Μπορεί να αντιστραφεί το Brexit; Τα σενάρια που έχει μπροστά της η Βρετανία

• Ο Μπέρναμ υποστηρίζει ότι το Brexit προκάλεσε περισσότερο κακό παρά καλό και σχεδιάζει να παρουσιάσει επιλογές για τη μελλοντική σχέση με την ΕΕ γύρω από την επόμενη διμερή σύνοδο.
• Η επανένταξη, το ελβετικό μοντέλο και η συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο έχουν διαφορετικούς όρους, με την πρόσβαση στην ενιαία αγορά να συνδέεται με κανονιστικές υποχρεώσεις και ελεύθερη κυκλοφορία.
• Η πολιτική πρόκληση είναι να διαμορφωθεί συναίνεση, καθώς μια ουσιαστικότερη προσέγγιση με την Ευρώπη μπορεί να επαναφέρει τις διαιρέσεις του Brexit.

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, ο Άντι Μπέρναμ ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρώπη. Ο Βρετανός πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η αποχώρηση από την ΕΕ προκάλεσε «περισσότερο κακό παρά καλό» και προαναγγέλλει την παρουσίαση εναλλακτικών επιλογών για τη μακροπρόθεσμη σχέση με τους Ευρωπαίους εταίρους.

Στην ομιλία του στο συνέδριο των Εργατικών, ο Μπέρναμ υποστήριξε ότι το Brexit δεν έδωσε στη χώρα τον έλεγχο που υπόσχονταν οι υποστηρικτές του. Αντίθετα, κατά την εκτίμησή του, αποδυνάμωσε τη θέση της τόσο στην οικονομία όσο και στη διαχείριση της μετανάστευσης.

Σκοπεύει να παρουσιάσει τις επιλογές γύρω από την επόμενη σύνοδο ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία ενδέχεται να πραγματοποιηθεί τον Νοέμβριο. Σε συνέντευξή του στο BBC συμπεριέλαβε στα ενδεχόμενα τη διατήρηση της σημερινής σχέσης, τη στενότερη οικονομική σύνδεση και την πλήρη επιστροφή στην Ένωση. Δεν έχει, ωστόσο, ανακοινώσει νέο δημοψήφισμα ή συγκεκριμένο σχέδιο επανένταξης.

Οι «κόκκινες γραμμές» των Εργατικών

Η παρέμβαση επαναφέρει στο προσκήνιο τις δεσμεύσεις που είχαν υιοθετήσει οι Εργατικοί υπό τον Κιρ Στάρμερ, αποκλείοντας την επιστροφή στην ενιαία αγορά, στην τελωνειακή ένωση και στην ελεύθερη κυκλοφορία.

Το ερώτημα πλέον είναι αν αυτές οι θέσεις θα παραμείνουν στο επόμενο προεκλογικό πρόγραμμα. Ο Joël Reland, ερευνητής του UK in a Changing Europe, εκτιμά στο κείμενο που δημοσιεύει ο Guardian ότι θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να διατηρηθούν αμετάβλητες.

Μια τέτοια μετατόπιση θα ξεπερνούσε τη μέχρι σήμερα επιδίωξη για επιμέρους βελτιώσεις στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες. Θα απαιτούσε, όμως, από τον Μπέρναμ να πείσει ένα εκλογικό σώμα που εξακολουθεί να κουβαλά τις διαιρέσεις του Brexit.

Γιατί η οικονομική σχέση παραμένει κρίσιμη

Η ΕΕ παραμένει βασική αγορά για τις βρετανικές επιχειρήσεις. Η αποχώρηση δημιούργησε πρόσθετες διαδικασίες στο εμπόριο, περιορισμούς στην κινητικότητα και δυσκολίες για εταιρείες που στέλνουν προσωπικό στην ευρωπαϊκή αγορά για σύντομες επαγγελματικές αποστολές.

Παράλληλα, το Λονδίνο επιδιώκει να αποφύγει έναν νέο αποκλεισμό από ευρωπαϊκές βιομηχανικές αλυσίδες, καθώς η Ένωση εξετάζει πολιτικές «Made in Europe» για την ενίσχυση της παραγωγής της. Σύμφωνα με το αρχικό ρεπορτάζ, η βρετανική προσπάθεια εξασφάλισης ευνοϊκότερης μεταχείρισης βρίσκει υποστήριξη στην Ολλανδία, στην Ιταλία και στη Γερμανία, αλλά συναντά επιφυλάξεις στη Γαλλία.

Οι πιθανές διαδρομές προσέγγισης διαφέρουν σημαντικά ως προς την πρόσβαση στην αγορά, τις θεσμικές υποχρεώσεις και το πολιτικό κόστος.

Η πλήρης επανένταξη στην ΕΕ

Η επιστροφή στην Ένωση αποτελεί το πιο εκτεταμένο και πολιτικά απαιτητικό σενάριο. Θα χρειαζόταν ισχυρή δημοκρατική εντολή στη Βρετανία, πιθανότατα μέσω δημοψηφίσματος, αλλά και συμφωνία με την ευρωπαϊκή πλευρά έπειτα από διαπραγματεύσεις.

Θα επανέφερε την ελεύθερη κυκλοφορία, επιτρέποντας στους πολίτες της ΕΕ να ζουν και να εργάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο και στους Βρετανούς να κάνουν το ίδιο στην Ένωση. Θα αποκαθιστούσε επίσης τη συμμετοχή στην ενιαία αγορά και στην τελωνειακή ένωση.

Η οικονομική προοπτική συνοδεύεται από δύσκολα πολιτικά ερωτήματα για τους όρους μιας νέας ένταξης και για τη διάρκεια της βρετανικής δέσμευσης. Η επιστροφή δεν θα σήμαινε αυτομάτως επαναφορά όλων των εξαιρέσεων που απολάμβανε η χώρα πριν από το Brexit.

Ένα μοντέλο στα πρότυπα της Ελβετίας

Η Ελβετία βρίσκεται εκτός ΕΕ, αλλά διατηρεί στενή σχέση μαζί της μέσω διμερών συμφωνιών. Το νέο πακέτο συνεργασίας αφορά, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση σε τομείς της ενιαίας αγοράς, την ηλεκτρική ενέργεια, την ασφάλεια τροφίμων, την υγεία και τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα.

Ένα αντίστοιχο πλαίσιο θα μπορούσε να προσφέρει στη Βρετανία βαθύτερη οικονομική σύνδεση χωρίς πλήρη ένταξη. Θα συνεπαγόταν, όμως, συγκεκριμένες δεσμεύσεις για κανόνες, χρηματοδοτικές συνεισφορές και κινητικότητα των πολιτών, ανάλογα με τη συμφωνία.

Το ελβετικό μοντέλο δεν αποτελεί μια έτοιμη συμφωνία που μπορεί να μεταφερθεί αυτούσια στο Ηνωμένο Βασίλειο. Θα απαιτούσε νέα διαπραγμάτευση και αποδοχή από τις δύο πλευρές.

Συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο

Μια άλλη επιλογή θα ήταν η συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, όπου βρίσκονται η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν μαζί με τα κράτη της ΕΕ.

Ο ΕΟΧ επεκτείνει την ενιαία αγορά και τις τέσσερις βασικές ελευθερίες της, δηλαδή την κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων. Η συμμετοχή θα σήμαινε αποδοχή μεγάλου μέρους των σχετικών ευρωπαϊκών κανόνων.

Υπάρχει εδώ μια ουσιαστική διάκριση από το αρχικό κείμενο. Ο ΕΟΧ δεν περιλαμβάνει την τελωνειακή ένωση. Επομένως, η ένταξη σε αυτόν δεν θα εξάλειφε από μόνη της όλες τις τελωνειακές διαδικασίες στο εμπόριο με την ΕΕ. Μια ειδική σχέση σύνδεσης

Στη συζήτηση εμφανίζεται και η ιδέα μιας ειδικής σχέσης σύνδεσης με την ΕΕ. Ο όρος μπορεί να περιγράφει διαφορετικά επίπεδα συνεργασίας και δεν αντιστοιχεί σε ένα ενιαίο, προκαθορισμένο καθεστώς με συγκεκριμένα δικαιώματα.

Για τη Βρετανία, μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να επιδιώξει στενότερους δεσμούς σε επιλεγμένους τομείς. Η έκταση της πρόσβασης στην αγορά και οι υποχρεώσεις που θα τη συνόδευαν θα εξαρτιόνταν από το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων.

Η πολιτική δοκιμασία

Οι Εργατικοί επιδιώκουν να διαφοροποιηθούν από το Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, αλλά μια συζήτηση για αναθεώρηση του Brexit δίνει στους αντιπάλους τους τη δυνατότητα να κατηγορήσουν την κυβέρνηση ότι παρακάμπτει το αποτέλεσμα του 2016.

Ο Μπέρναμ καλείται τώρα να εξηγήσει τι θα κέρδιζε η χώρα από κάθε επιλογή, ποιες δεσμεύσεις θα αναλάμβανε και ποια λύση μπορεί να εξασφαλίσει συναίνεση. Η επόμενη σύνοδος με την ΕΕ θα δείξει αν η παρέμβασή του θα εξελιχθεί σε συγκεκριμένη πολιτική πρόταση για τη μελλοντική σχέση με την Ευρώπη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ενεργειακή κρίση: Η Κομισιόν επιστρέφει στα μέτρα του 2022 – Τι ζητά η Αθήνα
• Χρειάζεται τελικά διεθνή εποπτεία η τεχνητή νοημοσύνη;
• Η AI μπαίνει στα stress tests της οικονομίας – Τι φοβούνται οι κεντρικοί τραπεζίτες
• Το γνώριμο «φάντασμα» και η Ευρώπη που συνηθίζει την ακροδεξιά