Μαρία Ευθυμίου στο «Όσοι Τόλμησαν»: Η ιστορία ως εργαλείο αυτογνωσίας και η κοινωνική προσφορά

Υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν τη γνώση ως προνόμιο για λίγους και εκείνοι που την αντιλαμβάνονται ως ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο, προσβάσιμο σε όλους. Η Μαρία Ευθυμίου, Ιστορικός και Ομότιμη Καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία. Μετρώντας δεκαετίες ακαδημαϊκής πορείας και έχοντας εμπνεύσει χιλιάδες ανθρώπους εντός και εκτός αμφιθεάτρων, βρέθηκε καλεσμένη της Αναστασίας Παρετζόγλου, Executive Chair του Fortune Greece, στο νέο επεισόδιο της εκπομπής «Όσοι Τόλμησαν» στη συχνότητα του One Channel. Σε μια βαθιά ανθρώπινη συζήτηση, μίλησε για τα παιδικά της χρόνια, την απόφασή της να διδάξει δωρεάν ιστορία σε όλη την Ελλάδα, τα αντισυμβατικά της ταξίδια, αλλά και την προσωπική της φιλοσοφία ζωής.

Τα πρώτα ερεθίσματα στη Λάρισα και ο δρόμος προς την Ιστορία

Γεννημένη και μεγαλωμένη στη Λάρισα της δεκαετίας του 1950, σε μια μεσοαστική οικογένεια με βαθιές ρίζες στην εκπαίδευση, η Μαρία Ευθυμίου έμαθε από νωρίς να παρατηρεί. Ο πατέρας της, αν και διευθυντικό στέλεχος των Ελληνικών Ταχυδρομείων, ήταν ένας παθιασμένος φιλόλογος που διάβαζε αρχαία ελληνικά από το πρωτότυπο με δέος, ενώ η μητέρα της ήταν δασκάλα.

«Από παιδί ήταν ένα παιχνίδι για μένα να παρατηρώ το περιβάλλον μου. Έμπαινα σε σπίτια της γειτονιάς και προσπαθούσα να αποκωδικοποιήσω τη σιωπή των μεγάλων για όσα συνέβαιναν στη μετεμφυλιακή Ελλάδα», θυμήθηκε χαρακτηριστικά. Αυτή η έμφυτη περιέργεια και η προσπάθεια να κατανοήσει τη μικρή κοινωνία γύρω της, την οδήγησαν τελικά στο να σπουδάσει Ιστορία, μετατρέποντας το παιδικό της «παιχνίδι» σε επιστήμη και εργαλείο ζωής. «Η ιστορία δεν είναι απλώς το παρελθόν. Είναι ίσως ο μόνος δρόμος για να σταθούμε με περισσότερη σοφία στο παρόν», ανέφερε.

Η γνώση ως δημόσιο αγαθό και η πράξη «πατριωτισμού»

Η Μαρία Ευθυμίου έκανε ίσως τη μεγαλύτερη υπέρβαση το 2006, όταν ξεκίνησε να παραδίδει δωρεάν μαθήματα ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας σε όλη τη χώρα. Μια πρωτοβουλία που μετρά πλέον σχεδόν δύο δεκαετίες και χιλιάδες ώρες διδασκαλίας σε ασφυκτικά γεμάτες αίθουσες. Πίσω από αυτή την ακούραστη προσπάθεια, δεν κρύβεται μόνο η κοινωνικότητά της, αλλά μια βαθιά, συνειδητή πολιτική απόφαση.

«Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη στην κοινωνία που με ανέθρεψε. Σπούδασα δωρεάν στο δημόσιο σχολείο και στο πανεπιστήμιο. Θεώρησα ότι κάτι πρέπει να της ανταποδώσω», σημείωσε. Για την ίδια, η διδασκαλία είναι μια πράξη ευθύνης απέναντι σε μια κοινωνία που συχνά εμφανίζεται «δυσλειτουργική». Όπως τονίζει, αν όλοι μας προβληματιστούμε και αλλάξουμε μέσα από τη γνώση, «τότε θα πάμε όλοι μαζί καλύτερα». Μια στάση που, όπως συμφώνησε και η Αναστασία Παρετζόγλου, αποτελεί τον ορισμό του σύγχρονου πατριωτισμού.

Από τα ορεινά, στα αμπάρια των φορτηγών πλοίων

Πέρα από τα αμφιθέατρα, η ζωή της χαρακτηρίζεται από μια συνεχή δίψα για εξερεύνηση. Με δεκαετίες εμπειρίας στην ορειβασία, περιέγραψε το βουνό ως τον τόπο που τη βοηθά να επεξεργαστεί τον εαυτό της εσωτερικά και να «συμμαζέψει» την πληθωρική της φύση. Όμως, το μεγάλο της στοίχημα με την περιπέτεια ήρθε πρόσφατα, όταν αποφάσισε να «μπαρκάρει» σε δύο τεράστια εμπορικά πλοία για να ζήσει από κοντά τον κόσμο της σύγχρονης ναυτιλίας.

Με την ελληνική ναυτιλία να κυριαρχεί παγκοσμίως, η εμπειρία αυτή ήταν μια τεράστια πρόκληση για την ιστορικό. «Ήταν μια έκπληξη. Βρέθηκα σε πλοία διαστημικά, κινούμενους ηλεκτρονικούς υπολογιστές με ελάχιστο πλήρωμα», ανέφερε, εξηγώντας πώς η θάλασσα και τα πλοία άλλαξαν ριζικά τον ρου της ιστορίας και του δυτικού πολιτισμού τα τελευταία 500 χρόνια.

Η οικογένεια, το πάθος και τα εγγόνια

Μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές της εκπομπής ήταν η τηλεοπτική έκπληξη από τους δύο γιους της, Γιωργή και Ρήγα Χατζηλάκο, οι οποίοι ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό (Αγγλία και Ελβετία αντίστοιχα). Μιλώντας για τη «Μαρία πίσω από την ιστορικό», επιβεβαίωσαν ότι το πάθος με το οποίο διδάσκει δεν είναι προσωπείο, αλλά ο αυθεντικός της εαυτός. Ως «τρελή γιαγιά» πλέον για τις τέσσερις εγγονές της, η ενέργεια της Μαρία Ευθυμίου για επαγγελματική και προσωπική ζωή είναι αστείρευτη.

Τα δύο παιδιά ανέδειξαν τη βαθιά της ενσυναίσθηση, την απίστευτη εργατικότητά της (καθώς όπως χαρακτηριστικά ανέφερεαν ξυπνούσε από τις 4 το πρωί για να εργαστεί πριν ξυπνήσουν), αλλά και τη «σοφία του νερού»: την ικανότητά της να αποδέχεται όσα δεν μπορεί να αλλάξει, παλεύοντας όμως με ορμή για όσα αξίζουν. Όπως είπε χαρακτηριστικά ο Γιωργής Χατζηλάκος: «Αρκεί μία ιστορία της Μαρίας Ευθυμίου να σου βάλει μέσα στην ψυχή σου ένα ερωτηματικό για το πώς θέλεις να βλέπεις τον κόσμο».

Όταν η ιστορία συναντά τη μουσική

Τα τελευταία πέντε χρόνια, η Μαρία Ευθυμίου τολμά και σε ένα νέο πεδίο, συμπράττοντας με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στο Μέγαρο Μουσικής. Μια παγκόσμια πρωτοτυπία όπου η ιστορική αφήγηση δένει αρμονικά με την κλασική μουσική, μετατρέποντας τη γνώση σε βιωματική μαγεία.

Όσο για το μήνυμα που θέλει να αφήσει στις νεότερες γενιές, η απάντηση κρύβεται σε μία λέξη: Ευγνωμοσύνη.

«Η έπαρση σε αποκόπτει από την κοινωνία, σε κάνει ρηχό και σου προσφέρει μια φθηνή ζωή. Αν το βράδυ κάνεις ανασκόπηση και πεις ‘ευχαριστώ’ για τη μέρα που κύλησε, πλάθεις τον εαυτό σου αλλιώς. Και όταν είναι η ώρα να φύγεις από τη ζωή, θα αποχαιρετάς με ένα θετικό πρόσημο», κατέληξε.