Ο νέος κίνδυνος κατάρρευσης αγορών κρύβεται στην οθόνη του κινητού σας

Μια ανάρτηση στο X αρκεί για να μετακινήσει αγορές κατά 6% .

του Nick Lichtenberg

Τι προκύπτει αν συνδυάσετε βαθιά αβεβαιότητα γύρω από το μεγαλύτερο τεχνολογικό ποντάρισμα, μια νέα γενιά άπειρων ιδιωτών επενδυτών, των οποίων ο βασικός αναλυτής είναι το feed των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και αλγόριθμους σχεδιασμένους να ανταμείβουν εξίσου τον πανικό και το hype; Το αποτέλεσμα δεν είναι αστείο: μια αγορά ικανή να μετακινηθεί κατά 6% εξαιτίας μιας και μόνο ανάρτησης στο X.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κατεξοχήν σύγχρονη μακροοικονομική απειλή, όχι από τράπεζες που καταρρέουν ή αλυσίδες εφοδιασμού που διαλύονται, αλλά από τις οθόνες των κινητών συσκευών. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές εμφανίζουν αξιοσημείωτη ευθραυστότητα, καθώς εντυπωσιακές φήμες, υποθετικά οικονομικά σενάρια και το viral «doomscrolling» σε smartphones τροφοδοτούν ακανόνιστη εμπορική συμπεριφορά. Με τους ιδιώτες επενδυτές να ασκούν πλέον πρωτοφανή επιρροή στην αγορά, ειδικοί προειδοποιούν ότι διορθώσεις μετοχών που προκαλούνται από πανικό και πυροδοτούνται από μη επαληθευμένες ψηφιακές αφηγήσεις ενδέχεται να λειτουργήσουν ανασχετικά για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.

Η τρέχουσα απειλή εδράζεται σε μια θεμελιώδη αποσύνδεση ανάμεσα στα εμπειρικά δεδομένα και στο δημόσιο αίσθημα. Όπως επισήμανε πρόσφατα ο Paul Donovan, επικεφαλής οικονομολόγος της UBS Global Wealth Management, οι αναφορές στην πραγματική οικονομία δεν αντικατοπτρίζουν πλέον τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι οικονομικές αντιλήψεις. Αντιθέτως, «οι άνθρωποι κρίνουν βάσει της εντυπωσιακής παραγωγής περιεχομένου που λαμβάνουν στο smartphone τους».

Η πρόσφατη αστάθεια φαίνεται να πυροδοτήθηκε από ανάρτηση ιστολογίου της Citrini Research, η οποία δημοσιεύτηκε το Σαββατοκύριακο και έγινε viral στα social media. Το κείμενο περιέγραφε ένα υποθετικό σενάριο, στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη εκτοπίζει ραγδαία τους υπαλλήλους γραφείου, ωθεί την ανεργία στις ΗΠΑ πάνω από το 10% έως το 2028 και οδηγεί σε διόρθωση της χρηματιστηριακής αγοράς κατά 38%. Η ευρέως διαδεδομένη ανάρτηση σκιαγραφούσε ένα περιβάλλον «ghost GDP (ΑΕΠ-φάντασμα)», όπου η εταιρική παραγωγή συνεχίζει να αυξάνεται μέσω αυτοματοποίησης, αλλά η ανθρώπινη κατανάλωση καταρρέει. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένας καταστροφικός «βρόχος αρνητικής ανάδρασης» για την καταναλωτική οικονομία, πλήττοντας μόνιμα τα εισοδήματα βασικών δανειοληπτών και, τελικά, διαρρηγνύοντας την αγορά στεγαστικών δανείων ύψους 13 τρισ. δολαρίων.

Η ανάρτηση της Citrini είχε αντίστοιχη απήχηση και τόνο με ένα άλλο viral άρθρο, προσαρμοσμένη εκδοχή του οποίου δημοσιεύτηκε στο Fortune. Το κείμενο υπογράφεται από τον Matt Shumer, στέλεχος στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, και υποστηρίζει ότι προς το παρόν η εργασία των υπαλλήλων θυμίζει τον Φεβρουάριο του 2020, λίγες ημέρες πριν η πανδημία COVID πλήξει τις ΗΠΑ.

Παρότι η Citrini διευκρίνιζε ρητά ότι πρόκειται για σενάριο και όχι για σταθερή πρόβλεψη, η αφήγηση κινδύνευε να μετατραπεί σε γεγονός όσο αναπαραγόταν στις οθόνες των επενδυτών. Οικονομικοί αναλυτές επεσήμαναν ότι η αγορά παραμένει νευρική, εβδομάδες μετά τη λεγόμενη «SaaSpocalypse», κατά την οποία περίπου 2 τρισ. δολάρια εξαϋλώθηκαν, και συνεχίζουν να εξαϋλώνονται, από τις αποτιμήσεις του λογισμικού ως υπηρεσία, όταν οι νέες δυνατότητες του Claude της Anthropic φάνηκαν να καθιστούν το επιχειρηματικό τους μοντέλο ευάλωτο, αν όχι παρωχημένο.

Στην πραγματικότητα, μια κατάρρευση της αγοράς που θα πυροδοτηθεί από έναν τέτοιο viral πανικό αναδεικνύεται ως η κυριότερη απειλή για τη βραχυπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα. Μια ανάρτηση του Προέδρου στο Truth Social οδήγησε τις αγορές σε φρενίτιδα τον περασμένο Οκτώβριο, προϊδεάζοντας για τις παγκόσμιες μαζικές ρευστοποιήσεις μετοχών του Ιανουαρίου, όταν κυκλοφόρησαν αναφορές ότι ο Τραμπ επέβαλε τιμωρητικές κατασχέσεις γης και αυξήσεις δασμών ως αντίποινα για μια υποτιθέμενη διαφωνία σχετικά με το Βραβείο Νόμπελ. Ακόμη και ο επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics, Mark Zandi, προειδοποιεί για τους αυξανόμενους κινδύνους που απορρέουν από αβάσιμες φήμες. «Οι αγορές φαίνονται ολοένα και πιο μολυσμένες από εικασίες», έγραψε ο Zandi, με εμπειρία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Οι αγορές κινδυνεύουν να κινηθούν έντονα, η αιτιότητα να αντιστραφεί και οι πτωτικές τιμές των περιουσιακών στοιχείων να απειλήσουν μια ήδη ευάλωτη οικονομία. Αυτή είναι μία από αυτές τις στιγμές».

«Υπάρχουν φορές που αισθάνομαι ότι οι αγορές είναι υπερβολικά φορτισμένες και ολοένα και πιο αποσυνδεδεμένες από την οικονομία», προσέθεσε.

Την ίδια ώρα, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Apollo Global Management, Torsten Slok, του οποίου το Daily Spark αποτελεί ευρέως διαδεδομένο και επιδραστικό δελτίο ανάλυσης δεδομένων για τους παρατηρητές των αγορών, προειδοποίησε την Τρίτη ότι οι κίνδυνοι για την οικονομία των ΗΠΑ αυξάνονται. Η ανάλυσή του δείχνει επιβράδυνση του ΑΕΠ, την ώρα που η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στην ανάπτυξη ενισχύεται, σκιαγραφώντας ένα τοπίο αυξημένων αβεβαιοτήτων. Η γεωπολιτική, τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους και οι απότομες μεταβολές στα επιτόκια αποτελούν παράγοντες κινδύνου, σημείωσε, αλλά «η πρόβλεψη της μελλοντικής πορείας της υιοθέτησης και της παραγωγικότητας της τεχνητής νοημοσύνης είναι ιδιαίτερα δύσκολη». Αν το ΑΙ δεν ανταποκριθεί στις προσδοκίες, προειδοποίησε, ο κίνδυνος ύφεσης αυξάνεται· αν, αντίθετα, οδηγήσει σε απότομη άνοδο της ανεργίας, οι επιπτώσεις στην οικονομία και στις χρηματοπιστωτικές αγορές θα μπορούσαν να είναι «διαταρακτικές».

Η Goldman Sachs προειδοποίησε την ίδια ημέρα ότι μια απότομη διόρθωση της χρηματιστηριακής αγοράς συνιστά τον σημαντικότερο κίνδυνο για την πρόβλεψη ανάπτυξης του ΑΕΠ το 2026. Ο οικονομολόγος Pierfrancesco Mei εκτίμησε ότι μια πτώση των τιμών των μετοχών κατά 10%, εφόσον διατηρηθεί έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026, θα μπορούσε να περιορίσει την αύξηση του αμερικανικού ΑΕΠ κατά περίπου 0,5 ποσοστιαία μονάδα, πλήττοντας σημαντικά την κατανάλωση και τις επιχειρηματικές επενδύσεις. Αν μια τέτοια ρευστοποίηση συμπέσει με εκτοπισμό εργαζομένων από το ΑΙ χωρίς τα αναμενόμενα οφέλη παραγωγικότητας, θα δημιουργηθεί ένα ουσιαστικό εμπόδιο στην ανάπτυξη, κατέληξε.

Με άλλα λόγια, διατρέχουμε πραγματικό κίνδυνο να οδηγηθούμε σε ύφεση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Πώς τα social media σαρώνουν το 80% της κίνησης στα smartphones

28/02/2026

Το «χαζό χρήμα» είναι πιο ισχυρό από ποτέ

Η ευπάθεια αυτή ενισχύεται σε μεγάλο βαθμό από τις μεταβαλλόμενες δημογραφικές τάσεις στη συμμετοχή στις αγορές. Οι ιδιώτες επενδυτές, άλλοτε περιφρονητικά αποκαλούμενοι «χαζό χρήμα», δεν αποτελούν πλέον περιθωριακή κατηγορία. Συνιστούν πλέον κυρίαρχη δύναμη της αγοράς. Το 2025, οι ιδιώτες επενδυτές αντιπροσώπευαν συναλλαγές ύψους 5,4 τρισ. δολαρίων σε μετοχές και ETF – ιστορικό ρεκόρ. Με αιχμή εφαρμογές συναλλαγών σε κινητά, online chat rooms και κοινότητες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκατομμύρια Αμερικανοί λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα από την οθόνη του τηλεφώνου τους. Για παράδειγμα, μαθητές λυκείου πραγματοποιούν πλέον συναλλαγές δικαιωμάτων προαίρεσης μέσω εφαρμογών όπως η Robinhood, βασιζόμενοι αποκλειστικά σε καθημερινές τεχνολογικές ειδήσεις. Όπως δήλωσε ο Steve Sosnick, επικεφαλής στρατηγικής της Interactive Brokers, στο Associated Press: «Αν βάλεις αρκετά μυρμήγκια μαζί, μπορούν να μετακινήσουν ένα πολύ μεγάλο κούτσουρο».

Όταν αυτοί οι εξαιρετικά δραστήριοι και ψηφιακά διασυνδεδεμένοι επενδυτές κινούνται μαζικά με βάση εντυπωσιακές ειδήσεις που διαβάζουν στο smartphone τους, οι συνέπειες διαχέονται από τον ψηφιακό κόσμο στην πραγματική οικονομία. Η Diane Swonk, επικεφαλής οικονομολόγος της KPMG, προειδοποίησε ότι στο σημερινό περιβάλλον «οι εργαζόμενοι είναι πιο ανήσυχοι, οι επενδυτές πιο αγελαίοι και οι αγορές… πιο ευάλωτες σε σοκ απ’ ό,τι υποδηλώνουν οι τίτλοι».

Μακροοικονομική 101

Κατά ειρωνικό τρόπο, η δημοφιλής αφήγηση που τροφοδοτεί τα σενάρια μιας ενδεχόμενης κατάρρευσης της αγοράς θεωρείται ασύνδετη με τη μακροοικονομική λογική από αρκετούς κορυφαίους οικονομολόγους. Ο Robert Armstrong των Financial Times επεσήμανε ότι το σενάριο της Citrini παραβλέπει τη θεμελιώδη ταυτότητα των εθνικών λογαριασμών: αν η τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτεί τεράστια παραγωγή, τότε κάτι από την άλλη πλευρά – όπως η κατανάλωση ή οι επενδύσεις – πρέπει επίσης να αυξάνεται. Επιπλέον, έγραψε ο αρθρογράφος του Unhedged, οι εταιρικές επενδύσεις έχουν νόημα μόνο εφόσον υπάρχει μελλοντική ανθρώπινη κατανάλωση για να απορροφήσει τα αγαθά που παράγονται από την τεχνητή νοημοσύνη. Αν και ο ίδιος προειδοποίησε ότι διαθέτει «ανύπαρκτη επίσημη εκπαίδευση στα οικονομικά», κατέληξε ότι μια υποθετική κατάρρευση της κατανάλωσης απλώς δεν φαίνεται αξιόπιστη.

Ο οικονομολόγος Tyler Cowen, επί χρόνια επιδραστικός blogger στο Marginal Revolution, υποστήριξε ότι η όλη ιδέα είναι «λανθασμένη εξαρχής… Πολύ λίγα από αυτά βασίζονται σε ορθή μακροοικονομική συλλογιστική». Στο σενάριο ριζικού αποπληθωρισμού που εξετάζει η Citrini, σημείωσε, δεν θα υπήρχε πρόβλημα συνολικής ζήτησης, «ακόμη κι αν η κοινωνική κατάσταση φαινόταν ασταθής ή άβολη». Αν η τεχνητή νοημοσύνη παράγει πολύ περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες στην οικονομία του μέλλοντος, εξήγησε, τότε από αυτήν την παραγωγή θα δημιουργείται εισόδημα και η οικονομία θα συνεχίσει να λειτουργεί, με τις τιμές να προσαρμόζονται αναλόγως. Αν η ανεργία ξεπεράσει το 10%, τα οικονομικά υπαγορεύουν ότι οι τιμές θα μειωθούν, έγραψε, ακόμη κι αν η κατανομή του εισοδήματος που θα προκύψει δεν ικανοποιεί την «αίσθηση ηθικής» όλων. «Δεν λέω ότι όλοι θα καταλήξουν ευτυχισμένοι», σημείωσε ο Cowen, «αλλά δεν μπορείς να έχεις α) μια πλημμύρα αγαθών και υπηρεσιών, β) δισεκατομμύρια να συσσωρεύονται στους ιδιοκτήτες της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς επίσης γ) οι τιμές να βρίσκονται σε επίπεδο όπου οι περισσότεροι μπορούν να αντέξουν οικονομικά να αγοράσουν πολλά από αυτά. Διαφορετικά, από πού προέρχονται όλα τα έσοδα της τεχνητής νοημοσύνης;».

Η αγορά, πάντως, δεν έχει καταγράψει βαθιά πτώση παρά την «Αποκάλυψη του SaaSpocalypse» και τις λεγόμενες vibe συναλλαγές που πυροδοτούνται από viral δοκίμια όπως εκείνα της Citrini και του Shumer. Ο S&P 500 απέχει μόλις λίγες εβδομάδες από ιστορικό υψηλό και έχει υποχωρήσει λιγότερο από 2% τον τελευταίο μήνα. Η «εναλλαγή» που λαμβάνει χώρα μακριά από τις μετοχές τεχνολογίας προς πιο «βαρετές» μετοχές αξίας έχει χαρακτηριστεί «HALO» από τον Josh Brown, διευθύνοντα σύμβουλο της Ritholtz Wealth Management. Το ακρωνύμιο σημαίνει «heavy assets, low obsolescence» – «βαριά περιουσιακά στοιχεία, χαμηλή απαξίωση» – και αποτυπώνει την άλλη όψη του εμπορίου της τεχνητής νοημοσύνης, ενισχύοντας το επιχείρημα του Cowen ότι η συνολική ζήτηση δεν εξαφανίζεται απλώς.

Ο Donovan της UBS έχει υποστηρίξει ότι οι «οικονομικές αντιλήψεις» δεν συμβαδίζουν με τις «οικονομικές πραγματικότητες» στο σημερινό κλίμα. Εδώ και μήνες, ως αιχμηρός επικριτής της λεγόμενης κρίσης «προσιτότητας», επιμένει ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές «αντιλαμβάνονται τις υψηλότερες τιμές σε είδη παντοπωλείου και ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά δεν αναγνωρίζουν τις χαμηλότερες τιμές σε τηλεοράσεις ή μεταχειρισμένα αυτοκίνητα – επειδή οι περισσότεροι δεν έχουν αγοράσει πρόσφατα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο».

Τα επιχειρήματα του Donovan ευθυγραμμίζονται με τις θέσεις του Kent Smetters, διευθυντή του Penn Wharton Budget Model, ο οποίος δήλωσε στο Fortune τον περασμένο μήνα ότι πολλοί πολίτες πέφτουν θύματα της «ψευδαίσθησης του χρήματος», ενός φαινομένου της συμπεριφορικής οικονομίας όπου το σοκ της τιμής θολώνει την αντίληψη για το τι συνιστά πραγματική αύξηση πλούτου. «Η πραγματικότητα είναι ότι σήμερα απολαμβάνουμε πολύ υψηλότερο βιοτικό επίπεδο από ό,τι πριν από 20 ή 30 χρόνια», ανέφερε. (Ο Smetters πρόσθεσε επίσης: «Η πραγματικότητα είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα έχει τόσο μεγάλη επίδραση όσο νομίζουν οι άνθρωποι»).

Τελικά, οι πρόσφατες αναταράξεις στις αγορές αποκαλύπτουν λιγότερα για τους άμεσους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης και περισσότερα για την εύθραυστη ψυχολογία του σύγχρονου εμπορίου. Οι viral αναλύσεις αξιοποιούν τον διαχρονικό φόβο ότι τα ρομπότ θα στραφούν εναντίον των δημιουργών τους – ένα αφήγημα που χρονολογείται αιώνες πίσω – αντί να φωτίζουν τις τρέχουσες οικονομικές συνθήκες. Η χρηματιστηριακή αγορά έχει φτάσει σε σημείο όπου οι φήμες που διακινούνται μέσω smartphone μπορούν να πυροδοτήσουν ουσιαστικές κινήσεις μετοχών, ενισχύοντας την αίσθηση ότι βρισκόμαστε σε μια ακριβή αγορά που, όπως το έθεσε ο Armstrong, «απλώς αναζητά μια δικαιολογία για να πέσει».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

Πηγή: Fortune.com