Κλιματική κρίση και χρέος: Πώς οι πιο «καθαρές» χώρες κινδυνεύουν να πληρώσουν τον μεγαλύτερο λογαριασμό
Ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος αρχίζει να διαμορφώνεται για δεκάδες αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς η κλιματική αλλαγή επιβαρύνει όχι μόνο τις υποδομές και την ανάπτυξή τους, αλλά και την ίδια τους την πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Fitch Ratings, οι χώρες με τη μικρότερη συμβολή στις παγκόσμιες εκπομπές ρύπων συγκαταλέγονται συχνά μεταξύ εκείνων που αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο πιστοληπτικών υποβαθμίσεων λόγω της κλιματικής κρίσης.
Η Fitch επισημαίνει ότι μικρές οικονομίες, ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και χώρες που βασίζονται έντονα στα ορυκτά καύσιμα, ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος δανεισμού και περιορισμένες δυνατότητες χρηματοδότησης τα επόμενα χρόνια.
Το νέο «ραντάρ» κλιματικού κινδύνου
Στο πλαίσιο της ανάλυσης, η Fitch εισήγαγε ένα νέο εργαλείο αξιολόγησης, τα λεγόμενα «Δείγματα κλιματικής ευπάθειας», τα οποία βαθμολογούν 119 χώρες σε κλίμακα 100 μονάδων. Η αξιολόγηση συνδυάζει:
-
φυσικούς κινδύνους, όπως κυκλώνες, πλημμύρες και ακραία ζέστη
-
κινδύνους μετάβασης, δηλαδή τις δυσκολίες και το κόστος απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας
Με ορίζοντα το 2050, η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι 60 χώρες εμφανίζουν επίπεδα κλιματικού κινδύνου ικανά να οδηγήσουν σε υποβάθμιση της πιστοληπτικής τους ικανότητας. Ένα τέτοιο σενάριο θα καθιστούσε ακόμη πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση έργων προσαρμογής και ενεργειακής μετάβασης.
Όπως σημειώνουν οι αναλυτές, όλες οι οικονομίες θα επωμιστούν κάποιο κόστος από την κλιματική αλλαγή, ωστόσο «ο κλιματικός κίνδυνος αποτελεί πλέον συστημικό ζήτημα παγκόσμιας ανησυχίας», με δυσανάλογες επιπτώσεις για τις πιο ευάλωτες χώρες.
Οι χώρες στο «κόκκινο»
Στην κορυφή της κατάταξης φυσικού κινδύνου έως το 2050 βρίσκονται χώρες όπως οι Μπαχάμες, η Τζαμάικα και οι Φιλιππίνες, οι οποίες έχουν πληγεί επανειλημμένα από καταστροφικούς τροπικούς κυκλώνες.
Η June Choi, υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, χαρακτηρίζει το νέο εργαλείο της Fitch «σημαντικό βήμα διαφάνειας» για τον τρόπο με τον οποίο οι οίκοι αξιολόγησης ενσωματώνουν τον κλιματικό κίνδυνο στις πιστοληπτικές τους αναλύσεις. Όπως σημειώνει, η έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων είναι κρίσιμη, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να αποσαφηνιστεί ποιες πολιτικές και επενδύσεις μπορούν να τους περιορίσουν.
Χρέος, καιρικά φαινόμενα και ανάπτυξη
Τα διαθέσιμα στοιχεία ενισχύουν τη σύνδεση κλιματικής κρίσης και χρηματοοικονομικής πίεσης. Έρευνες του Στάνφορντ δείχνουν ότι χώρες που έχουν εκτεθεί σε τροπικούς κυκλώνες από το 1990 εμφανίζουν λόγο χρέους προς ΑΕΠ περίπου 30% υψηλότερο σε σχέση με χώρες χωρίς αντίστοιχη έκθεση. Παράλληλα, οι συνδυασμένες επιπτώσεις κυκλώνων και αυξημένων θερμοκρασιών συνδέονται με επίπεδα ΑΕΠ έως και 10% χαμηλότερα από το δυνητικό τους.
Ακόμη και μικρές αυξήσεις στο κόστος δανεισμού – της τάξης της 1 έως 5 μονάδων βάσης – αποκτούν βαρύτητα όταν επαναλαμβάνονται μετά από κάθε φυσική καταστροφή, επιβαρύνοντας διαχρονικά τη βιωσιμότητα του χρέους.
Η παγίδα της «γρήγορης ανοικοδόμησης»
Η περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια επηρεάζει και τον τρόπο ανάκαμψης μετά από καταστροφές. Χωρίς επαρκή και άμεση χρηματοδότηση, πολλές χώρες αναγκάζονται να δώσουν προτεραιότητα στην ταχύτητα αποκατάστασης αντί στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα, αναπαράγοντας τον ίδιο κύκλο ευπάθειας.
