Η απάντηση της Ευρώπης στην Κίνα βρίσκεται… 1.000 μέτρα κάτω από τη Σουηδία

Περισσότερα από 1.000 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της βόρειας Σουηδίας, ένα ορυχείο που επί έναν αιώνα τροφοδοτεί τη βιομηχανία σιδήρου αποκτά νέα στρατηγική σημασία. Στο Μάλμπεργκετ, η κρατική LKAB επιχειρεί να αξιοποιήσει υλικά που προκύπτουν από την παραγωγή σιδηρομεταλλεύματος για να ανακτήσει σπάνιες γαίες — πρώτες ύλες απαραίτητες για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες και αμυντικά συστήματα.

Το εγχείρημα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας να περιοριστεί η εξάρτηση από την Κίνα. Η πρόκληση εκτείνεται από την εξόρυξη μέχρι τον διαχωρισμό των στοιχείων, την επεξεργασία τους και την κατασκευή εξαρτημάτων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη βιομηχανία.

Σε αυτά τα διαδοχικά στάδια βρίσκεται και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Πεκίνου. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η Κίνα αντιπροσωπεύει περίπου το 60% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών για μαγνήτες, αλλά περισσότερο από το 90% της διύλισής τους.

Το κόστος της εξάρτησης

Οι εξαγωγικοί περιορισμοί που επέβαλε η Κίνα το 2025 ανέδειξαν πόσο γρήγορα μια έλλειψη μικρών ποσοτήτων κρίσιμων υλικών μπορεί να επηρεάσει ολόκληρες παραγωγικές αλυσίδες. Αυτοκινητοβιομηχανίες αντιμετώπισαν δυσκολίες στην προμήθεια μαγνητών, με ορισμένες να περιορίζουν ή να διακόπτουν προσωρινά την παραγωγή τους.

Ο IEA εκτιμά ότι, σε σενάριο πλήρους εφαρμογής των διευρυμένων περιορισμών στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οι δυνητικές άμεσες οικονομικές απώλειες θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 1,5 τρισ. δολάρια για την Ευρώπη και αντίστοιχο ποσό για τις ΗΠΑ. Πρόκειται για εκτίμηση κινδύνου υπό συγκεκριμένες συνθήκες, με τη μεγαλύτερη έκθεση στην αυτοκινητοβιομηχανία, τα ηλεκτρονικά και τις μεταφορές.

Απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο, η Ευρώπη αναζητά κεφάλαια για νέες παραγωγικές δυνατότητες. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές εκτιμήσεις που παραθέτει το Bloomberg, η ολοκλήρωση των δεκάδων στρατηγικών έργων που έχουν επιλεγεί στο πλαίσιο του Critical Raw Materials Act θα απαιτήσει περισσότερα από 43 δισ. ευρώ. Το ποσό αφορά το ευρύτερο σύνολο έργων κρίσιμων πρώτων υλών, στο οποίο περιλαμβάνονται και επενδύσεις στις σπάνιες γαίες.

Το σουηδικό πλεονέκτημα: Αξία από υλικά που ήδη εξορύσσονται

Η LKAB διαθέτει ένα σημαντικό επιχειρηματικό πλεονέκτημα: μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη της νέας δραστηριότητας στην υφιστάμενη παραγωγή σιδηρομεταλλεύματος και στις υποδομές της.

Το σχέδιο προβλέπει την παραγωγή συμπυκνώματος απατίτη από τα υπολειμματικά υλικά της εξόρυξης και τη μεταφορά του στο Λουλέο, όπου θα ανακτώνται φώσφορος και σπάνιες γαίες.

Στις 3 Νοεμβρίου, η εταιρεία ανακοίνωσε την έναρξη λειτουργικών δοκιμών στη μονάδα επίδειξης του Λουλέο. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε εντός χρονοδιαγράμματος και προϋπολογισμού, έπειτα από επενδυτική απόφαση ύψους περίπου 800 εκατ. σουηδικών κορωνών.

Η μονάδα θα ελέγξει τη διαδικασία ανάκτησης φωσφόρου και των 17 στοιχείων σπάνιων γαιών. Εφόσον οι δοκιμές προχωρήσουν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπεται μετάβαση σε τακτική λειτουργία την άνοιξη του 2027.

Η παραγωγή πλήρους βιομηχανικής κλίμακας αποτελεί επόμενο στάδιο, που απαιτεί πρόσθετες επενδυτικές αποφάσεις. Παρότι έχει χορηγηθεί περιβαλλοντική άδεια για το σχεδιαζόμενο βιομηχανικό πάρκο, η LKAB επισημαίνει ότι η υλοποίησή του εξαρτάται επίσης από τεχνικούς παράγοντες και τις συνθήκες της αγοράς.

Από τη Νορβηγία στους μαγνήτες της Εσθονίας

Στη Νορβηγία, το κοίτασμα Fen αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας. Η Rare Earths Norway εκτιμά ότι οι χαρτογραφημένοι ορυκτοί πόροι του περιέχουν 15,9 εκατ. τόνους οξειδίων σπάνιων γαιών. Το μέγεθος περιγράφει το περιεχόμενο των εκτιμώμενων πόρων και δεν ισοδυναμεί με ποσότητα έτοιμη για εμπορική παραγωγή.

Η εταιρεία έλαβε επενδυτική απόφαση για πιλοτική μονάδα συνολικού προϋπολογισμού 24 εκατ. ευρώ, με προγραμματισμένη έναρξη λειτουργίας το τρίτο τρίμηνο του 2027. Δημόσια χρηματοδότηση ύψους 7,3 εκατ. ευρώ καλύπτει περίπου το ένα τρίτο του κόστους. Στόχος είναι να δοκιμαστεί η επεξεργασία του μεταλλεύματος και να παραχθούν υλικά για δοκιμές από ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μετάλλων και μαγνητών.

Στην Εσθονία, ένα μεταγενέστερο στάδιο της αλυσίδας έχει ήδη περάσει στην εμπορική παραγωγή. Η Neo Performance Materials ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο ότι το εργοστάσιο μόνιμων μαγνητών της στη Νάρβα άρχισε να αποστέλλει προϊόντα σε πελάτη που κατασκευάζει κινητήρες ηλεκτρικών οχημάτων.

Παράλληλα, έργα όπως το Ilua στη Γροιλανδία, το Sokli στη Φινλανδία και το Per Geijer στη Σουηδία διευρύνουν τις πιθανές μελλοντικές πηγές τροφοδοσίας, αν και βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης.

Γιατί χρειάζεται και κρατική συμμετοχή

Το υψηλό αρχικό κόστος, οι μεγάλοι χρόνοι ανάπτυξης και η αβεβαιότητα των αποδόσεων δυσκολεύουν την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Για χρόνια, οι εισαγωγές αποτελούσαν την ευκολότερη εμπορική επιλογή, ενισχύοντας τη συγκέντρωση της παραγωγής στην Κίνα.

Στελέχη του κλάδου υποστηρίζουν πλέον ότι η Ευρώπη χρειάζεται μακροχρόνια κρατική στήριξη, ακολουθώντας στοιχεία της κινεζικής βιομηχανικής πολιτικής. Επιχορηγήσεις, ερευνητικά προγράμματα και συμφωνίες μελλοντικής αγοράς της παραγωγής μπορούν να περιορίσουν τον επενδυτικό κίνδυνο και να προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα εσόδων.

Η επιτυχία θα κριθεί στη σύνδεση των επιμέρους έργων: τα κοιτάσματα χρειάζονται μονάδες επεξεργασίας και οι μονάδες επεξεργασίας χρειάζονται πελάτες που θα αγοράσουν τα προϊόντα τους σε βάθος χρόνου.

Για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, το βασικό όφελος είναι η ασφάλεια εφοδιασμού. Η δημιουργία εναλλακτικών προμηθευτών δεν εγγυάται φθηνότερες πρώτες ύλες, αλλά μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο διακοπών στην παραγωγή αυτοκινήτων, ενεργειακού εξοπλισμού και αμυντικών συστημάτων. Αυτή είναι και η οικονομική αξία της προσπάθειας: μεγαλύτερη δυνατότητα συνέχισης της παραγωγής όταν το διεθνές εμπόριο γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τι θα σήμαινε μια Nvidia χωρίς τον Τζένσεν Χουάνγκ; Η έρευνα που ανησυχεί τους επενδυτές
• Εξαγορές δισεκατομμυρίων υπό πίεση: Το νέο τοπίο στις ΗΠΑ μετά τις εκλογές
• Τράπεζες: Κέρδη 3,8 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο και διανομές 690 εκατ. στους μετόχους
• Black Friday: Δύο στους τρεις Έλληνες ετοιμάζονται για αγορές – Πόσα θα ξοδέψουν