Η Ελλάδα ζητά νέα ευρωπαϊκή ασπίδα για την αγροτική παραγωγή

Σε αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδοτεί την αντιμετώπιση των μεγάλων αγροτικών καταστροφών στοχεύει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, επεξεργαζόμενο ένα νέο πλαίσιο προτάσεων για την περίοδο μετά το 2027. Οι παρεμβάσεις, οι οποίες αναμένεται να αποτελέσουν μέρος των ελληνικών διεκδικήσεων στις διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2028-2034, προβλέπουν ταχύτερη ενεργοποίηση των διαθέσιμων ταμείων, χαμηλότερα «κατώφλια» για την παροχή βοήθειας και μεγαλύτερη κοινοτική συμμετοχή στο κόστος αποκατάστασης. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ισχυρότερο ευρωπαϊκό δίχτυ προστασίας, το οποίο θα καλύπτει όχι μόνο τις διαταραχές στις αγορές αγροτικών προϊόντων, αλλά και τις μεγάλες φυσικές καταστροφές, τα ακραία κλιματικά φαινόμενα, καθώς και τις φυτοϋγειονομικές και κτηνιατρικές κρίσεις που μπορούν να θέσουν εκτός παραγωγής ολόκληρες περιοχές.

Την ίδια στιγμή, το υπουργείο επιδιώκει να αλλάξει η σειρά με την οποία ενεργοποιούνται τα χρηματοδοτικά εργαλεία, ώστε σε περίπτωση μεγάλης καταστροφής να χρησιμοποιούνται πρώτα οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί αλληλεγγύης και μόνο εφόσον αυτοί δεν επαρκούν να εξετάζεται η ανακατανομή κονδυλίων από τα εθνικά προγράμματα. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να προστατευθούν οι πόροι που προορίζονται για επενδύσεις, εκσυγχρονισμό και ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγροτικής παραγωγής.

Η ανάγκη αυτής της αλλαγής αποτυπώθηκε με τον πιο δραματικό τρόπο στις καταστροφές που προκάλεσαν ο Ιανός και ο Daniel στη Θεσσαλία, αλλά και στις μεγάλες πυρκαγιές στη Βόρεια Εύβοια και στον Έβρο, όπου δεν χάθηκε μόνο η παραγωγή μιας χρονιάς, αλλά καταστράφηκαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, φυτικό και ζωικό κεφάλαιο, γεωργικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές. Όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, σήμερα τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης υφίσταται με ιδιαίτερη ένταση η ελληνική γεωργία, αύριο όμως μια καταστροφή αντίστοιχης κλίμακας μπορεί να πλήξει οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

Η νέα γραμμή άμυνας

Κομβικό ρόλο στον σχεδιασμό της επόμενης περιόδου αναμένεται να διαδραματίσει το EU Facility, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 63,2 δισ. ευρώ, το οποίο προορίζεται να αποτελέσει την κεντρική ευρωπαϊκή δεξαμενή για τη χρηματοδότηση δράσεων που υπηρετούν κοινούς στόχους της Ε.Ε. Στο πλαίσιο αυτής της νέας χρηματοδοτικής αρχιτεκτονικής προβλέπεται να ενεργοποιούνται επιμέρους εργαλεία για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, αλλά και για τη φυτοϋγειονομική και κτηνιατρική προστασία.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το Unity Safety Net, το οποίο σχεδιάζεται ως διάδοχο σχήμα του Γεωργικού Αποθεματικού. Οι διαθέσιμοι πόροι προβλέπεται να διπλασιαστούν σχεδόν, από περίπου 3 δισ. ευρώ την περίοδο 2021-2027 σε 6,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034. Η ενίσχυση αυτή αναγνωρίζει την ανάγκη ύπαρξης ενός ισχυρότερου μηχανισμού για την αντιμετώπιση σοβαρών και παρατεταμένων κρίσεων στη γεωργία, ωστόσο το υπουργείο θεωρεί ότι το πεδίο εφαρμογής του πρέπει να είναι ευρύτερο.

Η ελληνική πλευρά θα επιδιώξει το Unity Safety Net να μπορεί να ενεργοποιείται όχι μόνο όταν προκαλείται αναταραχή στις αγορές αγροτικών προϊόντων, αλλά και όταν πλήττεται η ίδια η δυνατότητα παραγωγής. Μια παρατεταμένη ξηρασία, για παράδειγμα, μπορεί να μειώσει δραματικά τη συγκομιδή χωρίς να προκαλέσει αμέσως σημαντικές μεταβολές στις τιμές. Αντίστοιχα, μια πλημμύρα ή πυρκαγιά μπορεί να καταστρέψει μέσα σε λίγες ώρες υποδομές και παραγωγικό κεφάλαιο που απαιτούν χρόνια για να αποκατασταθούν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, σύμφωνα με την ελληνική θέση, η απουσία άμεσης διαταραχής στην αγορά δεν μπορεί να σημαίνει και απουσία αγροτικής κρίσης. Το νέο δίχτυ προστασίας θα πρέπει, συνεπώς, να μπορεί να ενεργοποιείται όταν φυσικές καταστροφές και άλλες συστημικές κρίσεις απειλούν την ίδια την παραγωγική βάση μιας περιοχής.

Μάχη για περισσότερους πόρους

Το δεύτερο σκέλος των ελληνικών διεκδικήσεων αφορά το Ταμείο Αλληλεγγύης της Ε.Ε., για το οποίο η υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει πόρους περίπου 20 δισ. ευρώ για τη νέα προγραμματική περίοδο. Οι πόροι του κατευθύνονται στην αποκατάσταση δημόσιων υποδομών και στην επιτάχυνση της ανάκαμψης μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές. Στον πρωτογενή τομέα μπορούν να χρηματοδοτήσουν την αποκατάσταση αγροτικών δρόμων, αρδευτικών δικτύων, αντιπλημμυρικών έργων και άλλων κρίσιμων υποδομών.

Με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο, η κινητοποίηση του Ταμείου για μείζονες φυσικές καταστροφές προϋποθέτει άμεσες ζημιές που υπερβαίνουν είτε το 0,6% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος μιας χώρας είτε τα 3 δισ. ευρώ σε τιμές του 2011, με εφαρμογή του χαμηλότερου ορίου. Για τις περιφερειακές καταστροφές, το αντίστοιχο κατώφλι ανέρχεται στο 1,5% του περιφερειακού ΑΕΠ και περιορίζεται στο 1% για τις εξόχως απόκεντρες περιφέρειες. Ακόμη και όταν τα όρια καλύπτονται, πάντως, η ευρωπαϊκή συνδρομή δεν αποζημιώνει το σύνολο της οικονομικής ζημιάς, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά προς την εθνική χρηματοδότηση. Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα διεκδικήσει χαμηλότερα κατώφλια ενεργοποίησης και υψηλότερη ευρωπαϊκή συμμετοχή, ώστε η στήριξη να παρέχεται νωρίτερα και να έχει μεγαλύτερο οικονομικό αποτύπωμα. Η ελληνική πρόταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι το συνολικό κόστος αποκατάστασης των ζημιών που προκάλεσαν ο Daniel και ο Elias αναμένεται να ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ.

Ταυτόχρονα, το υπουργείο απορρίπτει την ανακατανομή των κονδυλίων των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων ως πρώτη λύση σε κάθε μεγάλη κρίση. Οι συγκεκριμένοι πόροι προορίζονται για τον παραγωγικό μετασχηματισμό της γεωργίας, την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της παραγωγής.

Βασική αρχή του σχεδίου είναι ότι σε μια μεγάλη κρίση πρέπει να ενεργοποιούνται πρώτα οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί αλληλεγγύης και μόνο στη συνέχεια, εφόσον αυτό κρίνεται αναγκαίο, να εξετάζεται η ανακατανομή πόρων των εθνικών προγραμμάτων. Διαφορετικά, τα ίδια κονδύλια καλούνται να χρηματοδοτήσουν ταυτόχρονα την ανάπτυξη, την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την ανθεκτικότητα και την αποκατάσταση των ζημιών, περιορίζοντας τελικά τη δυνατότητα της γεωργίας να προετοιμαστεί για την επόμενη κρίση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• AKTOR: Η στρατηγική της προληπτικής θωράκισης και οι άμεσες προτεραιότητες του ομίλου
• Deep Tech Cities: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη της ανάπτυξης
• Πώς ταξιδεύουν πλέον οι Έλληνες: Οι τέσσερις τάσεις που αλλάζουν τον εγχώριο τουρισμό