Συμφωνία ΕΕ – Mercosur: Προσωρινή ισχύς από τον Μάρτιο με πολιτική θύελλα στο Ευρωκοινοβούλιο
-
Προσωρινή εφαρμογή από Μάρτιο: Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur μπορεί να τεθεί σε ισχύ μόλις επικυρωθεί από μία χώρα της Mercosur, με την Παραγουάη να θεωρείται το πιθανότερο πρώτο βήμα.
-
Νομικό και πολιτικό ρίσκο: Η προσφυγή του Ευρωκοινοβουλίου στο ΔΕΕ ενδέχεται να καθυστερήσει ή να δυσχεράνει την πλήρη κύρωση, παρά την έντονη στήριξη χωρών όπως η Γερμανία και η Ισπανία.
-
Στρατηγικό στοίχημα για την ΕΕ: Η Κομισιόν βλέπει τη συμφωνία ως κρίσιμο αντίβαρο στους αμερικανικούς δασμούς και στη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα, ενώ οι επικριτές φοβούνται πλήγμα στους ευρωπαίους αγρότες και στα πρότυπα παραγωγής.
Προσωρινά σε ισχύ ήδη από τον Μάρτιο αναμένεται να τεθεί η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ με τις χώρες της Νότιας Αμερικής, δήλωσε την Πέμπτη διπλωμάτης της ΕΕ στο Reuters, παρά την επικείμενη προσφυγή στο ανώτατο δικαστήριο του μπλοκ.
Οι ευρωβουλευτές επέφεραν πλήγμα στη συμφωνία με τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη την Τετάρτη, παραπέμποντάς την στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξέλιξη που θα μπορούσε να καθυστερήσει την πλήρη εφαρμογή της έως και δύο χρόνια.
“Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur θα εφαρμοστεί προσωρινά μόλις η πρώτη χώρα της Mercosur την επικυρώσει”, δήλωσε ο διπλωμάτης της ΕΕ στο Reuters.
“Αυτό πιθανότατα θα είναι η Παραγουάη τον Μάρτιο”, πρόσθεσε.
Η ΕΕ υπέγραψε το μεγαλύτερο εμπορικό σύμφωνο στην ιστορία της με τα κράτη της Mercosur το περασμένο Σάββατο, έπειτα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων. Η προοπτική καθυστέρησης έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια σε πολλές επιχειρήσεις στη Γερμανία, καθώς και σε έναν από τους βασικούς υποστηρικτές της συμφωνίας, τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.
Μιλώντας στους συνέδρους του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, δήλωσε ότι λυπάται για την απόφαση του ΕΚ, η οποία, όπως είπε, δημιούργησε ένα ακόμη εμπόδιο.
“Αλλά να είστε βέβαιοι: δεν θα σταματήσουμε. Η συμφωνία με τη Mercosur είναι δίκαιη και ισορροπημένη. Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση αν θέλουμε να πετύχουμε υψηλότερη ανάπτυξη στην Ευρώπη”, τόνισε.
Οι υποστηρικτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι είναι σημαντική για να αντισταθμιστούν οι επιχειρηματικές απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειωθεί η εξάρτηση από την Κίνα.
Οι επικριτές, με επικεφαλής τη Γαλλία, υποστηρίζουν ότι θα αυξήσει τις εισαγωγές φθηνού βοδινού κρέατος, ζάχαρης και πουλερικών, υπονομεύοντας τους εγχώριους αγρότες.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε την Τετάρτη υπέρ της προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΕ για να εξεταστεί η εμπορική συμφωνία της ΕΕ με τις χώρες Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη), ενέργεια που μπορεί να καθυστερήσει την εφαρμογή της έως και δύο χρόνια και ενδεχομένως να τη ματαιώσει.
Η εμπορική συμφωνία, η μεγαλύτερη που έχει υπογράψει ποτέ η ΕΕ, εξακολουθεί να χρειάζεται πλήρη έγκριση από όλα τα κράτη-μέλη για να τεθεί σε ισχύ. Οι αντίπαλοί της, κυρίως η Γαλλία, προειδοποιούν ότι θα αυξήσει τις εισαγωγές φθηνού βοδινού, ζάχαρης και πουλερικών, πλήττοντας τους εγχώριους παραγωγούς.
Η πρόταση που υπέβαλαν 144 ευρωβουλευτές ζητά από το Δικαστήριο της ΕΕ να κρίνει εάν η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί πριν την πλήρη κύρωσή της και αν περιορίζει την ικανότητα της ΕΕ να θεσπίζει πολιτικές για το περιβάλλον και την υγεία των καταναλωτών.
Η διαδικασία συνήθως διαρκεί περίπου δύο χρόνια.
Η πρόταση εγκρίθηκε με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές. Αν παραπεμφθεί στο δικαστήριο, η ΕΕ μπορεί να εφαρμόζει προσωρινά τη συμφωνία, ωστόσο πολιτικά αυτό θα είναι δύσκολο λόγω πιθανής έντονης αντίδρασης.
Υποστηρικτές της συμφωνίας, όπως η Γερμανία και η Ισπανία, υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητη για την αντιστάθμιση των απωλειών από τους δασμούς των ΗΠΑ και για τη διασφάλιση πρόσβασης σε κρίσιμα ορυκτά, μειώνοντας παράλληλα την εξάρτηση από την Κίνα.
Έντονη δυσαρέσκεια της Κομισιόν – “Αδικαιολόγητα τα ερωτήματα προς το ΔΕΕ”
Τη σαφή και δημόσια ενόχλησή της εξέφρασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την απόφαση του Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ζητήσει γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη συμβατότητα των συμφωνιών EMPA και ITA με τις ευρωπαϊκές Συνθήκες, στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur.
Σε τοποθέτησή της, η Κομισιόν “εκφράζει τη βαθιά της λύπη” για την επιλογή του Ευρωκοινοβουλίου, υπογραμμίζοντας ότι η κίνηση αυτή έρχεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη χρονική συγκυρία: την ώρα που οι ευρωπαίοι παραγωγοί και εξαγωγείς έχουν επείγουσα ανάγκη πρόσβασης σε νέες αγορές και ενώ η ΕΕ οφείλει να υλοποιήσει στην πράξη την ατζέντα διαφοροποίησης και να αποδείξει ότι παραμένει αξιόπιστος και προβλέψιμος εμπορικός εταίρος.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα τρία βασικά νομικά ερωτήματα που θέτει η απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου είναι αδικαιολόγητα. Όπως επισημαίνει, τα ζητήματα αυτά δεν είναι νέα, έχουν συζητηθεί εκτενώς στο παρελθόν και έχουν ήδη αντιμετωπιστεί σε προηγούμενες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ.
Η Κομισιόν τονίζει ότι είχε αναπτύξει αναλυτικά τη θέση της προς τους ευρωβουλευτές, στο πλαίσιο διαλόγου που διεξήχθη με πλήρη διαφάνεια, χωρίς ωστόσο αυτό να αποτρέψει την κοινοβουλευτική πρωτοβουλία για παραπομπή στο ΔΕΕ.
Παρά τη σαφή της διαφωνία, η Επιτροπή διατηρεί θεσμικούς τόνους, σημειώνοντας ότι θα προχωρήσει σε νέο κύκλο επαφών με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα μέλη του Ευρωκοινοβουλίου, προτού αποφασίσει τα επόμενα βήματα. Η στάση αυτή δείχνει ότι, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, η Κομισιόν επιδιώκει πολιτική και θεσμική εκτόνωση, χωρίς άμεση κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
“Απολύτως σύμφωνη με τις Συνθήκες”
Στο αναλυτικό υπόβαθρο που συνοδεύει τη θέση της, η Επιτροπή υπερασπίζεται πλήρως τη νομική αρχιτεκτονική των συμφωνιών. Υπενθυμίζει ότι οι συμφωνίες διαπραγματεύθηκαν και υπεγράφησαν απολύτως σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπουν οι Συνθήκες, ενώ οι εντολές διαπραγμάτευσης από το Συμβούλιο προέβλεπαν ρητά τη σύναψη Ενδιάμεσης Συμφωνίας για θέματα που εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάστηκε στενά τόσο με το Συμβούλιο όσο και με το Ευρωκοινοβούλιο, με πλήρη σεβασμό στη θεσμική κατανομή αρμοδιοτήτων. Όσον αφορά τα εθνικά κοινοβούλια, ξεκαθαρίζει ότι θα έχουν τον ρόλο που τους αναλογεί, σύμφωνα με τις Συνθήκες και τις εθνικές διαδικασίες κύρωσης.
Χαρακτηριστικά, η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι ακριβώς η ίδια νομική δομή εφαρμόστηκε και στην επικύρωση της εκσυγχρονισμένης συμφωνίας-πλαισίου και της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας με τη Χιλή, που βρίσκεται σε ισχύ από την 1η Φεβρουαρίου 2025.
Μηχανισμός “non-violation”
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον μηχανισμό “non-violation complaint”, ο οποίος έχει προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις. Η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι ο μηχανισμός αυτός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από χώρες της Mercosur για να ασκήσουν πίεση στην ΕΕ με σκοπό να εμποδίσουν ή να αλλοιώσουν ευρωπαϊκή νομοθεσία και πολιτικές επιλογές.
Όπως σημειώνεται, τα panels δεν έχουν καμία δυνατότητα να ζητήσουν αλλαγή μέτρων από κάποιο συμβαλλόμενο μέρος, ενώ το συγκεκριμένο εργαλείο ακολουθεί το μοντέλο του ΠΟΕ, με ακόμη πιο περιοριστικές προϋποθέσεις εφαρμογής.
Τέλος, η Κομισιόν απορρίπτει κατηγορηματικά τους φόβους ότι οι συμφωνίες EMPA και ITA υπονομεύουν την προληπτική αρχή ή τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων. Διαβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξει καμία χαλάρωση στους ελέγχους και στα πρότυπα υγειονομικής και φυτοϋγειονομικής προστασίας (SPS) για τις εισαγωγές από τη Mercosur.
Όπως τονίζεται, τόσο το κείμενο των συμφωνιών όσο και η συνοδευτική δήλωση της Επιτροπής για τα πρότυπα παραγωγής και τους ελέγχους αγροδιατροφικών προϊόντων επιβεβαιώνουν ότι διασφαλίζεται πλήρως η προστασία των ευρωπαίων καταναλωτών.
