Ενέργεια: Ακριβός χειμώνας προ των πυλών – Πώς θα προστατευθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις

• Το Brent ξεπέρασε τα 100 δολάρια, ενώ σε ορισμένες αγορές τα συμβόλαια diesel κινήθηκαν πάνω από τα 200 δολάρια το βαρέλι.
• Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα από το τέλος του 2022, με πιθανή άνοδο πάνω από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
• Η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να παρέμβει εάν οι αυξήσεις περάσουν στους λογαριασμούς τον χειμώνα.
• Στόχος είναι η μόνιμη μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% σε βάθος τριετίας.
• Από την 1η Ιανουαρίου 2027 μειώνεται κατά 50% η πρώτη κλίμακα χρέωσης των ΥΚΩ.
• Τα νέα «Εξοικονομώ» θα συνδυάζουν ενεργειακή αναβάθμιση, αυτοπαραγωγή, αποθήκευση και αυτοκατανάλωση.

Η διεθνής ενεργειακή αγορά εισέρχεται σε μια εξαιρετικά εύθραυστη περίοδο, καθώς οι πολεμικές συγκρούσεις στο Ιράν και στην Ουκρανία περιορίζουν ταυτόχρονα την προσφορά αργού πετρελαίου, καυσίμων και φυσικού αερίου.

Το Brent ξεπέρασε αυτή την εβδομάδα τα 100 δολάρια το βαρέλι, αλλά η μεγαλύτερη απειλή για την πραγματική οικονομία βρίσκεται πλέον στην ακόμα ταχύτερη άνοδο του diesel και του φυσικού αερίου. Οι δύο αυτές αγορές επηρεάζουν άμεσα τις μεταφορές, τη βιομηχανική παραγωγή, την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση των νοικοκυριών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική κυβέρνηση διαμορφώνει ένα σχέδιο δύο επιπέδων: αφενός δηλώνει έτοιμη να ενεργοποιήσει έκτακτα μέτρα εάν οι διεθνείς αυξήσεις μεταφερθούν στους λογαριασμούς, αφετέρου επιδιώκει τη μόνιμη μείωση της τιμής του ρεύματος κατά 30% μέσα στην επόμενη τριετία.

«Παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και είμαστε έτοιμοι να παρέμβουμε ξανά», αναφέρει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, σημειώνοντας ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος επιτρέπει στοχευμένη στήριξη όταν ένα τμήμα της κοινωνίας δοκιμάζεται.

Το diesel γίνεται μεγαλύτερο πρόβλημα από το αργό

Η άνοδος του πετρελαίου δεν περνά με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα καύσιμα. Οι περιορισμένες εξαγωγές και η πίεση στη διεθνή διυλιστική ικανότητα έχουν διευρύνει σημαντικά τη διαφορά μεταξύ της τιμής του αργού και των τελικών προϊόντων.

Σε ορισμένες αγορές τα συμβόλαια diesel έχουν ξεπεράσει τα 200 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ μαζί με τους φόρους το συνολικό κόστος μπορεί να υπερβαίνει τα 300 δολάρια. Στις ΗΠΑ, οι τιμές έχουν κινηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια, τα οποία περιόρισαν τις εξαγωγές diesel, αλλά και οι ζημιές σε μονάδες διύλισης της Μέσης Ανατολής.

Η πίεση έχει γίνει τόσο έντονη ώστε οι κεντρικές τράπεζες παρακολουθούν πλέον όχι μόνο την τιμή του αργού, αλλά και τα περιθώρια διύλισης. Η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας θεωρούν ότι οι ανατιμήσεις στα τελικά καύσιμα μπορεί να προκαλέσουν νέα ώθηση στον πληθωρισμό και να διατηρήσουν τα επιτόκια υψηλότερα για μεγαλύτερο διάστημα.

Αέριο στα υψηλά του 2022 και χαμηλά αποθέματα

Ακόμη πιο κρίσιμη για την Ευρώπη είναι η εικόνα του φυσικού αερίου. Οι τιμές έχουν φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022, ενώ τα αποθέματα παραμένουν χαμηλότερα από τα συνηθισμένα επίπεδα για την εποχή.

Τράπεζες και αναλυτές εκτιμούν ότι η προσπάθεια αναπλήρωσης των αποθηκών πριν από την πτώση της θερμοκρασίας μπορεί να οδηγήσει την τιμή πάνω από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα, περίπου 25% υψηλότερα από τα τρέχοντα επίπεδα.

Η μειωμένη κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ και το κλείσιμο του σαουδαραβικού East–West Pipeline, έπειτα από επιθέσεις των Χούθι, περιορίζουν περαιτέρω τις εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού. Πριν από τον πόλεμο, από τα Στενά του Ορμούζ διερχόταν περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG.

Η αναστάτωση αποτυπώνεται και στους ναύλους. Το ημερήσιο κόστος μίσθωσης ενός supertanker εκτιμάται ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει ακόμη και το 1 εκατ. δολάρια, καθώς οι αγοραστές ανταγωνίζονται για την άμεση εξασφάλιση φορτίων.

Οι έξι άξονες για μείωση 30% στο ρεύμα

Απέναντι σε αυτή τη διεθνή αστάθεια, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιδιώκει να μειώσει τη δομική έκθεση της ελληνικής αγοράς στις διακυμάνσεις των ορυκτών καυσίμων.

Ο στόχος για μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% σε τρία χρόνια στηρίζεται σε έξι παρεμβάσεις:

• Περαιτέρω ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
• Επιτάχυνση της αποθήκευσης και των ηλεκτρικών διασυνδέσεων.
• Αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών και των ληξιπρόθεσμων οφειλών.
• Μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανάλωση.
• Ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και επιχειρήσεων.
• Διεύρυνση της αυτοπαραγωγής και της αυτοκατανάλωσης.

Σύμφωνα με τον κ. Παπασταύρου, η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ έχει ξεπεράσει τα 18 GW, από 6,3 GW το 2019. Το επόμενο βήμα είναι η φθηνότερη παραγωγή να μετατραπεί σε χαμηλότερο κόστος για τους καταναλωτές και ανταγωνιστικότερη ενέργεια για τη βιομηχανία.

Η πίεση στους ενεργοβόρους κλάδους είναι ήδη μεγάλη. Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος έχει προειδοποιήσει ότι ορισμένες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, εάν δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένες, δυσκολεύονται να διατηρήσουν ακόμη και την παραγωγή αλουμινίου.

Μείωση 50% στην πρώτη κλίμακα των ΥΚΩ

Μία από τις πρώτες παρεμβάσεις που θα εμφανιστούν απευθείας στους λογαριασμούς είναι η μείωση κατά 50% της πρώτης κλίμακας χρέωσης των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας, από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Σήμερα, μεγάλο μέρος των ΥΚΩ καλύπτει το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, το οποίο υπολογίζεται σε περίπου 1,2 δισ. ευρώ ετησίως.

Η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων της Κρήτης και των Κυκλάδων, καθώς και η επέκτασή τους προς το Βόρειο Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα, δημιουργούν πλέον περιθώριο περιορισμού της συγκεκριμένης επιβάρυνσης. Για τη χρηματοδότηση του επενδυτικού προγράμματος προβλέφθηκε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ κατά 1 δισ. ευρώ.

Παράλληλα, προωθείται η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών σε όλες τις παροχές έως το 2030, ώστε να περιοριστούν οι ρευματοκλοπές. Νέο πλαίσιο ενεργοποιείται και για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, οι οποίες έχουν φτάσει περίπου τα 3 δισ. ευρώ, με στόχο την αντιμετώπιση των στρατηγικών κακοπληρωτών και του λεγόμενου «ενεργειακού τουρισμού».

Πώς αλλάζουν τα νέα «Εξοικονομώ»

Σημαντικές αλλαγές προετοιμάζονται και για τη νέα γενιά προγραμμάτων «Εξοικονομώ». Ο σχεδιασμός προβλέπει λιγότερη γραφειοκρατία, απλούστερες διαδικασίες και ταχύτερη εκταμίευση των πόρων.

Τα προγράμματα δεν θα περιορίζονται πλέον στις παρεμβάσεις στο κέλυφος των κτιρίων ή στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης. Η εξοικονόμηση θα συνδέεται με:

• Την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών.
• Την αποθήκευση ενέργειας.
• Την αυτοπαραγωγή και την αυτοκατανάλωση.
• Τις αντλίες θερμότητας και τους ηλιακούς θερμοσίφωνες.

«Θέλουμε ένα σπίτι όχι μόνο να χρειάζεται λιγότερη ενέργεια, αλλά να μπορεί να παράγει και να αξιοποιεί περισσότερο τη δική του», επισημαίνει ο υπουργός.

Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης διατέθηκαν ήδη 1,6 δισ. ευρώ σε 260.000 δικαιούχους. Περισσότεροι από 99.000 συμμετείχαν στα προγράμματα «Εξοικονομώ», περίπου 160.000 έλαβαν ενίσχυση για αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες, ενώ περισσότερες από 1.700 επιχειρήσεις εντάχθηκαν σε σχετικές δράσεις.

Πόροι 5 δισ. ευρώ για την ενεργειακή θωράκιση

Κεντρικό χρηματοδοτικό εργαλείο αποτελεί το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, από το οποίο η Ελλάδα αναμένεται να λάβει 2,1 δισ. ευρώ.

Από το ποσό αυτό, 1,7 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων.

Παράλληλα προβλέπονται:

• Δωρεάν Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 νοικοκυριά.
• Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης.
• Ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης για περίπου 780.000 δικαιούχους τον χρόνο.
• Δημιουργία κέντρων ενιαίας εξυπηρέτησης για ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Μαζί με το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων και τις επενδύσεις που εντάσσονται στη ρήτρα διαφυγής, οι συνολικοί διαθέσιμοι πόροι φτάνουν τα 5 δισ. ευρώ.

Νέο πλαίσιο για αυτοπαραγωγή και αποθήκευση

Τις επόμενες ημέρες αναμένεται επίσης νέο πλαίσιο για την αυτοκατανάλωση, με απλούστερες διαδικασίες και διευρυμένη πρόσβαση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Από το 2020 έχουν τεθεί σε λειτουργία 38.812 συστήματα αυτοκατανάλωσης, συνολικής ισχύος 1.128 MW. Για σύγκριση, την περίοδο 2015-2019 είχαν εγκατασταθεί μόλις 1.772 συστήματα, ισχύος 36 MW.

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η αποθήκευση της ενέργειας που δεν καταναλώνεται αμέσως. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι το πλεόνασμα θα μπορεί είτε να αποθηκεύεται για μεταγενέστερη χρήση είτε να διοχετεύεται στο δίκτυο με αποζημίωση του παραγωγού.

Η δύσκολη εξίσωση του χειμώνα

Η μακροπρόθεσμη ενεργειακή μετάβαση δεν εξαλείφει τον άμεσο κίνδυνο νέων αυξήσεων. Εάν οι διεθνείς τιμές παραμείνουν υψηλές, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες θα βρεθούν αντιμέτωπες με αντίθετες πιέσεις.

Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να στηρίξουν εισοδήματα και επιχειρήσεις, ενώ οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τα επιτόκια για να αποτρέψουν τη μονιμοποίηση του ενεργειακού πληθωρισμού.

Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας εκτιμά ήδη ότι το 2026 θα σημειωθεί η μεγαλύτερη μείωση της ζήτησης πετρελαίου μετά την πανδημία, καθώς οι υψηλές τιμές αρχίζουν να περιορίζουν την κατανάλωση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Νέα αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ: Τι περιμένουν τώρα δανειολήπτες και καταθέτες
• Ενέργεια: Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και diesel προειδοποιούν για δύσκολο χειμώνα και νέα αύξηση επιτοκίων
• Η Ελλάδα στο ραντάρ των Βρετανών super rich: Γιατί ο πλούτος εγκαταλείπει το Λονδίνο
• Πώς η Ελλάδα προσελκύει hedge funds και δισεκατομμυριούχους