Οριακές ισορροπίες στο Ιράν: Τα 5 σενάρια για τη νέα εποχή μετά το τέλος του πολέμου με ΗΠΑ

Ένα εξαιρετικά σύνθετο γεωπολιτικό τοπίο επιφυλάσσει η επόμενη ημέρα στο Ιράν: από τον κίνδυνο «βαλκανοποίησης» και τη διολίσθηση σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο, μέχρι την εγκαθίδρυση μιας ακόμη πιο σκληροπυρηνικής Ισλαμικής Δημοκρατίας… 

Σε κάθε περίπτωση οι ισορροπίες παραμένουν οριακές.

Και το ερώτημα που τίθεται είναι αν θα υπάρξει το 2026 μια Τρίτη Ισλαμική Δημοκρατία, μετά την πρώτη (1979–1989) και τη δεύτερη (1989–2026), με τις εξελίξεις να παραμένουν αβέβαιες και τους μουλάδες ενδεχομένως να συνεχίσουν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Στο πρώτο σενάριο, το πιο συντηρητικό, η Ισλαμική Δημοκρατία θα μπορούσε να επανέλθει στην πορεία που ακολουθεί από το 1979. Ο Ανώτατος Ηγέτης Mojtaba Khamenei ενδέχεται να βρεθεί στην κορυφή της εξουσίας, ενώ ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian και οι θεσμοί του κράτους, όπως η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, το Υπουργικό Συμβούλιο, τα Δικαστήρια, το Συμβούλιο των Φρουρών και το Κοινοβούλιο, θα παραμείνουν προσηλωμένοι στην ιδεολογία του μαχητικού σιιτικού Ισλάμ. Με δεδομένο ότι πάνω από το 80% του πληθυσμού είναι Σιίτες, ενώ οι υπόλοιποι ανήκουν σε Σουνίτες, Μπαχάι και Χριστιανούς, το θρησκευτικό στοιχείο παραμένει καθοριστικό.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα συνεχίσει να λειτουργεί ως παράλληλη στρατιωτική δύναμη, δίπλα στις εθνικές ένοπλες δυνάμεις (Artesh), διατηρώντας ισχυρό ρόλο στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική του Ιράν. Όπως η Mukhabarat στο Ιράκ του Saddam Hussein και στη Συρία της δυναστείας Assad, έτσι και οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν εκτεταμένους μηχανισμούς επιρροής στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Το καθεστώς θα επιχειρούσε να ανασυγκροτήσει το στρατιωτικό του οπλοστάσιο, να ενισχύσει τους πληρεξούσιους συμμάχους του και να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Hormuz, ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα παγκοσμίως.

Στο ίδιο σενάριο, μετά την ολοκλήρωση της σύγκρουσης, δεν αποκλείεται να εμφανιστούν τάσεις βαλκανοποίησης, καθώς εθνοτικές ομάδες όπως οι Βαλούχοι, οι Κούρδοι και οι Τουρκμένοι θα μπορούσαν να διεκδικήσουν μεγαλύτερη αυτονομία σε ένα περιβάλλον οικονομικής και πολιτικής αποδυνάμωσης.

Σε ένα δεύτερο σενάριο, το Ιράν θα μπορούσε να οδηγηθεί σε βαθιά αποσταθεροποίηση και τελικά σε διάσπαση, ίσως και χωρίς να υπάρξει πλήρης κρατική κατάρρευση. Οι εθνοτικές εντάσεις, σε συνδυασμό με την οικονομική πίεση και τις συνέπειες ενός πολέμου, θα μπορούσαν να ενισχύσουν φυγόκεντρες δυνάμεις και να διαμορφώσουν ένα εξαιρετικά εύθραυστο πολιτικό περιβάλλον.

Το τρίτο σενάριο αφορά την πιθανότητα διολίσθησης σε εμφύλιο πόλεμο μετά από μια εύθραυστη κατάπαυση πυρός. Η κατάσταση παρουσιάζει ορισμένες αναλογίες με τη Συρία υπό τον Bashar al-Assad (2000–2024), όπου η καταστολή των κοινωνικών αντιδράσεων οδήγησε σε πολυετή σύγκρουση. Μια ενδεχόμενη σκληροπυρηνική ηγεσία υπό τον Mojtaba Khamenei, σε στενή συνεργασία με το IRGC, θα μπορούσε να εντείνει την καταστολή, πυροδοτώντας ευρύτερες κοινωνικές αντιδράσεις. Η έκβαση ενός τέτοιου σεναρίου θα ήταν εξαιρετικά απρόβλεπτη, δεδομένου του μεγέθους και της πολυπλοκότητας του Ιράν.

Στο τέταρτο σενάριο, εφόσον επιτευχθεί σταθερή εκεχειρία και αποκατασταθεί η απρόσκοπτη ροή εμπορίου μέσω των Στενών του Hormuz, θα μπορούσε να ανοίξει ένα παράθυρο για πολιτική μετάβαση και σταδιακές μεταρρυθμίσεις. Τμήμα της ιρανικής κοινωνίας ενδέχεται να στραφεί σε εξόριστες προσωπικότητες όπως ο Reza Pahlavi, ο οποίος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεταβατική φιγούρα. Παράλληλα, το IRGC θα επιδίωκε πιθανότατα να περιορίσει ή να ελέγξει κάθε απόπειρα αλλαγής του πολιτικού συστήματος.

Το πέμπτο και πιο αισιόδοξο σενάριο προβλέπει μια σταδιακή πορεία προς ειρήνη και πολιτική σταθεροποίηση. Σε αυτή την περίπτωση, η ηγεσία του Ιράν θα μπορούσε να προχωρήσει σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ενίσχυση των ατομικών ελευθεριών, η διεύρυνση των δικαιωμάτων των γυναικών, η διεξαγωγή πιο ανοιχτών εκλογικών διαδικασιών και η οικονομική απελευθέρωση. Παράλληλα, θα μπορούσε να τερματιστεί η υποστήριξη σε πληρεξούσιες ένοπλες οργανώσεις και να περιοριστεί το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα της χώρας, ενώ τα Στενά του Hormuz θα άνοιγαν πλήρως στο διεθνές εμπόριο. Πρώην πρόεδροι όπως οι Mahmoud Ahmadinejad, Mohammad Khatami και Hassan Rouhani θα μπορούσαν να συμβάλουν σε μια τέτοια διαδικασία μεταρρυθμίσεων, παρά τις εσωτερικές αντιστάσεις. Η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ και μια πιθανή μελλοντική σύγκλιση με τις Συμφωνίες του Αβραάμ θα εξαρτηθούν από τις περιφερειακές ισορροπίες και τη βούληση της ιρανικής ηγεσίας. Εάν όμως και αυτό το σενάριο αποτύχει, το Ιράν ενδέχεται να παραμείνει εγκλωβισμένο σε έναν διαρκή ιστορικό κύκλο αστάθειας και συγκρούσεων. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Business Monitor: AI, Finance και το μέλλον της καινοτομίας στο νέο επεισόδιο!
• Συναγερμός στην ΕΚΤ: Ενέργεια και πληθωρισμός αλλάζουν ξανά τη νομισματική πολιτική
• Μαρκ Κιούμπαν: Γιατί συμβουλεύει τους νέους εργαζόμενους να ψάξουν δουλειά στις μικρές επιχειρήσεις
• Ακίνητα: Κυριαρχούν οι κατοικίες άνω των 20 ετών – Έλλειψη νεόδμητων και έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση