Όταν το internet γίνεται γιατρός: Η επικίνδυνη άνοδος της αυτοδιάγνωσης
- Η αυτοδιάγνωση μέσω Google, AI και social media αυξάνεται ραγδαία
- Health influencers και παραπληροφόρηση επηρεάζουν αποφάσεις υγείας
- Nocebo effect: Πώς το internet μπορεί να προκαλέσει πραγματικά συμπτώματα
Πόσες φορές έχεις «γκουγκλάρει» ένα σύμπτωμα ή έχεις ζητήσει από ένα AI εργαλείο να σου πει τι έχεις; Αν η απάντηση είναι «αρκετές», τότε ανήκεις σε μια ταχέως αυξανόμενη ομάδα ανθρώπων που στρέφονται στο διαδίκτυο για ιατρικές απαντήσεις.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, σχεδόν το 48% των πολιτών δηλώνει ότι κάνει αυτοδιάγνωση μέσω online πληροφοριών, την ώρα που η πίεση στο σύστημα υγείας και οι μεγάλες αναμονές ωθούν όλο και περισσότερους να επιλέγουν την «εύκολη λύση»: ένα chatbot ή έναν influencer αντί για έναν γιατρό.
Ωστόσο, αυτή η ευκολία έχει κόστος. Σύμφωνα με τη δημοσιογράφο Deborah Cohen και το βιβλίο της Bad Influence, η πληθώρα ανεξέλεγκτης πληροφορίας και η άνοδος των health influencers δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η παραπληροφόρηση μπορεί να οδηγήσει σε σύγχυση — ή ακόμη και σε πραγματικά προβλήματα υγείας.
Πολλοί χρήστες καταφεύγουν σε influencers που προσφέρουν «λύσεις» χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, από τεστ γονιμότητας μέχρι συμπληρώματα και θεραπείες. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και ψυχολογικό: οι χρήστες νιώθουν ότι επιτέλους «ακούγονται», ειδικά σε περιπτώσεις όπου το σύστημα υγείας καθυστερεί διαγνώσεις ή δεν ανταποκρίνεται επαρκώς.
Την ίδια στιγμή, η διάδοση τέτοιου περιεχομένου μπορεί να προκαλέσει πραγματικά συμπτώματα. Το λεγόμενο «nocebo effect» — όταν η πεποίθηση ότι κάτι θα σε αρρωστήσει οδηγεί όντως σε συμπτώματα — έχει συνδεθεί με περιπτώσεις όπου trends στα social media επηρεάζουν τη συμπεριφορά και την υγεία χρηστών.
Ακόμη και η απλή ανάγνωση περιγραφών συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε ταύτιση, μέσω του λεγόμενου «Barnum effect», όπου γενικές περιγραφές φαίνονται προσωπικές και ακριβείς. Έτσι, όλο και περισσότεροι άνθρωποι πείθονται ότι πάσχουν από καταστάσεις που δεν έχουν διαγνωστεί.
Η εξάπλωση της online «ιατρικής» ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την πανδημία, όταν η αυτοδιάγνωση και τα self-tests έγιναν μέρος της καθημερινότητας. Παράλληλα, πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram μετατράπηκαν σε βασικές πηγές πληροφόρησης — αλλά χωρίς τους ίδιους ελέγχους με την επιστημονική κοινότητα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι άμεση και εύκολη, αλλά όχι πάντα αξιόπιστη. Και όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ιατρική δεν λειτουργεί με βεβαιότητες, αλλά με πιθανότητες και εξατομίκευση — κάτι που σπάνια αποτυπώνεται στα social media.
Σε μια εποχή όπου η πρόσβαση στη γνώση είναι ευκολότερη από ποτέ, η πρόκληση δεν είναι να βρούμε πληροφορία, αλλά να ξεχωρίσουμε ποια αξίζει να εμπιστευτούμε.
Με πληροφορίες από The Independent
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
