Γιάννης Στουρνάρας: Χωρίς ομάδα σήμερα δεν κάνεις τίποτα

Καλεσμένος ως κεντρικός ομιλητής στο Most Powerful Women Summit 2026, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, δεν μίλησε μόνο για αριθμούς, επιτόκια και αγορές. Μίλησε για τις μεγάλες μεταβάσεις της εποχής μας. Για την Τεχνητή Νοημοσύνη, τον μεταβαλλόμενο ρόλο των κεντρικών τραπεζών και την ανάγκη οι θεσμοί να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ.

Με ειλικρίνεια και αυτογνωσία, στάθηκε και στις πιο δύσκολες στιγµές της διαδροµής του: στις αποφάσεις που είχαν κόστος, στις ισορροπίες που δοκιµάστηκαν και στην ευθύνη της ηγεσίας σε περιόδους ακραίας αβεβαιότητας. Μίλησε ακόµη για την ανάγκη δηµιουργίας ψηφιακού χρήµατος κεντρικής τράπεζας, σε µια εποχή που η τεχνολογία επαναπροσδιορίζει τη σχέση µας µε την οικονοµία και την εµπιστοσύνη.

Πάνω απ’ όλα όµως, η συζήτηση ανέδειξε την ανθρώπινη διάσταση της ηγεσίας. Τη σηµασία της σκληρής δουλειάς, της προετοιµασίας, αλλά και της συναισθηµατικής νοηµοσύνης. «Να καταλαβαίνεις τον άλλο που είναι δίπλα σου» είπε χαρακτηριστικά, υπογραµµίζοντας ότι καµία µεγάλη πρόκληση δεν αντιµετωπίζεται ατοµικά.

«Από όπου πέρασα, από τα πιο σηµαντικά διδάγµατα που πήρα ήταν η δηµιουργία οµάδων». Μετά τον Ξενοφώντα Ζολώτα είναι ο µακροβιότερος Έλληνας ∆ιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος. Τον επόµενο µήνα ξεκινάει η 3η θητεία του. Το έργο του συνεχίζεται σε διαρκώς µεταβαλλόµενες συνθήκες, και η συζήτησή µας στο κατάµεστο φουαγιέ του Ελληνικού Κόσµου, ξεκίνησε ρωτώντας τον σε ποια φάση βρισκόµαστε σήµερα.

Γιάννης Στουρνάρας: Καταρχάς σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, σε ένα τόσο δυναµικό ακροατήριο. Βρισκόµαστε σε µία φάση µεγάλης αβεβαιότητας, θα έλεγα πρωτοφανών γεωπολιτικών και οικονοµικών αλλαγών. Η Ευρώπη πιέζεται από τη µια µεριά από την Αµερική, από την άλλη µεριά από την Κίνα, δύο οικονοµικές και γεωπολιτικές υπερδυνάµεις. Η φράση του Κινέζου ηγέτη Xi Jinping, ότι πρέπει να αποφύγουµε την παγίδα του Θουκυδίδη, λέει τα πάντα για την επιρροή της Ελλάδας ακόµα και σήµερα. Στα κορυφαία ζητήµατα, ο Κινέζος ηγέτης αναφέρθηκε στον Θουκυδίδη και στο πώς πρέπει να αποφύγουµε την παγίδα που περιέγραψε ο Θουκυδίδης µετά το τέλος του Πελοποννησιακού πολέµου.

Σκέφτομαι συχνά ότι το ένδοξο αρχαίο παρελθόν μας τροφοδοτεί ακόμη το παρόν σε όλο τον κόσμο. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα είναι μια χώρα που ζει, όπως πολύ ωραία έχει περιγράψει ο Στάθης Καλύβας στο ομώνυμο βιβλίο του, διαρκείς καταστροφές και θριάμβους. Επειδή μιλάμε για τον κόσμο, πιστεύετε ότι έχουμε μπει σε μια νέα μορφή κρίσης ή διανύουμε μια περίοδο μεγάλων μεταβολών;

Νοµίζω ότι συµβαίνουν και τα δύο. Σαφώς είµαστε σε κρίση και µάλιστα εδώ και πολλά χρόνια. Ξεκίνησε µε τον Covid, µια µη αναµενόµενη επιδηµία. Κατόπιν είχαµε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Κρίση τροφίµων, γιατί η Ουκρανία και η Ρωσία είναι µεγάλοι παραγωγοί σιταριού. Ενεργειακή κρίση µεγάλη. Ακόµα µας ταλανίζει. Τώρα πόλεµος στη Μέση Ανατολή, πόλεµος στο Ιράν. Ζούµε διαδοχικά σοκ από την πλευρά της προσφοράς, όπως λέµε τεχνικά στην οικονοµική ορολογία. Άρα σαφώς ζούµε σε περίοδο κρίσης και δεν ξέρουµε ακόµα πώς θα καταλήξει. Αλλά παράλληλα είµαστε και σε µετάβαση. Η Τεχνητή Νοηµοσύνη είναι µια τεράστια αλλαγή, βλέπουµε πολύ µεγάλες επενδύσεις σε υποδοµές ΤΝ, δεν έχουµε δει ακόµα όµως επακριβώς το αποτέλεσµά της. Ακόµα και η επίπτωσή της στην παραγωγικότητα δεν είναι σαφής. Και επειδή και στο παρελθόν έχουν γίνει µεγάλες τεχνολογικές επαναστάσεις αλλά η επίπτωση στην παραγωγικότητα δεν ήταν η αναµενόµενη, πρέπει να κρατάµε µικρό καλάθι. Και σαφέστατα οι κυβερνήσεις και οι θεσµοί θα πρέπει να εξασφαλίσουν ότι η Τεχνητή Νοηµοσύνη θα είναι προς όφελος του ανθρώπινου παράγοντα και όχι εις βάρος του.

Πρέπει να προσέχουμε πολύ τι λέμε για τις τράπεζες. Οι τράπεζες είναι οι καταθέσεις του κόσμου. Χωρίς ισχυρές τράπεζες που μπορούν να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις δεν θα υπάρξει πρόοδος

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο τοπίο, με την Ευρώπη όπως περιγράφετε να πιέζεται από πολλές και διαφορετικές δυνάμεις, πού βρίσκεται η Ελλάδα;

Αυτά που συµβαίνουν είναι ένα ξυπνητήρι που χτυπάει για µία ακόµα φορά. Η Ευρώπη, θα έλεγα, ότι µέχρι τώρα προχωράει µετά από κρίσεις. Η ελληνική κρίση, για παράδειγµα, µε έχει οδηγήσει πολλές φορές να πω σε διεθνή φόρα και ακροατήρια ότι η Ελλάδα λειτούργησε ως µαµή της ιστορίας. ∆ηλαδή, αν δεν υπήρχε η Ελλάδα µε την κρίση, η Ευρώπη σήµερα δεν θα είχε µια σύγχρονη κεντρική τράπεζα. Και είµαι πολύ προσεκτικός. Μετά την ελληνική κρίση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έγινε µια σύγχρονη κεντρική τράπεζα. Ούτε θα υπήρχε ο Ευρωπαϊκός Μηχανισµός Σταθερότητας, ούτε θα υπήρχε αυτό που λέµε η µακροπροληπτική εποπτεία για τις τράπεζες. Άρα λοιπόν, λειτούργησε η ελληνική κρίση πολύ θετικά. Ούτε η Ευρώπη θα έπαιρνε τα µέτρα µε το RRF, µε το Ταµείο Ανάκαµψης και Ανθεκτικότητας, αν δεν είχε πάρει τα µαθήµατα από την ελληνική κρίση, τα οποία µελέτησε σωστά. Γιατί ναι µεν και εµείς ως Έλληνες κάναµε σφάλµατα και µπήκαµε στην κρίση, αλλά και η Ευρώπη στην αρχική αντιµετώπιση είχε κάνει λάθη.

Θεωρείτε ότι η Ελλάδα πήρε τα μαθήματα που έπρεπε από τη δεκαετή οικονομική κρίση;

Φαίνεται πως ναι, αλλά ακόµα µένει να αποδειχθεί. Νοµίζω όµως κάποια πολύ σοβαρά µαθήµατα τα πήρε. ∆εν πρέπει ποτέ, µα ποτέ, να ξαναγυρίσουµε εκεί που ήµασταν το 2009 και το 2010.

Η αλήθεια είναι ότι έγιναν πολλά πράγματα τα τελευταία χρόνια. Από την άλλη, θα ήθελα τη γνώμη σας στο εξής. Είμαστε success story; Είμαστε work in progress; Ή βρισκόμαστε σε έναν νέο γύρο προκλήσεων;

Είµαστε και τα τρία. Success story οπωσδήποτε. Να σας θυµίσω ότι δύο φορές, το 2012 και το 2015, το 80% της ακαδηµαϊκής κοινότητας, της επενδυτικής κοινότητας, µέρος της πολιτικής κοινότητας, θεωρούσε ότι η Ελλάδα δεν θα τα καταφέρει, ότι θα φύγει από το ευρώ και µάλιστα πολλοί νοµπελίστες οικονοµολόγοι µάς συµβούλευαν να φύγουµε. Όταν ήµουν υπουργός Οικονοµικών είχα πάρει πολλές προτάσεις ότι πρέπει η Ελλάδα να φύγει από το ευρώ και λέω, εντάξει και εγώ οικονοµολόγος είµαι… Αν φύγουµε από το ευρώ η Ελλάδα θα καταστραφεί. Θα δηµιουργηθούν πάρα πολύ µεγάλα προβλήµατα.
Το αποτέλεσµα ήταν ότι εµείς ήµασταν σωστοί και όσοι µας συµβούλευαν, είχαν κάνει λάθος. Το παραδέχονται σήµερα. Γι’ αυτό και η Ελλάδα θεωρείται success story. Με καλούν σε όλον τον κόσµο να µιλήσω. Πριν λίγες µέρες, στη Βασιλεία της Ελβετίας, ο Αργεντίνος οµόλογός µου µε κάλεσε να πάω τον Νοέµβριο στην Αργεντινή και να τους εξηγήσω πώς η Ελλάδα τα κατάφερε και είναι σήµερα εδώ.

Αναγνωρίζουν ότι έχουμε ξεπεράσει προβλήματα, γιατί ο πήχης ήταν πολύ ψηλά και πάρα πολύ δύσκολος ακόμη και στην προσέγγισή του. Όμως, από την άλλη πλευρά, ξέρετε καλύτερα από μένα, ότι συχνά το διεθνές δεν αντικατοπτρίζει το εθνικό, με την έννοια των προβλημάτων που αντιμετωπίζει στην τσέπη του ο Έλληνας πολίτης. Κι εκεί υπάρχει ένα gap, που δεν γεφυρώνεται, γιατί εμείς τα θέλουμε όλα και τα θέλουμε τώρα.

Εκεί είναι ένα θέµα. Σαφώς υπάρχουν συµπολίτες µας που τα βγάζουν δύσκολα πέρα. ∆υστυχώς, θαύµατα δεν µπορούν να γίνουν. ∆ηλαδή, εάν αυξήσουµε, για παράδειγµα, τους µισθούς, τον κατώτατο µισθό, πολύ παραπάνω από ό,τι επιτρέπει η παραγωγικότητα, τότε πολλές επιχειρήσεις –εδώ είστε οι περισσότερες επιχειρηµατίες– θα δείτε ότι δεν θα µπορέσετε να τα βγάλετε πέρα. Θα ανέβει πολύ το κόστος και η επιχείρηση ενδεχοµένως θα κλείσει, οπότε ο εργαζόµενος θα χάσει τη δουλειά του. Άρα λοιπόν, µε αυτό θέλω να πω, ότι υπάρχει µια χρυσή ισορροπία. Θα ανεβαίνουµε σιγά σιγά. ∆υστυχώς περάσαµε µια πολύ µεγάλη κρίση. Μας έριξε το εθνικό εισόδηµα κατά 25%. Οι αποδοχές έπεσαν δραµατικά, ειδικά για τις χαµηλότερες εισοδηµατικές τάξεις. Ανεβαίνουµε σιγά-σιγά τώρα. Οι µισθοί, οι πραγµατικοί µισθοί, ξεπερνούν την παραγωγικότητα. Ο µέσος µισθός στον ιδιωτικό τοµέα, ο µέσος πραγµατικός µισθός έχει ανέβει σηµαντικά. ∆εν λέω ότι σωθήκαµε. ∆είχνει όµως ότι ακολουθείται µια ανοδική, θετική, µετρηµένη πορεία. Θα µπορούσαν τα πράγµατα να ήταν δραµατικά χειρότερα εάν δεν είχαµε κάνει το σωστό.

Η αλήθεια είναι ότι έχει υπάρξει, ειδικά στον κατώτατο μισθό, αύξηση τα τελευταία χρόνια. Όμως μικρή και σε δόσεις. Από την άλλη πλευρά, έχουμε ένα θέμα πληθωρισμού. Έχουμε ένα ενεργειακό κόστος, που αναφέρατε, και το οποίο είναι διεθνές, αλλά στην Ελλάδα γίνεται πολύ έντονα αντιληπτό στην τσέπη του Έλληνα πολίτη. Έχουμε το πρόβλημα της κλιματικής καταστροφής. Η πρόκληση της γεωπολιτικής αστάθειας δεν ξέρουμε πού θα οδηγήσει. Άρα, ποιος είναι ο άγνωστος Χ, καταρχήν για την ελληνική οικονομία; Πού είμαστε ανθεκτικοί, πού είμαστε ευάλωτοι και τι σας φοβίζει;

Θα ξεκινήσω από το τι πρέπει να γίνει κατά την άποψή µου και µε βάση την εµπειρία µου γιατί πέρασα δύσκολα χρόνια, όµως αυτά τα χρόνια µού έδωσαν και µεγάλη εµπειρία. Το πιο βασικό είναι ότι θα πρέπει να προσέχουµε πάντα τα δηµοσιονοµικά µας, γιατί αυτά είναι που µας έριξαν έξω. Άρα, λοιπόν, προσοχή στις δηµοσιονοµικές εξελίξεις. Θα πρέπει πάντα να έχουµε πρωτογενή πλεονάσµατα για να µπορούµε να ξεπληρώνουµε το µεγάλο ακόµη χρέος µας. ∆εύτερον, πολύ µεγάλη προσοχή στη χρηµατοπιστωτική σταθερότητα. Χρειαζόµαστε τράπεζες ισχυρές που να µπορούν να χρηµατοδοτούν τις επιχειρήσεις. Χωρίς ισχυρές τράπεζες που να µπορούν να χρηµατοδοτούν τις επιχειρήσεις, δεν θα υπάρξει πρόοδος. Και τρίτον, πρέπει να γίνουν µεταρρυθµίσεις ώστε να αυξηθεί η παραγωγικότητα. Παράδειγµα, η γραφειοκρατία. Ενώ έχουµε προχωρήσει στην ψηφιοποίηση του κράτους, ακόµα υπάρχουν εµπόδια, όπως χωροταξικός σχεδιασµός, άδειες. Παρά την πρόοδο τα τελευταία χρόνια, υπάρχει σχετικά αργή ακόµα απονοµή δικαιοσύνης. Αυτά είναι ζητήµατα. Ένα σύστηµα εκπαίδευσης που δεν παράγει επακριβώς τις ειδικότητες που θέλει η αγορά. Έχουµε τώρα µια αγορά εργασίας που υφίσταται πιέσεις. Για να είµαι ακριβής, οι κατασκευές, ο αγροτικός τοµέας έχουν ανάγκη από εργατικά χέρια. Πρέπει να αυξηθεί η προσφορά εργασίας. Ακόµα, η συµµετοχή των γυναικών στην παραγωγική διαδικασία είναι σε χαµηλό ποσοστό σε σχέση µε την υπόλοιπη Ευρώπη. Πρέπει να πάρουµε µέτρα που θα υποβοηθήσουν τον συνδυασµό της επαγγελµατικής µε την οικογενειακή ζωή.

Και με τις ανάγκες της πραγματικής αγοράς.

Βεβαίως. Κι αυτό ακριβώς θέτει το θέµα της εκπαίδευσης και της διά βίου µάθησης. ∆εν αρκεί, ότι πήραµε ένα πτυχίο και τελείωσε. Ειδικά τώρα µε την Τεχνητή Νοηµοσύνη, πρέπει να µάθουµε να µαθαίνουµε από µόνοι µας καινούργια πράγµατα. Εκεί έχουµε δρόµο ακόµα µπροστά µας.

Πρέπει να αυξηθεί η προσφορά εργασίας. Ακόμα, η συμμετοχή των γυναικών στην παραγωγική διαδικασία είναι σε χαμηλό ποσοστό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη

Αναφερθήκατε στο θέμα των τραπεζών. Βγήκαν πιο δυνατές από την κρίση οι ελληνικές τράπεζες και πόσο ασφαλείς είναι σήμερα;

Θα ξεκινήσω µε το τελευταίο. Οι τράπεζες σήµερα είναι σε πολύ καλή κατάσταση, αλλά για να φτάσουµε εδώ µοχθήσαµε. Έγιναν ανακεφαλαιοποιήσεις, έγιναν λάθη, αναγκαστήκαµε να βάλουµε κεφαλαιακούς ελέγχους, να κλείσουν τράπεζες. Όµως τέλος καλό, όλα καλά. ∆εν χάθηκε ούτε ένα ευρώ από καταθέσεις. Αυτό είναι ένα θαύµα. Αυτό είναι που πρέπει να διατηρήσουµε ως κόρην οφθαλµού. Πρέπει να προσέχουµε πάρα πολύ τι λέµε για τις τράπεζες. Γιατί οι τράπεζες είναι οι καταθέσεις του κόσµου.

Βάζουμε τα χέρια μας και βγάζουμε τα μάτια μας όταν κάνουμε κριτική;

Κριτική να κάνουµε, αλλά να βασίζεται στην πραγµατικότητα. Ακούω ότι οι τράπεζες έχουν τεράστια υπερκέρδη, πρέπει να φορολογηθούν. Τι υπερκέρδη έχουν; ∆εκαπέντε χρόνια είχαν ζηµίες. Κέρδη έχουν τα τελευταία δύο χρόνια. Και τι; ∆ίνουν µερίσµατα; Υπάρχουν µέτοχοι οι οποίοι µπήκαν το ‘15 στη µεγάλη κρίση, εµπιστεύτηκαν την Ελλάδα, έβαλαν τα λεφτά τους. Επί δέκα χρόνια δεν έπαιρναν µέρισµα. Τώρα, µετά από δέκα χρόνια, αρχίζουν και παίρνουν µέρισµα. Να τους το κόψουµε; Για να το σκεφτούµε λίγο. Εµείς, µοχθούµε βεβαίως. Να πάµε όµως και στην άλλη πλευρά της κριτικής. Λόγω της κρίσης και επειδή έπεσε 25% το ΑΕΠ, έφυγαν οι καταθέσεις έξω. Έπρεπε να µειώσουµε τον αριθµό των τραπεζών και πράγµατι τις µειώσαµε. Έµειναν τέσσερις συστηµικές. Μπορεί κάποιος να πει ότι το τραπεζικό σύστηµα είναι υπερβολικά συγκεντρωµένο. Είναι έτσι όµως; Η λύση δεν είναι να βάλουµε διοικητικά µέτρα, διότι αν βάλουµε διοικητικά µέτρα θα σταµατήσει και η προσφορά δανείων και η προσπάθεια. Η λύση είναι πιο πολύς ανταγωνισµός και εµείς αυτό κάνουµε. ∆ηµιουργήσαµε τον πέµπτο πόλο. ∆ηµιουργήθηκαν νέες τράπεζες. Η Credia Bank, η Optima.

Με επικεφαλής της Credia μία από τις ισχυρές γυναίκες της λίστας MPW.

Βεβαίως την Ελένη Βρεττού. Τώρα µην το λέτε σε µένα. Οι µισοί διευθυντές της Τράπεζας της Ελλάδος είναι νέες γυναίκες σήµερα.

Να τα λέτε αυτά να ακούγονται γιατί καμιά φορά περνάνε σε ψιλά γράμματα.

Η µεγαλύτερη διαφήµισή µου είναι η ίδια η κυρία Λαγκάρντ, η οποία όταν ήρθε εδώ πρόπερσι στο διοικητικό συµβούλιο και είδε τι γινόταν, είπε: «Τώρα κατάλαβα γιατί πάει τόσο καλά η Τράπεζα της Ελλάδος. You have too many Athenas». Αθηναίες εννοούσε. Και νεαρός ακόµα, ∆ιοικητής στην Εµπορική Τράπεζα, θυµάµαι όταν έβαζαν καινούρια συστήµατα οι τράπεζες και έπεφταν τα συστήµατα. Σε µία γυναίκα το ανέθεσα τότε, στην κυρία Όλγα Βοµβορίδη, αν µε ακούει.

Ήσασταν proactive και μπράβο. Να κάνω μία σύντομη ερώτηση πριν περάσω σε κάτι πιο προσωπικό σε σχέση με την ηγεσία, που είναι και το θέμα του συνεδρίου. Αλλάζει το χρήμα όπως το ξέραμε;

Αν αλλάζει λέει; ∆εν φαντάζεστε. Και εδώ η τεχνολογία δηµιουργεί νέες µορφές χρήµατος.

Και τραπεζών.

Και τραπεζών. Προσέξτε τώρα. Από τη µία πλευρά είναι θετικό, από την άλλη πλευρά έχει και κινδύνους. Μεγαλύτερος κίνδυνος; Κρυπτονοµίσµατα και stablecoins. Ένα από τα µεγάλα µαθήµατα του 19ου και του 20ού αιώνα ήταν που δηµιουργήθηκαν οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες. Οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες δηµιουργήθηκαν στον Μεσοπόλεµο, µετά τη µεγάλη κρίση. Ένας από τους λόγους της µεγάλης κρίσης ήταν διότι σε κάθε πολιτεία των Ηνωµένων Πολιτειών κάθε τράπεζα έβγαζε και το δικό της χρήµα. Στην Ελλάδα ο εκδότης του χρήµατος τότε ήταν η Εθνική Τράπεζα. ∆εν ήταν η Τράπεζα της Ελλάδος. Το να βγάζουν διαφορετικές τράπεζες χρήµα δηµιουργεί έναν ειδικό κίνδυνο. Ένας από τους λόγους λοιπόν που πήγαµε στη µεγάλη κρίση τη δεκαετία του ‘20, ήταν αυτός. Ένα από τα µαθήµατα που πήραµε είναι ότι πρέπει να είναι το χρήµα κεντρικά ελεγχόµενο, να είναι δηµόσιου χαρακτήρα, να το πω απλά. Αυτό δεν πρέπει να χαθεί µε τίποτα. Υπάρχει κίνδυνος αν δεν προσέξουµε. Εάν δεν µας δώσουν τα όπλα να δηµιουργήσουµε ψηφιακό χρήµα κεντρικής τράπεζας (CBDC).

Αυτό που επισημαίνετε είναι πολύ σημαντικό και πολύ ενδιαφέρον.

Central Bank Digital Money. Είναι πολύ σηµαντικό διότι θα µπορούµε να είµαστε ανταγωνιστικοί. Οι νέοι σήµερα δεν χρησιµοποιούν cash. Χρησιµοποιούν το κινητό τους. Εάν έχουν µόνο κρυπτονόµισµα, stablecoin, τότε αρχίζει πια το χρήµα της κεντρικής τράπεζας και χάνει τη σηµασία του. Αυτό θα είναι προάγγελος µιας µεγάλης κρίσης. Πρέπει να παρθεί η πολιτική απόφαση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συµβούλιο να δώσουν στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το «go ahead». Εµείς είµαστε έτοιµοι να ξεκινήσουµε µε το ψηφιακό ευρώ.

Βλέπετε πιθανό να γίνεται σύντομα αυτό;

Ναι, βεβαίως το βλέπω πιθανό.

Αυτό σημαίνει ότι κατά κάποιο τρόπο θωρακίζεται ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών;

Θωρακίζεται; Αυτό είναι µια κουβέντα. Τουλάχιστον θα µπορεί να ανταγωνιστεί τα µεγάλα σπίτια. ∆εν θα πω ονόµατα τα οποία βγάζουν stablecoins, κρυπτονοµίσµατα. Tο χρήµα της κεντρικής τράπεζας πρέπει να παραµείνει χρήµα της κεντρικής τράπεζας, δηµόσιο αγαθό. Η νοµισµατική πολιτική δεν πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί. Αυτό είναι ένα τεράστιο λάθος. ∆εν έχουµε καταλάβει ότι ακριβώς αυτό λέω. Οι νέες εξελίξεις, η νέα τεχνολογία, τα κρυπτονοµίσµατα έφεραν και µία πολύ σηµαντική τεχνολογία, το blockchain. Το κατανεµηµένο λογισµικό, όπως µεταφράζεται στα ελληνικά. Όµως φέρνει και ένα µεγάλο κίνδυνο. Την ιδιωτικοποίηση του χρήµατος. Εγώ είµαι κάθετα αντίθετος σε αυτό.

Από όπου πέρασα, από τα πιο σημαντικά διδάγματα που πήρα ήταν η δημιουργία ομάδων. Δεν πάει να είσαι ο καλύτερος, ο πιο έξυπνος, ο πιο σοφός, χωρίς ομάδα δεν κάνεις τίποτα

Το κρατάμε. Και είναι πολύ σημαντική πληροφορία για όσους δεν είμαστε εξοικειωμένοι με τα θέματα της νομισματικής πολιτικής και του ρόλου των κεντρικών τραπεζών.

Θέλω να εφιστήσω την προσοχή επίσης στο ότι η Τεχνητή Νοηµοσύνη έχει και αυτή πολύ µεγάλους κινδύνους. Θα έχετε ακούσει για το Mythos, ένα σύστηµα που το έχει βγάλει η εταιρεία Anthropic. Αυτό είναι θετικό, αλλά έχει και πάρα πολύ αρνητικά στοιχεία. Στα χέρια χάκερ µπορεί να καταστρέψει νοσοκοµεία, σχολεία, τράπεζες.

Ήδη έχουμε κάποια τέτοια σοβαρά ατυχήματα.

Εγώ είµαι αντικείµενο αυτή τη στιγµή. Θα µε δείτε να φοράω ένα t-shirt και ένα σακάκι και σε πολλές ιστοσελίδες διαφηµίζω κρυπτονοµίσµατα. Έχουµε βέβαια κάνει όλες τις απαραίτητες ενέργειες, αλλά βλέπετε οι κίνδυνοι πόσο µεγάλοι είναι και λένε όλοι, «Μα όντως ο ∆ιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος διαφηµίζει κρυπτονόµισµα;» Βγάλαµε ανακοινώσεις, κάναµε µηνύσεις και όµως ακόµα παίζει αυτή η διαφήµιση παντού. Με αφορμή και αυτή τη διαφήμιση, θέλω να ρωτήσω κάτι που για όλους εμάς εδώ είναι σημαντικό. Μιλάμε συνέχεια για την ανθεκτικότητα της οικονομίας, για την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων. Σπάνια όμως μιλάμε για την κρίσιμη ανθεκτικότητα του ηγέτη.

Μπορείτε να μοιραστείτε μαζί μας μία δύσκολη στιγμή που νιώσατε την τεράστια πίεση να πάρετε μία απόφαση, γνωρίζοντας ότι θα είχε κόστος;

Ναι, υπήρξαν πολλές δύσκολες στιγµές σε αυτά τα χρόνια, όταν είχες όλους αυτούς που σου έλεγαν ότι πρέπει να βγείτε από το ευρώ. Αλλά δεν ήταν αυτή η πιο δύσκολη στιγµή. Η πιο δύσκολη στιγµή ήταν η στιγµή που αποφάσισα ότι µε Στουρνάρα ∆ιοικητή στην Τράπεζα της Ελλάδος, νέα Τράπεζα Κρήτης δεν θα υπάρχει. Και το πλήρωσα το κόστος αυτό.

Το κόστος που τότε πληρώσατε, με ποιον τρόπο σας θωράκισε απέναντι στις επόμενες προκλήσεις της ηγεσίας που συνεχίζετε να αντιμετωπίζετε ως Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος;

Ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό.

Κι επειδή βρισκόμαστε ανάμεσα σε γυναίκες, θα ήθελα να απευθύνετε ένα μήνυμα στις γυναίκες που βρίσκονται στο τιμόνι επιχειρήσεων, αλλά και στον αθλητισμό, στον πολιτισμό, στην πολιτική.

∆εν θα ξεχώριζα γυναίκες και άνδρες. Εδώ η συµβουλή µου είναι κοινή. Σκληρή δουλειά, πάνω από όλα, καλή προετοιµασία, νοµίζω ότι αυτό είναι το βασικό. Η σκληρή δουλειά, η προετοιµασία, η συναισθηµατική νοηµοσύνη. Να καταλαβαίνεις τον άλλο που είναι δίπλα σου. Όταν διαπραγµατεύεσαι, έχει πολύ µεγάλη σηµασία η δηµιουργία οµάδων. Από όπου πέρασα, από τα πιο σηµαντικά διδάγµατα που πήρα ήταν η δηµιουργία οµάδων.

Όταν πήγα στο υπουργείο Οικονοµικών, εν µέσω της κρίσης, της φωτιάς, είδα ένα πράγµα: Ότι η τρόικα πήγαινε σε κάθε υπουργό χωριστά και τον πελεκούσε. Κατάλαβα ότι έπρεπε να συντονιστούµε. Τρεις, τέσσερεις µέρες λοιπόν πριν έρθει η τρόικα, ο τότε πρωθυπουργός, Αντώνης Σαµαράς, µου είπε «Θα κάνεις ό,τι θέλεις. Θα συντονίζεις». ∆εν φαντάζεστε τι θετική επίπτωση είχε. Μέσα σε 1,5 χρόνο άλλαξε η εικόνα της διαπραγµάτευσης, µπορέσαµε τότε και µπήκαµε ξανά σε πορεία, βγήκαµε στις αγορές σε ενάµιση χρόνο µέσα. Αυτό είναι ένα πάρα πολύ σηµαντικό δίδαγµα. Η Οµάδα.

Χωρίς οµάδα σήµερα δεν κάνεις τίποτα. ∆εν πάει να είσαι ο καλύτερος, ο πιο έξυπνος, ο πιο σοφός. Οµάδες, οµάδες εργασίας, ειδικότητες. Προσωπικά, διαβάζω. Σηκώνοµαι έξι η ώρα κάθε πρωί και διαβάζω δύο ώρες πριν ξεκινήσω και µαθαίνω νέα πράγµατα. Σήµερα η επιστήµη έχει προχωρήσει πάρα πολύ στη δουλειά µου. Κάθοµαι µετά τα ραντεβού δυο ώρες στο γραφείο για να µπορώ να διαβάζω τη βιβλιογραφία. Γιατί και στη νοµισµατική πολιτική και στα συστήµατα πληρωµών υπάρχουν τεράστιες, νέες ανακαλύψεις. Αισθάνεσαι ότι δεν τα γνωρίζεις. Πρέπει να τα µάθεις. Και πρέπει να έχεις συνεργάτες.

Κύριε Στουρνάρα, σας ευχαριστώ θερμά που ήσασταν μαζί μας σήμερα, ευχαριστώ γι’ αυτήν την ειλικρινή συζήτηση και εύχομαι καλή επιτυχία στη νέα θητεία που σε έναν μήνα σάς χτυπάει την πόρτα.

*Η συνέντευξη δημοσιεύεται στο νέο τεύχος του Fortune Greece κυκλοφορεί από την Παρασκευή 29/05 στα περίπτερα.

**Φωτογραφίες: Studio Panoulis

Δείτε τη συζήτηση του Γιάννη Στουρνάρα με την Αναστασία Παρετζόγλου στο Most Powerful Women Summit 2026: