Το Δόγμα Νίξον επιστρέφει στη Μέση Ανατολή

Η είδηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν υπέγραψαν την περασμένη εβδομάδα ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), τερματίζοντας 15 εβδομάδες πολέμου, έγινε δεκτή με ένα μείγμα ανακούφισης και απορίας. Η συμφωνία, που επιτεύχθηκε με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ, οδήγησε στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και θέτει χρονοδιάγραμμα 60 ημερών για διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των κυρώσεων.

Ωστόσο, οι βαθύτερες συνέπειες δεν αφορούν μόνο τον τερματισμό ενός πολέμου, αλλά και τη μελλοντική στρατηγική αρχιτεκτονική της περιοχής. Το ερώτημα πλέον είναι αν το μνημόνιο (γνωστό και ως Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ) προαναγγέλλει μια νέα «νιξονική» στιγμή για τη Μέση Ανατολή.

Το Δόγμα Νίξον, που διατυπώθηκε το 1969, ήταν μια στρατηγική «εξισορρόπησης από απόσταση» (offshore balancing). Αντιμέτωπος με την πραγματικότητα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούσαν να λειτουργούν ως ο παγκόσμιος αστυνομικός, ο Πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον επιδίωξε να μεταβιβάσει την κύρια ευθύνη για την περιφερειακή ασφάλεια σε τοπικούς συμμάχους. Στον Περσικό Κόλπο, αυτό πήρε τη μορφή της πολιτικής των «Δύο Πυλώνων», που βασιζόταν στη Σαουδική Αραβία και το Ιράν ως εγγυητές των αμερικανικών συμφερόντων και της περιφερειακής σταθερότητας.

Το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ, καθώς και η διπλωματική και ρητορική μετατόπιση που αντιπροσωπεύει, υποδηλώνουν ότι ίσως βρίσκεται σε εξέλιξη μια παρόμοια εννοιολογική τομή. Ωστόσο, αντί για μία μόνο προστατευόμενη δύναμη ή ένα ζεύγος πυλώνων, η νέα τάξη φαίνεται να διαμορφώνεται γύρω από μια συναυλία (concert) περιφερειακών δυνάμεων.

Το μνημόνιο δεν αποτελεί μια παραδοσιακή διμερή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν. Είναι προϊόν πολυμερούς διπλωματίας, με τη διευκόλυνση του Πακιστάν και του Κατάρ και με ενεργή υποστήριξη από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, την Αίγυπτο και το Ομάν. Η θεμελιώδης αλλαγή εδώ είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν λειτουργούν πλέον ως ο μοναδικός διαιτητής της περιφερειακής ασφάλειας, αλλά ως εταίρος μιας συμμαχίας περιφερειακών κρατών.

Ο ρόλος του Πακιστάν είναι ιδιαίτερα ενδεικτικός. Το Ισλαμαμπάντ έχει καταφέρει να τοποθετηθεί ως ο αξιόπιστος διαμεσολαβητής μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Αυτό αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από μια διπλωματική επιτυχία· συνιστά ανάληψη μιας στρατηγικής ευθύνης που κάποτε ανήκε αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένουν από τους εταίρους τους να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την περιφερειακή ασφάλεια, ενδέχεται επίσης να αναγνωρίσουν τις απειλές που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ικανότητά τους να το πράξουν. Στην περίπτωση του Πακιστάν, αυτό μπορεί να σημαίνει βοήθεια στην αντιμετώπιση τρομοκρατικών απειλών από οργανώσεις όπως οι Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP) και ο Απελευθερωτικός Στρατός του Μπαλουχιστάν (BLA).

Η υποστήριξη περιφερειακών εταίρων στο πλαίσιο μιας νιξονικής προσέγγισης δεν απαιτεί κατ’ ανάγκην την ανάπτυξη αμερικανικών μάχιμων δυνάμεων. Μπορεί να περιλαμβάνει διπλωματική και πληροφοριακή συνεργασία, καθώς και δράση μέσω διεθνών θεσμών όπως τα Ηνωμένα Έθνη.

Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε επίσης να ευθυγραμμίσει τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας, καθώς και οι δύο χώρες έχουν συμφέρον στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.

Η συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας σε αυτή τη «συναυλία» είναι επίσης κρίσιμη, όπως και ο ρόλος της Τουρκίας, η οποία προσφέρει στρατηγικό βάρος και διπλωματική ευελιξία.

Αυτή η αναδυόμενη διευθέτηση διαφέρει από το αρχικό Δόγμα Νίξον σε ένα σημαντικό σημείο: η νέα τάξη είναι λιγότερο ιεραρχική και περισσότερο πλουραλιστική. Αντί να ενεργεί μέσω εξαρτημένων συμμάχων, η Ουάσινγκτον ενδέχεται να συνεργάζεται με αυτόνομες περιφερειακές δυνάμεις.

Ίσως η σαφέστερη ένδειξη αυτής της μετατόπισης να βρίσκεται στη ρητορική στάση των ΗΠΑ απέναντι στο Ισραήλ μετά την ανακοίνωση του μνημονίου.

Το μήνυμα ήταν αδιαμφισβήτητο: οι ευρύτεροι στρατηγικοί στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών δεν θα υποτάσσονταν στις προτιμήσεις των περιφερειακών εταίρων τους.

Το ίδιο το Δόγμα Νίξον γεννήθηκε από την αναγνώριση ότι η άμεση στρατιωτική διαχείριση απομακρυσμένων περιοχών επέβαλλε κόστη που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούσαν να αντέξουν επ’ αόριστον.

Το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ ίσως αντανακλά μια παρόμοια συνειδητοποίηση: μια επιστροφή σε στρατηγική εξισορρόπησης από απόσταση (offshore balancing) στη Μέση Ανατολή.

Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, οι ιστορικοί ίσως θεωρήσουν το Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ ως τη στιγμή κατά την οποία η Μέση Ανατολή άρχισε να μεταβαίνει από εποχή αμερικανικής κυριαρχίας σε μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ισχύος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μιχάλης Τυρίμος (Capacitor Partners): Ελλάδα και Κύπρος χτίζουν κοινό οικοσύστημα τεχνητής νοημοσύνης
• Τουρισμός: Άλμα 37% στα έσοδα και 27% στις αφίξεις – Νέο ρεκόρ προ των πυλών
• Καύσιμα: Τι οδηγεί την αποκλιμάκωση των τιμών στην Ελλάδα – Σε χαμηλά τριμήνου το ντίζελ