Θέλεις να μάθεις το μέλλον; Μην εμπιστεύεσαι το χρηματιστήριο

«Αν οι οικονομολόγοι ήθελαν να μελετήσουν το άλογο», αστειεύτηκε κάποτε ένας μελαγχολικός επιστήμονας, «δεν θα πήγαιναν να κοιτάξουν άλογα. Θα κάθονταν στα γραφεία τους και θα έλεγαν στον εαυτό τους: ‘‘Τι θα έκανα αν ήμουν άλογο;’’». Και αν τα άλογα την έχουν γλιτώσει ως τώρα, οι άνθρωποι των χρηματοοικονομικών όχι. Και μια οικονομική ιδέα ειδικά τείνει να τους κάνει να ρουθούνιζουν από ανυπομονησία και να ρωτούν αν όποιος την επικαλείται έχει ποτέ περάσει από χρηματιστηριακή αίθουσα συναλλαγών.

Αυτή είναι η υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών (efficient-market hypothesis), η τυπική μορφή της οποίας λέει ότι οι επενδυτές, συνολικά, ενσωματώνουν τέλεια και άμεσα τη νέα πληροφορία στις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Όσοι την επικαλούνται συχνά εννοούν κάτι ακόμη ισχυρότερο: ότι οι αγορές παρέχουν τις καλύτερες δυνατές προβλέψεις για θεμελιώδη μεγέθη όπως τα εταιρικά κέρδη. Με άλλα λόγια, η τιμή είναι πάντα σωστή, όπως θα ήταν αν οικονομολόγοι καλπάζοντας έπαιρναν όλες τις αποφάσεις.

Αυτή τη στιγμή αυτό το πλατωνικό ιδεώδες μοιάζει ιδιαίτερα μακρινό. Οι μικροεπενδυτές φωνάζουν «meme stocks», διογκώνοντας τις τιμές απλώς για να ταλαιπωρήσουν τους short sellers. Οι μετοχές της GameStop, μιας προβληματικής εταιρείας βιντεοπαιχνιδιών που έγινε αντικείμενο μανίας το 2020, εξακολουθούν να αξίζουν πάνω από 20 φορές περισσότερο από τότε. Τα έχουν πάει περίπου εξίσου καλά με της Nvidia, του μεγαλύτερου μέχρι στιγμής ωφελημένου της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης. Η Nvidia σπεύδει να εκδώσει νέες μετοχές και να τις πουλήσει, σαφές σημάδι ότι θεωρούν πως η ανοδική αγορά πλησιάζει στην κορύφωσή της. Παρ’ όλα αυτά οι επενδυτές συνεχίζουν να συσσωρεύονται.

Οι οικονομολόγοι που επισκέπτονται τους «στάβλους» γνωρίζουν εδώ και σχεδόν μισό αιώνα ότι οι αγορές είναι πολύ πιο ευμετάβλητες από όσο θα ήταν αν τις κινούσαν μόνο οι νέες πληροφορίες. Ο Robert Shiller, που κέρδισε το Νόμπελ το 2013, το έδειξε αυτό για τις αποδόσεις ομολόγων σε εργασία του 1979 και για τις τιμές των μετοχών το 1981. Σε δεδομένα περίπου εκατό ετών που μελέτησε, οι τιμές των μετοχών έπεσαν αρκετές φορές πολύ περισσότερο από όσο θα δικαιολογούσε ακόμη και μια ύφεση τύπου Μεγάλης Ύφεσης. Αυτό κατέστησε απίθανο το ότι οι επενδυτές τιμολογούσαν τις μετοχές αποκλειστικά με βάση νηφάλιες προβλέψεις μερισμάτων.

Πιο πρόσφατα, οι πνευματικοί διάδοχοι του κ. Shiller έχουν βοηθήσει να εξηγηθεί το γιατί. Η πιο πειστική θεωρία, που υιοθετείται ολοένα και περισσότερο τόσο από ερευνητές όσο και από ακαδημαϊκά προσανατολισμένους επενδυτές, είναι η «υπόθεση ανελαστικών αγορών» (inelastic-markets hypothesis), που επινοήθηκε από τον Xavier Gabaix του Harvard και τον Ralph Koijen του University of Chicago. Η βασική της ιδέα είναι ότι οι τιμές των μετοχών, αντί να καθορίζονται από τα μερίσματα (ή κέρδη) που αναμένουν οι επενδυτές, επηρεάζονται σημαντικά και μακροχρόνια από τις ροές κεφαλαίων. Οι Gabaix και Koijen εκτιμούν ότι κάποιος που αγοράζει μετοχές αξίας 1 δολαρίου με φρέσκο χρήμα ανεβάζει τη συνολική χρηματιστηριακή αξία κατά 3–8 δολάρια.

Για να καταλάβει κανείς γιατί, ας φανταστεί τρεις τύπους επενδυτών. Ο ένας είναι ο κυνηγός αποδόσεων, που αγοράζει περισσότερες μετοχές όταν ανεβαίνουν και πουλά όταν πέφτουν (σκεφτείτε μικροεπενδυτές ή hedge funds που ακολουθούν τάσεις). Ο δεύτερος διατηρεί σταθερές κατανομές περιουσιακών στοιχείων: π.χ. 60% μετοχές και 40% ομόλογα (σκεφτείτε ένα συνταξιοδοτικό ταμείο). Ο τρίτος είναι επενδυτής αξίας, που ενδιαφέρεται να αγοράζει μόνο όταν οι τιμές είναι πολύ χαμηλές μετά από κατάρρευση (σκεφτείτε τον Warren Buffett). Αν το καλοσκεφτεί κανείς, αυτό το σχήμα μοιάζει αρκετά με τις ομάδες που κυριαρχούν στις πραγματικές αγορές. Σημαντικό είναι ότι οι arbitrageurs, τους οποίους οι υποστηρικτές της αποτελεσματικής αγοράς φαντάζονται ότι θα εξομάλυναν τις στρεβλώσεις και θα επανατιμολογούσαν τα περιουσιακά στοιχεία βάσει θεμελιωδών μεγεθών, είναι λίγοι και περιορισμένοι.

Τώρα φαντάσου έναν αποταμιευτή για τη σύνταξη που θέλει να αγοράσει μετοχές σε μια ανοδική αγορά. Δεν μπορεί να απευθυνθεί στον κυνηγό αποδόσεων, που θέλει κι εκείνος περισσότερες μετοχές. Ο επενδυτής με σταθερή κατανομή μπορεί να πουλήσει μόνο αν οι τιμές ανέβουν, αφού πρέπει να διατηρεί το 60/40. Ο επενδυτής αξίας επίσης θα πουλήσει μόνο αν οι μετοχές γίνουν ακριβότερες και άρα, για εκείνον, λιγότερο ελκυστικές. Έτσι, η ροή κεφαλαίων ανεβάζει τις τιμές των μετοχών, ανεξάρτητα από το τι πιστεύει ο καθένας για τα μελλοντικά κέρδη.

Αν τα «καθαρόαιμα» των χρηματιστηριακών γραφείων εκνευρίζονται με τους οικονομολόγους που μιλούν για αποτελεσματικές αγορές, ίσως με τη σειρά τους να χαμογελούν ειρωνικά με αυτή την εξήγηση. Εξάλλου, ακούγεται σαν «οι τιμές ανεβαίνουν για να εξισορροπήσουν προσφορά και ζήτηση», χωρίς να εξηγεί γιατί αυξήθηκε η ζήτηση εξαρχής.

Αυτό όμως μπορεί να είναι και πλεονέκτημα. Οι απλοί αποταμιευτές που αγοράζουν μετοχές κάθε μήνα συνήθως δεν βασίζουν τις αγορές τους σε προβλέψεις εκρηκτικών εταιρικών κερδών. Ούτε απαραίτητα οι θεσμικοί επενδυτές που έχουν στόχο μια προκαθορισμένη απόδοση και λίγες καλύτερες επιλογές. Οι πράξεις τους παρ’ όλα αυτά ανεβάζουν τις τιμές των μετοχών. Το να στοιχηματίσει κανείς ότι αυτό προβλέπει το μέλλον ίσως είναι ένας καλός τρόπος να χάσει τα χρήματά του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• To ΑΙ ίσως είναι έτοιμο να διαχειριστεί τα χρήματά σας – Πρέπει να το επιτρέψετε;
• Μουλάς (LAMDA Development): To The Ellinikon επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο που ζούμε στις πόλεις του μέλλοντος
• Leadership in Motion: Νέο τεύχος Fortune με τις πιο Ισχυρές Γυναίκες στις Επιχειρήσεις
• Panathēnea Festival 2026: Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη «χτίζει» ξανά το μέλλον του Finance