Ενεργειακή ρήτρα διαφυγής: Επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028 – Τα έργα που σχεδιάζει η κυβέρνηση

• Η κυβέρνηση υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής ώστε να καλύπτει και επενδύσεις στην ενεργειακή ανθεκτικότητα.
• Το νέο επενδυτικό πρόγραμμα εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ έως το 2028, με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους.
• Οι επενδύσεις αναμένεται να ανέλθουν σε 350-400 εκατ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2026-2028.

Στην τελική ευθεία εισέρχεται ο σχεδιασμός της κυβέρνησης για την αξιοποίηση της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, με στόχο τη χρηματοδότηση στρατηγικών έργων που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και επιταχύνουν την πράσινη μετάβαση.

Το πρώτο βήμα πραγματοποιήθηκε με την υποβολή από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, του επίσημου αιτήματος προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής. Η ελληνική πρόταση προβλέπει, πέρα από τις αμυντικές δαπάνες, να μπορούν να εξαιρεθούν από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας.

Εφόσον εγκριθεί το αίτημα από την Κομισιόν, ανοίγει ο δρόμος για ένα νέο επενδυτικό πρόγραμμα που εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του οικονομικού επιτελείου, οι επενδύσεις που θα ενταχθούν στη νέα ρήτρα διαφυγής αναμένεται να διαμορφωθούν στα 350 έως 400 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2026-2028, δημιουργώντας ένα συνολικό επενδυτικό πακέτο περίπου 1,1 δισ. ευρώ.

Οι δαπάνες θα καλυφθούν αποκλειστικά από εθνικούς πόρους, ωστόσο θα εξαιρεθούν από το ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Η εξαίρεση μπορεί να φθάσει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως το 0,6% σωρευτικά μέχρι το τέλος του 2028.

Παρά τη μεγαλύτερη ευελιξία, οι συγκεκριμένες δαπάνες θα συνεχίσουν να υπολογίζονται τόσο στο πρωτογενές αποτέλεσμα όσο και στο δημόσιο χρέος. Με άλλα λόγια, η νέα ρήτρα δεν δημιουργεί πρόσθετους δημοσιονομικούς πόρους, αλλά μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων εντός των ευρωπαϊκών κανόνων.

Ποια έργα θα χρηματοδοτηθούν

Οι επενδύσεις που εξετάζεται να ενταχθούν στο νέο πλαίσιο επικεντρώνονται σε κρίσιμους τομείς της ενεργειακής μετάβασης και της ενεργειακής ασφάλειας.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

• έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές,
• προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας,
• ενεργειακές αναβαθμίσεις δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων,
• κρίσιμες ενεργειακές υποδομές που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος.

Η οριστική λίστα των έργων αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος Αυγούστου, ώστε να αποτελέσει μέρος των ανακοινώσεων του πρωθυπουργού στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ).

Η τελική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το εύρος των επενδύσεων που θα μπορέσει να υλοποιήσει η Ελλάδα μέσω της νέας ρήτρας.

Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει η ερμηνεία του όρου «ενεργειακή ανθεκτικότητα» (energy resilience). Εάν η Κομισιόν υιοθετήσει μια ευρεία προσέγγιση, περισσότερες κατηγορίες έργων θα μπορούν να χαρακτηριστούν επιλέξιμες, προσφέροντας μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία. Αντίθετα, μια πιο περιοριστική ερμηνεία θα μειώσει σημαντικά το εύρος των παρεμβάσεων που μπορούν να εξαιρεθούν από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσο οι ελληνικές προτάσεις συμβάλλουν ουσιαστικά στους στόχους της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και της επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης.

Η δημοσιονομική διάσταση

Η ελληνική πλευρά είχε επιδιώξει, κατά τις διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες, ακόμη μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος ύψους περίπου 1,5 δισ. ευρώ έως το 2028.

Η τελική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κινείται σε πιο συντηρητικά επίπεδα. Ωστόσο, επιτρέπει την υλοποίηση σημαντικών ενεργειακών επενδύσεων χωρίς να επιβαρύνεται το ανώτατο όριο δαπανών που προβλέπει το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας.

Για την κυβέρνηση, η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής αποτελεί ένα νέο εργαλείο άσκησης οικονομικής πολιτικής, καθώς δημιουργεί μεγαλύτερη ευελιξία για επενδύσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, χωρίς να αποκλίνει από το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Το τελικό εύρος αυτής της ευελιξίας θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις της Κομισιόν, οι οποίες αναμένονται το επόμενο διάστημα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ευρώπη: Η ξηρασία παραλύει τη βιομηχανία – Εκρήξεις σε ποταμούς και ζημιά δισεκατομμυρίων στο ΑΕΠ
• ΕΤΕ: Οι ελληνικές εξαγωγές κερδίζουν έδαφος στην Ευρώπη παρά τις γεωπολιτικές πιέσεις
• Το κόστος της κλιματικής κρίσης: Πάνω από 3 δισ. ευρώ οι ζημιές από τις πυρκαγιές στην Ευρώπη