Παγκόσμιο σοκ στις τιμές τροφίμων στον ορίζοντα – Ποιες χώρες κινδυνεύουν περισσότερο
- Η πιθανή διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ απειλεί τις παγκόσμιες ροές λιπασμάτων και την αγροτική παραγωγή.
- Οι πιο ευάλωτες περιοχές είναι η Υποσαχάρια Αφρική, οι χώρες του Κόλπου και τμήματα της Ασίας που εξαρτώνται από εισαγωγές.
- Η άνοδος των τιμών ενέργειας και γεωργικών εισροών μπορεί να οδηγήσει σε νέο κύμα παγκόσμιου πληθωρισμού τροφίμων.
Η ένταση στη Μέση Ανατολή δεν προκαλεί ανησυχία μόνο για τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ενδέχεται να έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια γεωργία και, τελικά, στις τιμές των τροφίμων, προειδοποιούν αναλυτές και οικονομολόγοι.
Ο στρατηγικής σημασίας θαλάσσιος διάδρομος αποτελεί βασική αρτηρία όχι μόνο για την ενέργεια αλλά και για τη μεταφορά λιπασμάτων που στηρίζουν την αγροτική παραγωγή σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Το «κρυφό» ρίσκο για τη γεωργία
Πέρα από το πετρέλαιο και το LNG, τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια αγορά λιπασμάτων – έναν βασικό παράγοντα για τη γεωργική παραγωγή.
Χώρες του Κόλπου, όπως το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, το Ομάν και το Ιράν, συγκαταλέγονται στους σημαντικούς εξαγωγείς ουρίας και φωσφορικών λιπασμάτων. Μεγάλο μέρος αυτών των φορτίων διέρχεται από το Ορμούζ πριν καταλήξει στις διεθνείς αγορές.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να οδηγήσει σε:
- αύξηση του κόστους παραγωγής για τους αγρότες
- χαμηλότερες αποδόσεις καλλιεργειών
- υψηλότερες τιμές τροφίμων για τους καταναλωτές
Σύμφωνα με το International Food Policy Research Institute (IFPRI), η άνοδος των τιμών της ενέργειας και των γεωργικών εισροών θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων, σε μια περίοδο όπου οι τιμές σε πολλές χώρες είχαν αρχίσει να σταθεροποιούνται.
Άμεσος κίνδυνος για τις οικονομίες του Κόλπου
Οι πρώτες οικονομίες που ενδέχεται να επηρεαστούν είναι εκείνες που βρίσκονται γεωγραφικά πιο κοντά στη σύγκρουση.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNBC, χώρες του Περσικού Κόλπου — όπως το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία — βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές τροφίμων που φτάνουν μέσω θαλάσσιων μεταφορών οι οποίες περνούν από το Ορμούζ.
Εάν η ναυσιπλοΐα περιοριστεί, τα φορτία θα πρέπει να μεταφερθούν:
- μέσω εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρομών
- ή μέσω χερσαίων μεταφορών
Και στις δύο περιπτώσεις με σημαντικά υψηλότερο κόστος.
Οι πλουσιότερες οικονομίες της περιοχής διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους ώστε να στραφούν ακόμη και σε αεροπορικές μεταφορές τροφίμων εάν χρειαστεί. Ωστόσο, χώρες με μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια ενδέχεται να αντιμετωπίσουν σοβαρότερες ελλείψεις.
Αναλυτές εκτιμούν ότι τόσο το Ιράκ όσο και το ίδιο το Ιράν θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπα με προβλήματα επάρκειας τροφίμων εάν η κρίση παραταθεί.
Υποσαχάρια Αφρική: η πιο ευάλωτη περιοχή
Πέρα από τη Μέση Ανατολή, η μεγαλύτερη ευπάθεια εντοπίζεται στην Υποσαχάρια Αφρική.
Η περιοχή εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγόμενα λιπάσματα, καθώς περισσότερο από το 90% της κατανάλωσης προέρχεται από το εξωτερικό. Παράλληλα, τα νοικοκυριά δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τρόφιμα, γεγονός που καθιστά τις κοινωνίες ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυξήσεις τιμών.
Καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι — βασικό διατροφικό προϊόν σε πολλές χώρες — απαιτούν μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων. Μια πιθανή έλλειψη θα μπορούσε να μειώσει τις αποδόσεις και να ενισχύσει περαιτέρω την άνοδο των τιμών.
Οι πιο φτωχές και πυκνοκατοικημένες περιοχές της Υποσαχάριας Αφρικής θεωρούνται οι πιο εκτεθειμένες σε ένα νέο παγκόσμιο κύμα ακρίβειας τροφίμων.
Πιέσεις και σε αγροτικές οικονομίες της Ασίας
Αντίστοιχες πιέσεις ενδέχεται να εμφανιστούν και σε τμήματα της Ασίας.
Μεγάλες αγροτικές οικονομίες όπως η Ινδία, το Μπαγκλαντές, η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα λιπάσματα από τις χώρες του Κόλπου.
Μια παρατεταμένη διαταραχή στις μεταφορές θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τους αγρότες, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια κρίσιμων περιόδων φύτευσης.
Καλλιέργειες όπως το ρύζι και το καλαμπόκι — βασικά τρόφιμα για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους — συγκαταλέγονται επίσης στις πιο απαιτητικές σε λιπάσματα.
Η ενέργεια καθορίζει την τελική τιμή των τροφίμων
Ακόμη και αν η γεωργική παραγωγή παραμείνει σχετικά σταθερή, η άνοδος των τιμών της ενέργειας από μόνη της μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις στις τιμές τροφίμων.
Η ενέργεια επηρεάζει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα: από την παραγωγή λιπασμάτων και τη λειτουργία γεωργικών μηχανημάτων μέχρι τη μεταφορά, την επεξεργασία και τη συσκευασία των τροφίμων.
Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με οικονομολόγους, ο μεγαλύτερος αντίκτυπος στους καταναλωτές ενδέχεται τελικά να προέλθει από το αυξημένο ενεργειακό κόστος που μετακυλίεται σε όλα τα στάδια παραγωγής και διανομής.
Όλα θα κριθούν από τη διάρκεια της κρίσης
Το μέγεθος του πιθανού σοκ στις τιμές τροφίμων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Εάν η κρίση αποδειχθεί βραχύβια, οι επιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν περιορισμένες. Αν όμως η ένταση στη Μέση Ανατολή παραταθεί και συνεχιστούν οι περιορισμοί στις ενεργειακές και εμπορικές ροές, οι πιέσεις στις παγκόσμιες αγορές τροφίμων θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές μέσα σε λίγους μήνες – και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και μέσα σε λίγες εβδομάδες.
