Κομισιόν: «Φρένο» στη ρήτρα διαφυγής – Όχι χαλάρωση χωρίς ύφεση
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής
- Επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση σοβαρής ύφεσης στην Ευρωζώνη ή την ΕΕ
- Παρά τις πιέσεις από ενέργεια και γεωπολιτική, δεν προβλέπεται χαλάρωση
- Έμφαση στη συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς κανόνες
- Περιορισμένα περιθώρια για νέα μέτρα στήριξης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «φρενάρει» τις προσδοκίες για δημοσιονομική χαλάρωση, διευκρινίζοντας ότι η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής δεν θεωρείται ενδεδειγμένη στη σημερινή συγκυρία.
Σε σχετικό έγγραφο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη ρήτρα μπορεί να εφαρμοστεί μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, όπως η εκδήλωση σοβαρής οικονομικής ύφεσης είτε στην Ευρωζώνη είτε στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η θέση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου οι οικονομικές προοπτικές επιβαρύνονται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την άνοδο του ενεργειακού κόστους, παράγοντες που ενισχύουν τις πιέσεις σε κυβερνήσεις και νοικοκυριά.
Περιορισμένα περιθώρια για στήριξη
Παρά το επιβαρυμένο περιβάλλον, η Επιτροπή καθιστά σαφές ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να κινηθούν εντός των συμφωνημένων δημοσιονομικών πλαισίων.
Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι κάθε μέτρο που λαμβάνεται θα πρέπει να παραμένει συμβατό με τις πορείες αύξησης των καθαρών δαπανών, όπως αυτές έχουν καθοριστεί από το Συμβούλιο.
Η κατεύθυνση αυτή υποδηλώνει ότι οι κυβερνήσεις δεν θα έχουν την ευχέρεια να επαναλάβουν σε μεγάλη κλίμακα τις παρεμβάσεις στήριξης που εφαρμόστηκαν σε προηγούμενες κρίσεις, όπως κατά την πανδημία ή την ενεργειακή κρίση του 2022.
Αναλυτικά, στο έγγραφο της Κομισιόν που δημοσιεύτηκε με αφορμή το σημερινό έκτακτο Eurogroup, σημειώνεται:
Η ενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής ή των εθνικών ρητρών διαφυγής δεν θεωρείται ενδεδειγμένη στο παρόν στάδιο. Κατόπιν σύστασης της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο μπορεί να εκδώσει σύσταση για την ενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής (GEC) του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να παρεκκλίνουν από την πορεία των καθαρών δαπανών τους. Ωστόσο, η ενεργοποίηση της GEC επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση σοβαρής οικονομικής ύφεσης στη ζώνη του ευρώ ή στο σύνολο της ΕΕ. Αν και οι κίνδυνοι για τις οικονομικές προοπτικές της Ένωσης έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες εβδομάδες, δεν μπορεί σε αυτό το στάδιο να διαπιστωθεί ότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση έχει εκπληρωθεί ή ότι θα εκπληρωθεί άμεσα.
Παράλληλα, η Εθνική Ρήτρα Διαφυγής (NEC) έχει ήδη ενεργοποιηθεί για ορισμένα κράτη-μέλη σε σχέση με τις αμυντικές δαπάνες. Η ενεργοποίηση τόσο της GEC όσο και της NEC τελεί υπό την προϋπόθεση ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική βιωσιμότητα (η λεγόμενη «ρήτρα βιωσιμότητας»). Η Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει αυτή την προϋπόθεση πριν εισηγηθεί την ενεργοποίηση των ρητρών. Σε σχετικό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της, η Επιτροπή έχει δείξει ότι η ενεργοποίηση της NEC για την άμυνα θα οδηγήσει σε αύξηση των ελλειμμάτων και του χρέους σε πολλά κράτη-μέλη και θα καθυστερήσει τη μείωση του χρέους σε χώρες με ήδη υψηλό δημόσιο χρέος για αρκετά χρόνια.
Τα μέτρα ενεργειακής στήριξης, κατά κανόνα, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως εφάπαξ. Για να θεωρηθεί ένα μέτρο ως εφάπαξ, πρέπει να είναι εκ φύσεως προσωρινό, δηλαδή να μην μπορεί να καταστεί μόνιμο. Η αξιολόγηση λαμβάνει επίσης υπόψη τον βαθμό ελέγχου που ασκεί η κυβέρνηση, καθώς και τον κίνδυνο δημιουργίας ακατάλληλων κινήτρων για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ιδίως ως προς τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.
Όπως έχει δείξει η πρόσφατη εμπειρία, ακόμη και όταν τα μέτρα ενεργειακής στήριξης εισάγονται ως προσωρινά, συχνά παραμένουν σε ισχύ για μεγάλο χρονικό διάστημα ή ακόμη και καθίστανται μόνιμα.
Δεδομένου ότι δεν υπάρχει κάτι που να αποτρέπει τη μονιμοποίησή τους, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως εφάπαξ. Επιπλέον, σε αντίθεση με την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, οι κυβερνήσεις διαθέτουν σημαντικό βαθμό ελέγχου ως προς το μέγεθος και τον σχεδιασμό αυτών των μέτρων.
Ως εκ τούτου, η αντιμετώπιση των μέτρων ενεργειακής στήριξης ως εφάπαξ θα αποτελούσε απόκλιση από την καθιερωμένη πρακτική και ενέχει τον κίνδυνο υπονόμευσης της έννοιας των εφάπαξ παρεμβάσεων. Για τους λόγους αυτούς, τα μέτρα ενεργειακής στήριξης που υιοθετήθηκαν ως απάντηση στην αύξηση των τιμών το 2021 δεν ταξινομήθηκαν ως εφάπαξ, ενώ η ίδια λογική εφαρμόστηκε και στα μέτρα που λήφθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.
