Πετροδόλαρο vs πετρογιουάν: Πώς ο Πόλεμος στο Ιράν απειλεί τη νομισματική κυριαρχία των ΗΠΑ
Κοιτάξτε το παρακάτω γράφημα. Δεν απεικονίζει μόνο την αύξηση των συναλλαγών στο CIPS (Cross-Border Interbank Payment System), δηλαδή στο σύστημα διασυνοριακών πληρωμών μεταξύ τραπεζών που ξεκίνησε η Κίνα ως εναλλακτική στο αμερικανικής καθοδήγησης σύστημα SWIFT.
Αυτό το γράφημα αντιπροσωπεύει επίσης έναν λόγο για τον αμερικανικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, τον οποίο πιθανότατα ο Donald Trump προτιμά να παραλείπει.
Γιατί με κάθε μέρα που περνά, ο Πόλεμος του Κόλπου έχει ως διακύβευμα όχι μόνο τη ροή του πετρελαίου, το μέλλον του καθεστώτος της Τεχεράνης ή τον έλεγχο ενός θαλάσσιου περάσματος κρίσιμου για την παγκόσμια οικονομία.
Ανάμεσα στα «τρόπαια» που μπορούν να κερδηθούν, να χαθούν ή κυρίως να πληγούν, είναι και το δολάριο· και κυρίως ο αδιαμφισβήτητος ρόλος του ως κυρίαρχου νομίσματος στις διεθνείς συναλλαγές.
Αυτός ο ρόλος δεν πρόκειται να εκλείψει σύντομα. Το αμερικανικό δολάριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει λίγο λιγότερο από το 80% του συνόλου των πληρωμών στο διεθνές εμπόριο μεταξύ χωρών.
Ωστόσο, η έκβαση του πολέμου, εάν αποδειχθεί αρνητική για την Ουάσινγκτον, μπορεί να διαβρώσει την κυριαρχία του αμερικανικού νομίσματος. Ο αποκλεισμός της διέλευσης από το Ορμούζ πλοίων που δέχονται να πληρώσουν διόδια στους Φρουρούς της Επανάστασης έχει σημασία για το νομισματικό σύστημα.
Το καθεστώς της Τεχεράνης σχεδίασε αυτό το τέλος έτσι ώστε να αποτελεί πλήγμα για το δολάριο: οι πληρωμές γίνονταν (ή γίνονται) αποδεκτές μόνο σε ψηφιακά γιουάν ή σε Bitcoin. Όχι όμως σε stablecoins όπως το USDT της Tether. Τα stablecoins αντιστοιχούν πράγματι σε αποθεματικά σε δολάρια.
Επιπλέον, ο νόμος Genius Act, που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση Trump, περιλαμβάνει μέτρα που επιτρέπουν (θεωρητικά, σε ορισμένες περιπτώσεις) έναν βαθμό εποπτείας στους κατόχους αυτών των κρυπτονομισμάτων των οποίων η αξία συνδέεται με το δολάριο.
Το ιρανικό διόδιο, ύψους περίπου δύο εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο, έχει σχεδιαστεί ώστε να υπονομεύσει συμβολικά την υπεροχή του δολαρίου και, για να το πετύχει, στοχεύει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας του ψηφιακού γιουάν.
Όπως επισημαίνει πρόσφατη έκθεση της Brightside Capital, ενός fund από το Λουγκάνο, ακόμη και ένα γαλλικό πλοίο του ομίλου CMA CGM δέχτηκε να πληρώσει το τέλος στο Ιράν: αυτό συνέβη στις 2 Απριλίου, μία ημέρα πριν από την ψηφοφορία του Παρισιού στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών – μαζί με το Πεκίνο και τη Μόσχα – κατά μιας αμερικανικής πρότασης που δικαιολογούσε τη χρήση βίας για την επαναλειτουργία του Ορμούζ.
Ως επιβεβαίωση της φθίνουσας εμπιστοσύνης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες ως εγγυήτριες της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής τάξης, τους τελευταίους μήνες σημειώθηκε και μία άλλη γαλλική κίνηση: η μεταφορά 129 τόνων αποθεμάτων χρυσού της Banque de France από τα θησαυροφυλάκια της Federal Reserve της Νέας Υόρκης στο Παρίσι (αν και ο τρόπος που χρησιμοποιήθηκε βοήθησε επίσης την κεντρική τράπεζα να καταγράψει σημαντικά λογιστικά κέρδη).
Σίγουρα, ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών που επιβάλλουν τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη και σε νηοπομπές που έχουν εγκριθεί από την Τεχεράνη, καταργεί και το ίδιο το διόδιο που αμφισβητούσε την κυριαρχία του δολαρίου. Ωστόσο, το κινεζικό νόμισμα ως μέσο διεθνών πληρωμών φαίνεται να επωφελείται από τον τρίτο Πόλεμο του Περσικού Κόλπου, όπως δείχνει το παραπάνω γράφημα. Οι όγκοι διασυνοριακών εμπορικών συναλλαγών στο CIPS αυξάνονται από 619,7 δισεκατομμύρια γιουάν (91 εκατομμύρια δολάρια) ημερησίως τον Φεβρουάριο, σε 920,4 τον Μάρτιο, και σε 1.220 δισεκατομμύρια γουάν (178 εκατομμύρια δολάρια) αυτόν τον μήνα.
Πρόκειται για διπλασιασμό μέσα σε λίγες εβδομάδες. Και συμπίπτει με μια σύγκρουση στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν καταφέρνουν να εγγυηθούν την ασφάλεια των συμμάχων τους στον Κόλπο, ενώ η Κίνα εμφανίζεται– τουλάχιστον επιφανειακά –ως η «λογική» υπερδύναμη που θα μπορούσε να οδηγήσει την Τεχεράνη προς την επίλυση της κρίσης. Βεβαίως, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, σύμφωνα με τα δεδομένα του CIPS, καταφέρνει να επιβάλλει στους προμηθευτές της στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, την Αφρική και τη Ρωσία ολοένα και περισσότερα συμβόλαια σε γουάν.
Αν το Πεκίνο γινόταν εγγυητής της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, θα προσπαθούσε να επιβάλει πετρελαϊκά συμβόλαια σε γουάν όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και άλλες χώρες του Κόλπου. Οι George Saravelos και Mallika Sachdeva της Deutsche Bank έχουν ήδη φτάσει στο σημείο να προβλέψουν κρίση του «πετροδολαρίου» και άνοδο του «πετρογουάν», αν και δεν είναι όλοι πεπεισμένοι.
Δεν συμμερίζεται αυτή την άποψη ο Eswar Prasad του Cornell University, πρώην επικεφαλής του τμήματος Κίνας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο: σύμφωνα με τον ίδιο, το γιουάν θα παραμείνει μακριά από έναν κυρίαρχο ρόλο, ακόμη κι αν χρησιμοποιείται για την παράκαμψη ορισμένων αμερικανικών κυρώσεων.
Αντίθετα, ο Brunello Rosa, του Πανεπιστημίου Bocconi και της Rosa & Roubini Associates, υποψιάζεται ότι η πρόκληση της Κίνας προς το δολάριο είναι κυρίως τεχνολογική: το ψηφιακό γιουάν επιτρέπει άμεσες διεθνείς πληρωμές χωρίς κόστος, όπως μόνο τα κρυπτονομίσματα μπορούν να προσφέρουν. «Έτσι σχεδιάζει η Κίνα να κερδίσει την κούρσα για το μέλλον του χρήματος», λέει ο Rosa, συγγραφέας του δοκιμίου «Smart Money: How Digital Currencies Will Shape the New World Order».
Φυσικά, το Πεκίνο έχει ένα πρόβλημα σε αυτή την αναζωπυρωμένη από τον Πόλεμο του Κόλπου αντιπαράθεση: το γιουάν, όπως παρατηρεί ο οικονομολόγος Nuriel Roubini, «είναι μια φυλακή». Με άλλα λόγια, δεν είναι πλήρως μετατρέψιμο: όποιος λαμβάνει πληρωμές σε αυτό δεν μπορεί να μετατρέψει τα κεφάλαιά του σε ευρώ ή δολάρια. Μπορεί όμως να αγοράσει βιομηχανικά προϊόντα από την Κίνα. Και τελικά, αυτό ακριβώς θέλει ο Xi Jinping.
