Αυτοδημιούργητοι στις ΗΠΑ, κληρονόμοι στην Ευρώπη – Οι δύο δρόμοι προς τον πλούτο

Η οικονομική απόσταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης δεν αποτυπώνεται μόνο στους μισθούς, στη φορολογία ή στις κοινωνικές παροχές. Φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται, συσσωρεύεται και μεταβιβάζεται ο πλούτος.

Στην Αμερική, ένας επιχειρηματίας μπορεί να ξεκινήσει μια εταιρεία και μέσα σε λίγα χρόνια να δημιουργήσει περιουσία δισεκατομμυρίων. Η πιθανότητα αποτυχίας είναι μεγάλη, αλλά η δυνητική ανταμοιβή σχεδόν απεριόριστη.

Στην Ευρώπη, τα υψηλότερα φορολογικά και ρυθμιστικά εμπόδια κάνουν δυσκολότερη την αντίστοιχη εκρηκτική άνοδο. Όποιος, όμως, διαθέτει ήδη σημαντική περιουσία μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να βρει ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για να την προστατεύσει και να τη μεταβιβάσει.

Αυτό δημιουργεί ένα φαινομενικό παράδοξο: οι ΗΠΑ μπορεί να είναι το καλύτερο μέρος για να γίνει κάποιος εξαιρετικά πλούσιος, αλλά η Ευρώπη μπορεί να είναι καλύτερο μέρος για να παραμείνει πλούσιος.

Η αμερικανική μηχανή των αυτοδημιούργητων

Η σύνθεση της οικονομικής ελίτ στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αλλάξει αισθητά από τα μέσα του 20ού αιώνα.

Στο παρελθόν, μεγαλύτερο μέρος των κορυφαίων αμερικανικών περιουσιών προερχόταν από κληρονομιές. Σήμερα, οι υψηλότερες θέσεις καταλαμβάνονται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ιδρυτές εταιρειών και επενδυτές που δημιούργησαν τον πλούτο τους μέσα από την τεχνολογία, το λιανεμπόριο, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και άλλους αναπτυσσόμενους κλάδους.

Μια ασυνήθιστη ένδειξη της μεταβολής είναι η σύνθεση του πλουσιότερου 0,01% των Αμερικανών. Τη δεκαετία του 1960, οι γυναίκες αποτελούσαν περίπου το μισό αυτής της ομάδας. Στις αρχές του 21ου αιώνα, το ποσοστό τους είχε υποχωρήσει κάτω από το ένα τρίτο.

Μία ερμηνεία συνδέει την εξέλιξη με τη μικρότερη σχετική σημασία της κληρονομιάς. Ο οικογενειακός πλούτος τείνει να μεταβιβάζεται πιο ισορροπημένα μεταξύ ανδρών και γυναικών, ενώ η δημιουργία τεράστιων επιχειρηματικών περιουσιών παραμένει σημαντικά ανδροκρατούμενη.

Γιατί η Αμερική δημιουργεί περισσότερους δισεκατομμυριούχους

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνδυάζουν μια τεράστια ενιαία αγορά, βαθιές κεφαλαιαγορές, ισχυρό οικοσύστημα venture capital και μεγαλύτερη ανοχή απέναντι στην επιχειρηματική αποτυχία.

Μια επιτυχημένη startup μπορεί να αντλήσει μεγάλα κεφάλαια, να επεκταθεί γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα και να εισαχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες χρηματιστηριακές αγορές του κόσμου.

Το σύστημα επιτρέπει στους ιδρυτές να διατηρούν σημαντική συμμετοχή στις εταιρείες τους. Όταν η αξία μιας επιχείρησης πολλαπλασιάζεται, η περιουσία των ιδρυτών μπορεί να αυξηθεί με ταχύτητα που δύσκολα συναντάται σε περισσότερο κατακερματισμένες και αυστηρά ρυθμιζόμενες αγορές.

Το αντίτιμο είναι μεγαλύτερη οικονομική ανασφάλεια. Η απώλεια εργασίας, μια σοβαρή ασθένεια ή μια αποτυχημένη επιχειρηματική προσπάθεια μπορεί να έχει βαρύτερες οικονομικές συνέπειες από ό,τι στα ισχυρότερα ευρωπαϊκά κοινωνικά κράτη.

Η Ευρώπη της κληρονομικής συνέχειας

Στην ευρωπαϊκή πλευρά του Ατλαντικού, ο οικογενειακός πλούτος εμφανίζει σε ορισμένες περιπτώσεις εντυπωσιακή αντοχή στον χρόνο.

Η Φλωρεντία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Έρευνες έχουν δείξει ότι οικογένειες που βρίσκονταν στις υψηλότερες οικονομικές βαθμίδες πριν από περίπου έξι αιώνες εξακολουθούν να έχουν ισχυρή παρουσία στην οικονομική ελίτ της πόλης.

Το παράδειγμα δεν αντιπροσωπεύει ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, αποτυπώνει όμως τη μεγαλύτερη διάρκεια που μπορεί να έχει ο κληρονομημένος πλούτος σε συγκεκριμένες κοινωνίες.

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, οι κανόνες αναγκαστικής κληρονομικής διαδοχής προβλέπουν ότι ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας πρέπει να περάσει στους νόμιμους κληρονόμους. Ανάλογα με τη χώρα και τη σύνθεση της οικογένειας, το δεσμευμένο ποσοστό μπορεί να κυμαίνεται από 50% έως 75%.

Οι κανόνες αυτοί προστατεύουν τη μεταβίβαση της περιουσίας εντός της οικογένειας, περιορίζοντας παράλληλα την ελευθερία του κατόχου να τη διαθέσει διαφορετικά.

Γιατί οι Ευρωπαίοι δισεκατομμυριούχοι δωρίζουν λιγότερα

Η διαφορετική αντίληψη γύρω από τον πλούτο αποτυπώνεται και στη φιλανθρωπία.

Η ευρωπαϊκή συμμετοχή στο Giving Pledge —την πρωτοβουλία μέσω της οποίας δισεκατομμυριούχοι δεσμεύονται να διαθέσουν το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους σε κοινωφελείς σκοπούς— παραμένει χαμηλότερη από την αμερικανική.

Η διαφορά δεν οφείλεται μόνο στην ισχυρότερη ευρωπαϊκή παράδοση οικογενειακής μεταβίβασης. Αντανακλά και τον διαφορετικό ρόλο του κράτους.

Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η υγεία, η εκπαίδευση και η κοινωνική προστασία χρηματοδοτούνται σε μεγαλύτερο βαθμό μέσω της φορολογίας. Στις ΗΠΑ, όπου το δημόσιο δίχτυ προστασίας είναι περιορισμένο, η ιδιωτική φιλανθρωπία διαδραματίζει μεγαλύτερο ρόλο στην κάλυψη κοινωνικών αναγκών.

Υψηλότεροι φόροι, μικρότερο ρίσκο

Το ευρωπαϊκό μοντέλο βασίζεται γενικά σε υψηλότερους φόρους εισοδήματος και κατανάλωσης, ισχυρότερη προστασία των εργαζομένων και μεγαλύτερη κρατική συμμετοχή στην παροχή βασικών υπηρεσιών.

Για τον μέσο πολίτη, αυτό σημαίνει μικρότερο κίνδυνο μιας καταστροφικής οικονομικής πτώσης. Η πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση και κοινωνικές παροχές εξαρτάται λιγότερο από το προσωπικό εισόδημα.

Το ίδιο πλαίσιο, όμως, μπορεί να περιορίζει την ταχύτητα με την οποία μια επιχείρηση επεκτείνεται, να αυξάνει το κόστος απασχόλησης και να μειώνει το τμήμα της επιχειρηματικής επιτυχίας που παραμένει στον ιδρυτή.

Η Ευρώπη περιορίζει, επομένως, τόσο το βάθος της πιθανής πτώσης όσο και το ύψος της πιθανής απογείωσης.

Το παράδειγμα της Δανίας

Η Δανία αναδεικνύει τη διάκριση ανάμεσα στην εισοδηματική κινητικότητα και στη διατήρηση μεγάλων περιουσιών.

Λιγότερο από το 20% του εισοδηματικού πλεονεκτήματος των γονέων εκτιμάται ότι μεταφέρεται στα παιδιά, έναντι περίπου 50% στις ΗΠΑ. Αυτό υποδηλώνει ότι η κοινωνική αφετηρία έχει μικρότερη επίδραση στο μελλοντικό εισόδημα ενός μέσου παιδιού.

Στην κορυφή της οικονομικής πυραμίδας, ωστόσο, η οικογενειακή περιουσία εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Ακίνητα, επιχειρήσεις, επενδύσεις, δίκτυα γνωριμιών και πρόσβαση στην καλύτερη εκπαίδευση μπορούν να διατηρήσουν το πλεονέκτημα μιας οικογένειας για πολλές γενιές.

Με άλλα λόγια, μια κοινωνία μπορεί να προσφέρει υψηλή κινητικότητα εισοδήματος χωρίς να εξαλείφει τη δύναμη του κληρονομημένου πλούτου.

Οι δισεκατομμυριούχοι ως προϊόν της καινοτομίας

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ του αμερικανικού μοντέλου είναι ότι η οικονομική μηχανή που δημιουργεί δισεκατομμυριούχους μπορεί παράλληλα να παράγει τεχνολογία, επιχειρήσεις, θέσεις εργασίας και νέους κλάδους.

Η προοπτική μιας εξαιρετικά μεγάλης ανταμοιβής λειτουργεί ως κίνητρο για την ανάληψη κινδύνων. Επενδυτές και ιδρυτές χρηματοδοτούν ιδέες με υψηλή πιθανότητα αποτυχίας, επειδή μία μεγάλη επιτυχία μπορεί να καλύψει πολλές ζημιογόνες προσπάθειες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δισεκατομμυριούχος αποτελεί απόδειξη καινοτομίας ή ότι η μεγάλη ανισότητα είναι απαραίτητη προϋπόθεση ανάπτυξης. Σημαίνει ότι το αμερικανικό σύστημα είναι περισσότερο πρόθυμο να επιτρέψει ακραίες ανταμοιβές ως αντάλλαγμα για υψηλότερη επιχειρηματική δραστηριότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΔΕΘ: Τα 7 μέτρα για μισθούς, συντάξεις και επαγγελματίες, που βρίσκονται στο τραπέζι
• Ορμούζ: Ο Τραμπ τα αποκαλεί ξανά «έδαφος των ΗΠΑ»
• Φορολογικό ημερολόγιο: Τι πρέπει να πληρωθεί έως το τέλος Αυγούστου
• «Καίνε» τα καύσιμα – Τι θα κρίνει τις αποφάσεις για την επιδότηση του Σεπτεμβρίου