόριο φορτίου θα ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια τόνους.

Η Ρωσία έχει δηλώσει την υποστήριξή της προς το Ιράν, κυρίως μέσω αποστολής επιθετικών drones τύπου Shahed, τα οποία αποτελούν βασικό στρατιωτικό πλεονέκτημα για την Τεχεράνη. Παράλληλα, έχει τονίσει ότι η Κασπία Θάλασσα πρέπει να παραμείνει ζώνη ειρήνης και συνεργασίας, εκφράζοντας ανησυχία για πιθανή στρατιωτικοποίηση της περιοχής.

H περίπτωση του Αζερμπαϊτζάν 

Το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί την άλλη κρίσιμη δύναμη στην περιοχή, με 400 μίλια σύνορα με το Ιράν και σημαντικούς γεωπολιτικούς και εθνοτικούς δεσμούς, καθώς περίπου 20 εκατομμύρια Αζέροι ζουν στο βορειοδυτικό Ιράν. Παράλληλα, η χώρα εξαρτάται από το Ιράν για πρόσβαση στον θύλακα του Ναχτσιβάν, γεγονός που αυξάνει τη στρατηγική σημασία των σχέσεών τους.

Η ένταση κορυφώθηκε όταν ιρανικά drones έπληξαν στόχους στο Ναχτσιβάν, προκαλώντας διπλωματική κρίση, αν και οι σχέσεις αποκαταστάθηκαν γρήγορα. Την ίδια στιγμή, το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ, καλύπτοντας έως και το 40% των ενεργειακών του αναγκών, ενώ προμηθεύεται από αυτό σημαντικό μέρος των οπλικών συστημάτων, ενισχύοντας και τις σχέσεις με τις ΗΠΑ.

Παρά την επίσημη ουδετερότητα, το Αζερμπαϊτζάν λειτουργεί ως ανθρωπιστικός και εμπορικός κόμβος, ενώ παράλληλα επωφελείται οικονομικά από την κατάσταση. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ενισχύει τα κρατικά έσοδα, ενώ το διακασπιακό εμπόριο έχει αυξηθεί δραματικά. Το λιμάνι του Μπακού αναδεικνύεται σε βασικό logistics hub, προσφέροντας μία από τις πιο ασφαλείς διαδρομές για το διεθνές εμπόριο προς το Ιράν, καθώς τα ιρανικά λιμάνια πλήττονται από επιθέσεις.

Χάρη στις ισορροπημένες σχέσεις του με ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, το Αζερμπαϊτζάν συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες που μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την ασφάλεια και σταθερότητα στην Κασπία Θάλασσα, αλλά και, ενδεχομένως, την ίδια την έκβαση του πολέμου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Mandeep Rai: Οι αξίες δεν είναι αφήγημα – Είναι εργαλείο ισχύος
• Τιμ Κουκ: Η καθημερινή συνήθεια που τον έκανε επιτυχημένο CEO
• Ο… αόρατος manager: Πότε το λιγότερο micromanagement φέρνει περισσότερα προβλήματα;