Η ψευδαίσθηση των αγορών: Γιατί η γεωπολιτική κρίση απειλεί την πραγματική οικονομία

Ο πόλεμος μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ δεν αποτελεί μόνο μια νέα γεωπολιτική κρίση, αλλά και τις βαθύτερες αδυναμίες του σημερινού παγκόσμιου οικονομικού συστήματος. Όπως επισημαίνει η Jayati Ghosh, Καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, η σύγκρουση ανέδειξε την ολοένα μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στην πραγματική οικονομική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα, ενώ οι αγορές χρήματος και κεφαλαίου ήταν σχετικά ψύχραιμες απέναντι στην κρίση, η πραγματική οικονομία, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες, παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις επιπτώσεις της ενεργειακής αναστάτωσης, των αυξημένων τιμών και των διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η Ghosh υποστηρίζει ότι η κρίση λειτουργεί ως υπενθύμιση πως η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε ένα εύθραυστο σύστημα παραγωγής και μεταφορών, το οποίο μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά από μια γεωπολιτική σύγκρουση σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας, όπως η Μέση Ανατολή.

Ένα από τα πρώτα πεδία όπου φάνηκε ο αντίκτυπος του πολέμου ήταν η διεθνής αγορά ενέργειας. Η απόφαση του Ιράν να περιορίσει τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε ανησυχίες για πιθανές διακοπές στις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η Jayati Ghosh, οι μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου δεν αντανακλούσαν αποκλειστικά τις πραγματικές αλλαγές στην προσφορά και τη ζήτηση, αλλά κυρίως τις μεταβαλλόμενες προσδοκίες των αγορών. Οι δηλώσεις πολιτικών ηγετών, οι αβεβαιότητες γύρω από την πορεία της σύγκρουσης και οι εκτιμήσεις για το μέλλον επηρέασαν περισσότερο τις τιμές από τις άμεσες οικονομικές συνέπειες.

Η συγγραφέας σημειώνει ότι, παρά την αρχική αναστάτωση, οι τιμές του αργού πετρελαίου επέστρεψαν σε σχετικά χαμηλότερα επίπεδα μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, γεγονός που δείχνει ότι οι επενδυτές θεώρησαν πως η κρίση δεν θα εξελιχθεί σε μια παρατεταμένη παγκόσμια ενεργειακή διαταραχή.

Η αισιοδοξία των χρηματιστηρίων κρύβει σημαντικούς κινδύνους

Παρά τις αναταράξεις στην αγορά ενέργειας, οι χρηματιστηριακές αγορές των ανεπτυγμένων οικονομιών συνέχισαν την ανοδική τους πορεία. Σύμφωνα με τη Jayati Ghosh, η αισιοδοξία αυτή βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην έκρηξη των επενδύσεων γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και στις προσδοκίες ότι η νέα τεχνολογική επανάσταση θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας.

Η συγγραφέας επισημαίνει ότι αυτή η εικόνα δημιουργεί μια παραπλανητική αίσθηση ασφάλειας. Οι πλούσιες οικονομίες διαθέτουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα επειδή έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν μεγάλης κλίμακας κρατικές παρεμβάσεις, να χρησιμοποιούν στρατηγικά αποθέματα ενέργειας και να στηρίζουν τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά όταν εμφανίζονται κρίσεις.

Αντίθετα, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν αντίστοιχα εργαλεία. Για αυτές, μια νέα ενεργειακή κρίση μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε κρίση πληθωρισμού, χρέους και κοινωνικής πίεσης.

Όπως εξηγεί η Jayati Ghosh, η παγκόσμια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στην τιμή του αργού πετρελαίου, όμως οι πραγματικές επιπτώσεις είναι πολύ ευρύτερες. Η σύγχρονη βιομηχανία εξαρτάται από χιλιάδες προϊόντα που παράγονται από πετρελαϊκά παράγωγα και χημικές πρώτες ύλες.

Η διατάραξη των εξαγωγών από την περιοχή του Κόλπου μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή πλαστικών, συνθετικών υλικών, λιπαντικών, φαρμακευτικού εξοπλισμού και πολλών άλλων προϊόντων που αποτελούν βασικά στοιχεία της σύγχρονης οικονομίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, σύμφωνα με τη συγγραφέα, το γεγονός ότι ακόμη και η πράσινη μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι ανεξάρτητη από τα πετροχημικά προϊόντα. Υλικά που προέρχονται από την πετρελαϊκή βιομηχανία χρησιμοποιούνται στην κατασκευή και συντήρηση τεχνολογιών όπως οι ανεμογεννήτριες και άλλες υποδομές καθαρής ενέργειας.

Η Jayati Ghosh υπογραμμίζει ότι οι επιπτώσεις της κρίσης δεν κατανέμονται ισότιμα σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι χώρες χαμηλότερου εισοδήματος, ιδιαίτερα στην Αφρική και την Ασία, είναι εκείνες που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες, καθώς εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές ενέργειας και διαθέτουν περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.

Η συγγραφέας συνδέει τη σημερινή κρίση με μια σειρά προηγούμενων οικονομικών σοκ, όπως η πανδημία COVID-19, η αύξηση των τιμών ενέργειας και τροφίμων μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και η αύξηση των επιτοκίων που επιβάρυνε το κόστος δανεισμού.

Κατά την ανάλυσή της, πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες κινδυνεύουν να εισέλθουν σε μια νέα περίοδο στασιμότητας, καθώς το χάσμα εισοδήματος μεταξύ πλούσιων και φτωχότερων χωρών διευρύνεται ξανά.

Η αύξηση του κόστους ενέργειας απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο που αναδεικνύει η Ghosh αφορά τη σχέση μεταξύ ενέργειας και τροφίμων. Τα πετροχημικά προϊόντα αποτελούν βασικό συστατικό για την παραγωγή λιπασμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα για την αύξηση της αγροτικής παραγωγής.

Η αύξηση των τιμών ενέργειας οδηγεί σε αύξηση του κόστους των λιπασμάτων, γεγονός που επιβαρύνει ιδιαίτερα τους αγρότες στις φτωχότερες χώρες. Η συγγραφέας προειδοποιεί ότι ακόμη και μικρές μειώσεις στη χρήση λιπασμάτων μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική πτώση των αποδόσεων, με αποτέλεσμα υψηλότερες τιμές τροφίμων και μεγαλύτερη επισιτιστική ανασφάλεια.

Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης της Jayati Ghosh είναι ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένου κατακερματισμού. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές μπορεί προσωρινά να αγνοούν τις βαθύτερες συνέπειες μιας κρίσης, όμως οι κοινωνίες και οι οικονομίες δεν μπορούν να κάνουν το ίδιο.

Η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η αυξανόμενη ανισότητα τόσο στο εσωτερικό των χωρών όσο και μεταξύ διαφορετικών περιοχών του κόσμου αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα πολιτικής αστάθειας. Η ενεργειακή κρίση και ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν δημιουργούν απλώς προσωρινές αναταράξεις· αποκαλύπτουν τις αδυναμίες ενός παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου που χρειάζεται μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Έκπτωση στα καύσιμα: Πότε θα φανεί και γιατί μπορεί να είναι μικρότερη – Το σχέδιο των 40 εκατ. ευρώ
• Συναγερμός στις αγορές πετρελαίου: «Στερεύουν» τα αποθέματα μετά το νέο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
• Business Monitor: Από τους προορισμούς του αύριο στην επέμβαση που καταργεί τις αποστάσεις
• UBS: Σε ανοδική φάση οι ευρωπαϊκές μετοχές – Οι κλάδοι που ξεχωρίζουν, η ελληνική Theon στα top picks