Το μεγάλο στοίχημα για τα 10 τρισ. ευρώ των Ευρωπαίων που μένουν στις τράπεζες
- ΕΚΤ: Τα νοικοκυριά της Ευρώπης διατηρούν περίπου 10 τρισ. ευρώ σε τραπεζικές καταθέσεις.
- Επενδύσεις: Έως €8 τρισ. θα μπορούσαν δυνητικά να διοχετευθούν στις κεφαλαιαγορές, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
- Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων: Η Ευρώπη επιχειρεί να μετατρέψει τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών σε κεφάλαια για ανάπτυξη και καινοτομία.
Η Ευρώπη αποταμιεύει πολύ, αλλά επενδύει λιγότερο από όσο θα μπορούσε. Αυτό είναι το βασικό παράδοξο που αναδεικνύει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, καθώς περίπου 10 τρισ. ευρώ των αποταμιεύσεων των ευρωπαϊκών νοικοκυριών βρίσκονται σε τραπεζικές καταθέσεις.
Οι καταθέσεις προσφέρουν ασφάλεια και άμεση πρόσβαση στα χρήματα, έχουν όμως συνήθως χαμηλότερη απόδοση από τις επενδύσεις στις κεφαλαιαγορές. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εάν η σχέση καταθέσεων προς χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των νοικοκυριών στην Ευρωπαϊκή Ένωση πλησίαζε εκείνη των αμερικανικών νοικοκυριών, έως και 8 τρισ. ευρώ θα μπορούσαν δυνητικά να διοχετευθούν σε επενδύσεις μέσω των αγορών, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 350 δισ. ευρώ ετησίως.
Η εικόνα της ΕΚΤ είναι χαρακτηριστική. Το δεύτερο τρίμηνο του 2025, οι καταθέσεις και τα μετρητά αντιστοιχούσαν στο 32% των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων των νοικοκυριών της ευρωζώνης, από 28% το 2001. Στις ΗΠΑ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 11%.
Την ίδια στιγμή, οι εισηγμένες μετοχές που κατέχονται άμεσα από ευρωπαϊκά νοικοκυριά αντιστοιχούν μόλις στο 5% των χαρτοφυλακίων, έναντι 31% στις ΗΠΑ. Η εικόνα είναι διαφορετική όταν υπολογίζονται και οι έμμεσες επενδύσεις μέσω επενδυτικών κεφαλαίων, συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και ασφαλιστικών προϊόντων, οι οποίες αντιστοιχούν συνολικά στο 38% των χαρτοφυλακίων.
Η Ευρώπη κρατά τα χρήματα στην άκρη
Το ακαθάριστο ποσοστό αποταμίευσης των νοικοκυριών της ευρωζώνης έφτασε το 15% το πρώτο τρίμηνο του 2025, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό επενδύσεων ήταν 9%. Η διαφορά αυτή αποτυπώνει το μέγεθος της δεξαμενής κεφαλαίων που θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε επενδύσεις με μεγαλύτερο αναπτυξιακό όφελος.
Ωστόσο, η συμμετοχή των Ευρωπαίων στις αγορές μετοχών παραμένει περιορισμένη. Τον Δεκέμβριο του 2024, μόλις 35% των καταναλωτών της ευρωζώνης δήλωναν ότι επενδύουν σε μετοχές, είτε άμεσα είτε μέσω επενδυτικών κεφαλαίων και διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων.
Οι λόγοι διαφέρουν ανάλογα με την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Για τα χαμηλότερα εισοδήματα, βασικό εμπόδιο είναι η έλλειψη διαθέσιμων πόρων. Για τα υψηλότερα εισοδήματα, μεγαλύτερο ρόλο παίζουν ο χρηματοοικονομικός κίνδυνος και η περιορισμένη εμπιστοσύνη στις αγορές.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η χρηματοοικονομική παιδεία. Μόλις 18% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δήλωσαν το 2023 ότι διαθέτουν υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού. Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι η αποστροφή προς τον κίνδυνο δεν είναι κατ’ ανάγκη παράλογη: για πολλά νοικοκυριά η ασφάλεια και η ρευστότητα μιας κατάθεσης αποτελούν πραγματική προτεραιότητα.
Παράλληλα, η ακίνητη περιουσία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα του πλούτου των Ευρωπαίων. Περίπου 60% των νοικοκυριών της ευρωζώνης είναι ιδιοκτήτες της κύριας κατοικίας τους, ενώ περίπου ένα στα τέσσερα διαθέτει και άλλη ακίνητη περιουσία.
Γιατί το κεφάλαιο δεν φτάνει στις επιχειρήσεις
Η χαμηλή συμμετοχή των νοικοκυριών στις κεφαλαιαγορές δεν αφορά μόνο τις αποδόσεις των αποταμιεύσεών τους. Αφορά και την ίδια την ευρωπαϊκή οικονομία.
Όσο περισσότερα κεφάλαια παραμένουν σε καταθέσεις και δεν διοχετεύονται στις αγορές, τόσο περιορίζεται η δυνατότητα των επιχειρήσεων να αντλήσουν ίδια κεφάλαια για επενδύσεις, καινοτομία και ανάπτυξη.
Η διαφορά με τις ΗΠΑ είναι χαρακτηριστική. Η κεφαλαιοποίηση των εισηγμένων εταιρειών της ευρωζώνης αντιστοιχεί περίπου στο 67% του ΑΕΠ, έναντι 216% στις ΗΠΑ. Η Ευρώπη διαθέτει, επομένως, σημαντικά μικρότερες κεφαλαιαγορές σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της.
Το πρόβλημα αφορά και το πού κατευθύνονται οι επενδύσεις. Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι επενδύσεις των ευρωπαϊκών νοικοκυριών σε ευρωπαϊκούς κλάδους υψηλής τεχνολογίας αντιστοιχούν μόλις περίπου στο 1% του συνόλου των χρηματοοικονομικών τους περιουσιακών στοιχείων, ενώ σημαντικότερο μέρος των επενδύσεων κατευθύνεται σε αντίστοιχους αμερικανικούς κλάδους.
Η μάχη για να κινηθούν τα 10 τρισ
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στις αποταμιεύσεις και τις επενδύσεις.
Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2025, προβλέπει την ανάπτυξη απλών και κατανοητών επενδυτικών προϊόντων, την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής παιδείας, την καλύτερη αξιοποίηση των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων και την άρση φορολογικών και διασυνοριακών εμποδίων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται και οι λογαριασμοί αποταμίευσης και επενδύσεων, που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τους πολίτες να μεταφέρουν μέρος των χρημάτων τους από τις απλές καταθέσεις στις κεφαλαιαγορές.
Η ΕΚΤ, ωστόσο, επισημαίνει ότι τα φορολογικά κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν. Για να αλλάξει η συμπεριφορά των αποταμιευτών απαιτούνται περισσότερη γνώση, καλύτερη πληροφόρηση, απλούστερα προϊόντα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις αγορές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Στενά του Ορμούζ: Η ενεργειακή κρίση που όλοι φοβούνταν είναι πλέον εδώ
- Πιερρακάκης στη Handelsblatt: Η ελληνική εμπειρία μπορεί να εμπνεύσει τη Γερμανία – Οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να είναι επώδυνες, αλλά αποδίδουν
- Επιστολή «φωτιά» του προσωπικού της ΕΚΤ προς Λαγκάρντ: «Κριστίν, πες την αλήθεια… φεύγεις;»
