Ειρήνη στην Ουκρανία: Τα 5 βασικά σημεία για μια πιθανή συμφωνία 

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανησυχεί ότι μια νέα κλιμάκωση του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις για την επίτευξη εκεχειρίας στην Ουκρανία.

Καθώς ένας ακόμη δύσκολος χειμώνας πολεμικών συγκρούσεων στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας βρίσκεται προ των πυλών, η διπλωματική κινητικότητα εντείνεται εκ νέου, σε μια νέα προσπάθεια να επιτευχθεί αρχικά κατάπαυση πυρός και, τελικά, μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία.

Υπό την πίεση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, το Κίεβο και η Μόσχα προετοιμάζονται να στείλουν διαπραγματευτικές ομάδες στο Άμπου Ντάμπι, για μια τριμερή συνάντηση με Αμερικανούς αξιωματούχους, προκειμένου να διερευνήσουν τις προοπτικές επίτευξης συμφωνίας. Η συνάντηση έχει προγραμματιστεί προκαταρκτικά για τις 10 Νοεμβρίου.

Ωστόσο, πολλά ερωτήματα παραμένουν σχετικά με τη διαδικασία, μεταξύ των οποίων το αν η Ευρώπη θα έχει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όταν ληφθούν οι κρίσιμες αποφάσεις — και ποιος θα την εκπροσωπήσει.

Με βάση τις δηλώσεις βασικών ηγετών και συνομιλίες με Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι οποίοι ζήτησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους λόγω της ευαισθησίας των συνομιλιών, το POLITICO παρουσιάζει τα βασικά ζητήματα που βρίσκονται υπό συζήτηση, καθώς και τα εμπόδια που θα μπορούσαν να αποτρέψουν μια συμφωνία.

1. Τι θα συζητηθεί στις ειρηνευτικές συνομιλίες;

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δηλώνει ότι η ατζέντα της συνάντησης στο Άμπου Ντάμπι θα πρέπει να περιλαμβάνει, σε πρώτη φάση, μέτρα αποκλιμάκωσης, όπως ανταλλαγές αιχμαλώτων και φρένο σε ό,τι αφορά τις επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών και στη Μαύρη Θάλασσα.

Παράλληλα, οι τεχνικές διαπραγματευτικές ομάδες θα πρέπει να συζητήσουν τη μορφή που θα μπορούσε να έχει μια μελλοντική τριμερής συνάντηση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ, του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, όπως ανέφερε ο Ουκρανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους αυτή την εβδομάδα.

Όσον αφορά μια τελική συμφωνία, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την Ουκρανία είναι το είδος των εγγυήσεων ασφαλείας που θα λάβει από την Ευρώπη, τις ΗΠΑ ή ενδεχομένως το ΝΑΤΟ.

Ο Ζελένσκι δεν πρόκειται να αποδεχθεί όρους που, κατά την εκτίμησή του, θα μπορούσαν να αφήσουν την Ουκρανία εκτεθειμένη σε μια μελλοντική ρωσική επίθεση.

Από την πλευρά του, ο Πούτιν αναμένεται επίσης να θέσει το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας για τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού ή ακόμη και της πιθανής αναστροφής της παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ευρύτερη περιοχή.

Στη συνέχεια, υπάρχει το ζήτημα των εδαφών. Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, ο καθορισμός οποιωνδήποτε συνόρων, είτε προσωρινών είτε μόνιμων, είναι ένα θέμα που μπορεί να συζητηθεί μόνο σε επίπεδο ηγετών.

«Κανείς άλλος δεν έχει την εξουσία να το κάνει», δήλωσε την Τρίτη.

Ο Ουκρανός πρόεδρος ανέφερε ότι, κατά τη διάρκεια προηγούμενων διαπραγματεύσεων τον τελευταίο χρόνο, η Ουκρανία είχε δεχθεί να εξετάσει, ως συμβιβασμό, την ιδέα μιας αποστρατιωτικοποιημένης “ζώνης ασφαλείας” και στις δύο πλευρές της γραμμής επαφής στην περιοχή του Ντονμπάς.

Παρόμοιες ιδέες είχαν προταθεί και για άλλες περιοχές της Ουκρανίας. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι οι διαπραγματευτές του συζήτησαν εκ νέου αυτά τα ζητήματα με τους Αμερικανούς τις τελευταίες εβδομάδες.

«Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε το εδαφικό ζήτημα, επειδή οι Ρώσοι επιμένουν να το θέτουν και να το εντάσσουν στην ατζέντα», ανέφερε. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι μια τέτοια συζήτηση θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε επίπεδο ηγετών.

2. Ο ρόλος της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιμένουν ότι πρέπει να συμμετάσχουν στις τελικές διαπραγματεύσεις, ιδίως επειδή η Ευρώπη παρέχει πλέον το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Οι ΗΠΑ, υπό τον Τραμπ, διέκοψαν την αμερικανική βοήθεια το 2025.

Ο Ζελένσκι και Αμερικανοί αξιωματούχοι αποδέχονται ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πιθανότατα θα πρέπει να συμμετάσχουν στις συζητήσεις για τις εγγυήσεις ασφαλείας. Ένας βασικός λόγος είναι ότι οι ειρηνευτικές δυνάμεις που ενδεχομένως αναπτυχθούν στην Ουκρανία θα αποτελούνται κυρίως από Ευρωπαίους στρατιώτες.

Ο λεγόμενος «Συνασπισμός των Προθύμων», μια χαλαρή συμμαχία περισσότερων από 30 χωρών με επικεφαλής τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία, είχε εκπονήσει λεπτομερείς προτάσεις σε συντονισμό με τις ΗΠΑ σχεδόν έναν χρόνο νωρίτερα.

Η Ουκρανία ενδιαφέρεται επίσης να διερευνήσει το ενδεχόμενο διμερών εγγυήσεων ασφαλείας με τις ΗΠΑ, μια διαδικασία που δεν θα απαιτούσε απαραίτητα τη συμμετοχή Ευρωπαίων αξιωματούχων.

Παράλληλα, τα σχέδια για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και την οικονομική ανάκαμψή της θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν την Ευρώπη, σύμφωνα με τον Ζελένσκι.

«Δεν μπορούμε να φανταστούμε ένα τέτοιο, τρόπον τινά, “Σχέδιο Μάρσαλ” χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε.

3. Η Ευρώπη δεν έχει αποφασίσει ποιος θα την εκπροσωπήσει

Το ανανεωμένο ενδιαφέρον του Τραμπ για την Ουκρανία επανέφερε στην επιφάνεια δύσκολα ερωτήματα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: Ποιος θα τις εκπροσωπήσει όταν έρθει η ώρα των κρίσιμων αποφάσεων; Και θα πρέπει να συνομιλούν απευθείας με τον Πούτιν;

Καθώς δεν έχει διαμορφωθεί σαφής γραμμή από τις Βρυξέλλες, ορισμένοι ηγέτες έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο.

Την Τρίτη, ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, είχαν τηλεφωνική επικοινωνία διάρκειας 90 λεπτών με τον Πούτιν, προτρέποντάς τον να τερματίσει τον πόλεμο.

Η πρωτοβουλία προκάλεσε αρνητικές αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων εκείνες της Δανίας, της Ιταλίας, της Σουηδίας και της Λιθουανίας.

Ένας απογοητευμένος διπλωμάτης σχολίασε: «Υπάρχουν πάρα πολλοί μεσήλικες που θέλουν να μείνουν στην ιστορία ως εκείνοι που έλυσαν αυτόν τον πόλεμο».

Η Ρωσία υποστήριξε ότι η τηλεφωνική επικοινωνία Στουμπ–Στέρε δεν είχε κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα και ότι ο πόλεμος πιθανότατα θα «κλιμακωθεί».

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, ο Πούτιν πέρασε μεγάλο μέρος της τηλεφωνικής συνομιλίας παραδίδοντας στους Σκανδιναβούς ηγέτες ένα μάθημα περιφερειακής ιστορίας.

Ένα από τα προβλήματα για τον ορισμό ενός επικεφαλής διαπραγματευτή είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες που έχουν συμφέροντα στις συνομιλίες δεν ανήκουν όλες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία, για παράδειγμα, βρίσκονται εκτός του μπλοκ.

Χωρίς σαφή ευρωπαϊκή εκπροσώπηση, υπάρχει ο κίνδυνος τα συμφέροντα της Ευρώπης να παραγκωνιστούν όταν οι διαπραγματεύσεις περάσουν στο πιο κρίσιμο στάδιο.

4. Όλα εξαρτώνται από τον Τραμπ

Ένας από τους σημαντικότερους άγνωστους παράγοντες είναι το για πόσο διάστημα θα παραμείνει στραμμένη η προσοχή του Ντόναλντ Τραμπ στην Ουκρανία.

Μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν την άνοιξη, η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία παρέμεινε στάσιμη για μήνες. Το ενδιαφέρον επανήλθε το φθινόπωρο, καθώς ο Τραμπ επιδίωξε να περιορίσει τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

Μια νέα κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν θα μπορούσε να οδηγήσει και πάλι σε αναβολή ή περιθωριοποίηση των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, συναντήθηκε με τον Ζελένσκι, τον Στουμπ και τον Στέρε στο Όσλο στις 20 Οκτωβρίου. Την επόμενη ημέρα ταξίδεψε στην Αγία Πετρούπολη, όπου συναντήθηκε με τον Πούτιν.

Μια επόμενη συνάντηση επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι. Ωστόσο, οι Αμερικανοί ανέβαλαν τις συνομιλίες, προφανώς λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

«Η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι εξαρτάται πλέον από την αμερικανική πλευρά», δήλωσε ο Ζελένσκι την Τρίτη.

Σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη, πρόσθεσε: «Ελπίζουμε πάρα πολύ ότι οι διαδικασίες κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή —οι οποίες βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο επίκεντρο τόσων συζητήσεων— δεν θα επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις».

5. Ο Πούτιν μπορεί να περιμένει

Μετά την τηλεφωνική επικοινωνία τους με το Κρεμλίνο, ο Στουμπ και ο Στέρε φέρεται να είπαν στον Ζελένσκι ότι θεωρούν πως ο Πούτιν αντιμετωπίζει σοβαρά την ευκαιρία που προσφέρουν οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι.

Ωστόσο, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και πολιτικοί ηγέτες εκφράζουν έντονο σκεπτικισμό για το κατά πόσο ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει πραγματικά μια άμεση ειρηνευτική συμφωνία.

Παρά το γεγονός ότι το Κρεμλίνο δηλώνει πως ο Πούτιν στηρίζει τη διαδικασία, Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι ο Ρώσος ηγέτης ενδέχεται να επιδιώκει την καθυστέρηση των διαπραγματεύσεων, ελπίζοντας ότι η Ουκρανία θα αποδυναμωθεί έπειτα από έναν χειμώνα επιθέσεων στο ενεργειακό της σύστημα.

Παράλληλα, σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, η Ευρώπη θα μπορούσε να κουραστεί από το κόστος του πολέμου και να περιορίσει ή να εγκαταλείψει τη στήριξή της προς το Κίεβο την επόμενη χρονιά, ενδεχομένως υπό μια κυβέρνηση στη Γαλλία με επικεφαλής τη Μαρίν Λεπέν της ακροδεξιάς.

Για τον λόγο αυτό, οι αξιωματούχοι της ΕΕ γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να βασιστούν αποκλειστικά στις προσδοκίες για ειρήνη. Αντίθετα, θεωρούν αναγκαίο να ενισχύσουν περαιτέρω την οικονομική υποστήριξη και τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, παράλληλα με την αυστηροποίηση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν την εξασφάλιση χρηματοδότησης για τη συνέχιση της πολεμικής προσπάθειας της Ουκρανίας κατά τη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 26 Νοεμβρίου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Χρέη, δάνεια και crypto: Ποιοι προστατεύονται και ποιοι μπαίνουν στο φορολογικό μικροσκόπιο
• Όταν τελειώνει το πάρτυ των μεγάλων
• Οι 10 μήνες που θα αλλάξουν για πάντα το Ελληνικό
• Ποιος θα «φάει» το κομμάτι της Pizza Fan – Η μάχη των μνηστήρων