Ουραγός της Ευρώπης η Ελλάδα στην αποταμίευση – Τα νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα από όσα κερδίζουν
- Η Ελλάδα καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό αποταμίευσης στην Ευρώπη, με -9,3%, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
- Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν περισσότερα από το διαθέσιμο εισόδημά τους, αντλώντας αποταμιεύσεις ή καταφεύγοντας σε δανεισμό.
- Σουηδία, Ουγγαρία και Τσεχία εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά αποταμίευσης στην ΕΕ.
Η Ελλάδα παραμένει η μοναδική χώρα στην Ευρώπη όπου τα νοικοκυριά καταναλώνουν περισσότερα από όσα κερδίζουν, καταγράφοντας αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης και επιβεβαιώνοντας τη συνεχιζόμενη πίεση που ασκούν ο πληθωρισμός, το κόστος ζωής και τα χαμηλά διαθέσιμα εισοδήματα στην ελληνική κοινωνία.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, τα ποσοστά καθαρής αποταμίευσης των νοικοκυριών στην Ευρώπη παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις το 2024 και το 2025, από -9,3% στην Ελλάδα έως 14,7% στη Σουηδία και την Ουγγαρία, έναντι μέσου όρου 8,1% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αρνητική αποταμίευση σημαίνει ότι τα νοικοκυριά δαπανούν περισσότερα από το καθαρό διαθέσιμο εισόδημά τους, είτε χρησιμοποιώντας κεφάλαια που έχουν ήδη αποταμιεύσει είτε προσφεύγοντας σε δανεισμό για να καλύψουν τις ανάγκες τους.
Η Ελλάδα παραμένει σε αρνητικό έδαφος
Η εικόνα της Ελλάδας διαφοροποιείται έντονα από την υπόλοιπη Ευρώπη. Αν και στις αρχές της δεκαετίας του 2000 το ποσοστό αποταμίευσης κινούνταν κυρίως σε θετικό έδαφος, η κρίση χρέους μετά το 2010 ανέτρεψε πλήρως την τάση.
Το ποσοστό αποταμίευσης υποχώρησε σε έντονα αρνητικά επίπεδα, φτάνοντας στο -16,5% το 2013, ενώ παρά τη μερική βελτίωση των επόμενων ετών, δεν κατάφερε ποτέ να επανέλθει ουσιαστικά σε θετικό πρόσημο.
Μετά την προσωρινή ανάκαμψη κοντά στο μηδέν το 2021, η Ελλάδα επέστρεψε στο -12,2% το 2022 και έκτοτε κινείται κοντά στο -9%.
Παράλληλα, σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου το προσαρμοσμένο ακαθάριστο διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο παραμένει περισσότερο από 20% χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Οι χώρες με τις υψηλότερες αποταμιεύσεις στην Ευρώπη
Στην αντίπερα όχθη, οι υψηλότερες επιδόσεις στην αποταμίευση καταγράφονται στη Σουηδία και την Ουγγαρία με 14,7%, ενώ ακολουθούν:
- η Τσεχία με 13,7%,
- η Γαλλία με 12,8%,
- η Γερμανία με 10,3%,
- και η Ολλανδία με 10,2%.
Πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται επίσης η Ισπανία με 9,2% και η Ιρλανδία με 9%.
Αντίθετα, χαμηλά ποσοστά αποταμίευσης καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο (4,7%) και την Ιταλία (3,2%), ενώ στη Λετονία το ποσοστό είναι πρακτικά μηδενικό, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα νοικοκυριά καταναλώνουν σχεδόν ολόκληρο το εισόδημά τους.
Τι εξηγεί τη χαμηλή αποταμίευση
Ο Μίχαελ Χαλιάσος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Goethe της Φρανκφούρτης, επισημαίνει ότι η Ελλάδα είχε το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με κατανάλωση μεγαλύτερη του εισοδήματος κατά την κορύφωση της κρίσης χρέους το 2015 και το δεύτερο υψηλότερο κοντά στο 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Όπως εξηγεί, οι επιδόσεις κάθε χώρας στην αποταμίευση επηρεάζονται από:
- την ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού,
- το επίπεδο εισοδήματος,
- και τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες αντιδρούν σε περιόδους κρίσης.
Ο ίδιος τονίζει ότι δεν υπάρχουν χώρες που να παραμένουν διαχρονικά «υψηλές» ή «χαμηλές» στην αποταμίευση, καθώς οι οικονομικές συνθήκες και οι κρίσεις μεταβάλλουν σημαντικά τη συμπεριφορά των νοικοκυριών.
Ο ρόλος των συντάξεων και του κοινωνικού κράτους
Σύμφωνα με έρευνα των Τσαρλς Γιούτζι Χοριόκα και Λουίτζι Βεντούρα για το NBER, οι Ευρωπαίοι αποταμιεύουν κυρίως για δύο λόγους:
- για τη συνταξιοδότησή τους,
- και για την κάλυψη έκτακτων ή απρόβλεπτων δαπανών.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο πιο γενναιόδωρα είναι τα δημόσια συστήματα συντάξεων και υγείας, τόσο μικρότερη είναι η ανάγκη για ιδιωτική αποταμίευση.
Αντίθετα, όταν τα κοινωνικά δίκτυα προστασίας θεωρούνται ανεπαρκή, τα νοικοκυριά τείνουν να αποταμιεύουν περισσότερο για λόγους ασφάλειας και οικονομικής προστασίας.
Για την Ελλάδα, ωστόσο, η συνδυασμένη πίεση χαμηλών εισοδημάτων, αυξημένου κόστους ζωής και περιορισμένης αγοραστικής δύναμης φαίνεται να καθιστά την αποταμίευση πολυτέλεια για μεγάλο μέρος των νοικοκυριών.
