Το νέο σχέδιο της ΕΕ για το μεταναστευτικό: Screening, fast-track άσυλο και αυστηρότεροι έλεγχοι στα σύνορα

• Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο Μετανάστευσης τίθεται σε εφαρμογή από τις 12 Ιουνίου.
• Υποχρεωτικό screening, βιομετρική καταγραφή και ενισχυμένος ρόλος του Eurodac για όλες τις παράτυπες αφίξεις.
• Fast-track διαδικασίες ασύλου με αποφάσεις εντός 12 εβδομάδων και νέο πλαίσιο διαχείρισης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Από τις 12 Ιουνίου τίθεται σταδιακά σε εφαρμογή το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, εισάγοντας αλλαγές στις διαδικασίες υποδοχής, καταγραφής και εξέτασης αιτημάτων ασύλου στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων:

• υποχρεωτικό προέλεγχο των παράτυπων αφίξεων,
• διευρυμένη χρήση βιομετρικών δεδομένων
• και ταχύτερη εξέταση ορισμένων κατηγοριών αιτήσεων ασύλου, επηρεάζοντας άμεσα χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα.

Το νέο πλαίσιο βασίζεται μεταξύ άλλων σε δύο κεντρικούς άξονες:

• τον υποχρεωτικό προέλεγχο («screening») όλων όσοι εισέρχονται παράτυπα στην ΕΕ
• και την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου μέσω συνοριακών διαδικασιών με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.

Η κυβέρνηση βλέπει το νέο Σύμφωνο ως ένα νέο εργαλείο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, δίνοντας έμφαση στον έλεγχο των συνόρων, στην ταχύτερη καταγραφή και στις επιστροφές.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει υποστηρίξει ότι το νέο πλαίσιο αποτελεί «ένα αναγκαίο εργαλείο προστασίας των ευρωπαϊκών συνόρων», επιμένοντας στον διαχωρισμό προσφύγων και παράνομων μεταναστών και στην ανάγκη ενίσχυσης των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Παράλληλα, έχει τονίσει ότι η Ευρώπη «οφείλει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην αποτροπή και στην προστασία των εξωτερικών συνόρων».

Ιδιαίτερα αυστηρό μήνυμα έστειλε πρόσφατα και για τις αυξημένες αφίξεις στην Κρήτη, προειδοποιώντας ότι εάν η πίεση στα σύνορα συνεχιστεί, η κυβέρνηση είναι έτοιμη να προχωρήσει σε ακόμη σκληρότερα μέτρα. Όπως ανέφερε στη Βουλή, όσοι έχουν πιθανότητες να λάβουν άσυλο θα μεταφέρονται σε ανοιχτές δομές, ενώ οι υπόλοιποι θα παραμένουν σε κλειστές δομές υπό κράτηση, με εξέταση του αιτήματός τους εντός 12 εβδομάδων και επιστροφή σε περίπτωση απόρριψης.

Το υποχρεωτικό screening στα σύνορα

Το πρώτο μεγάλο κεφάλαιο του νέου Συμφώνου αφορά τον υποχρεωτικό προέλεγχο όλων των παράτυπα εισερχόμενων μεταναστών και προσφύγων πριν ακόμη θεωρηθεί ότι έχουν εισέλθει κανονικά στην ευρωπαϊκή επικράτεια.

Στο στάδιο αυτό θα πραγματοποιείται εξακρίβωση ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχος ασφαλείας, υγειονομικός έλεγχος και διασταύρωση στοιχείων με ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων. Κεντρικό ρόλο αποκτά το νέο Eurodac, το οποίο επεκτείνεται σημαντικά, επιτρέποντας ευρύτερη συλλογή βιομετρικών στοιχείων και ενισχυμένη παρακολούθηση μετακινήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο διοικητής της Ελληνικής Υπηρεσίας Ασύλου και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του EUAA, Μάριος Καλέας, εκτιμά ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε καλύτερη θέση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

«Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει κάνει μια πολύ σημαντική μετάβαση από ένα αποσπασματικό μοντέλο διαχείρισης μεταναστευτικών ροών σε ένα πιο οργανωμένο και επιχειρησιακά δομημένο σύστημα υποδοχής, ταυτοποίησης και ελέγχου», αναφέρει.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η πλήρης εφαρμογή του νέου μηχανισμού απαιτεί επιπλέον προσωπικό, διαλειτουργικά πληροφοριακά συστήματα, συνεχή εκπαίδευση και στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων αρχών.

Fast-track διαδικασίες και αποφάσεις εντός 12 εβδομάδων

Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος του Συμφώνου αφορά την επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου, με στόχο να περιοριστούν οι πολυετείς εκκρεμότητες που χαρακτήριζαν επί χρόνια το ευρωπαϊκό σύστημα.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει συνοριακές διαδικασίες ταχείας αξιολόγησης, αυστηρά χρονοδιαγράμματα, γρηγορότερη απόρριψη αιτήσεων που θεωρούνται προδήλως αβάσιμες και ειδική αντιμετώπιση αιτούντων από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου. Στην πράξη, πολλές αιτήσεις θα εξετάζονται ενώ οι αιτούντες παραμένουν σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές κοντά στα σύνορα.

Όπως εξηγεί ο Μάριος Καλέας, η βασική λογική του νέου συστήματος είναι η «γρήγορη πρώτη κρίση» ήδη από τα σύνορα, ώστε να υπάρχει πιο άμεση εικόνα για το ποιος δικαιούται διεθνή προστασία και ποιος όχι. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι υποθέσεις που θεωρούνται προφανώς αβάσιμες θα μπορούν να τελεσιδικούν εντός 12 εβδομάδων.

Υπογραμμίζει πάντως ότι η επιτάχυνση των διαδικασιών δεν θα πρέπει να γίνεται εις βάρος της αξιοπιστίας των αποφάσεων, επισημαίνοντας πως ένα λειτουργικό σύστημα ασύλου οφείλει να είναι ταυτόχρονα γρήγορο, δίκαιο και νομικά ασφαλές.

Οι ανησυχίες για τα δικαιώματα και οι εγγυήσεις

Το νέο Σύμφωνο έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικούς φορείς να εκφράζουν ανησυχίες ότι η πίεση χρόνου μπορεί να οδηγήσει σε βιαστικές ή τυποποιημένες απορρίψεις αιτήσεων ασύλου.

Ο Μάριος Καλέας αναγνωρίζει ότι ο προβληματισμός αυτός είναι υπαρκτός, επιμένοντας ωστόσο ότι κάθε αίτηση εξακολουθεί να εξετάζεται ατομικά, με βάση το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, ενώ παραμένουν σε ισχύ δικλείδες όπως η δυνατότητα προσφυγής, η νομική συνδρομή και ο δικαστικός έλεγχος.

Το νέο Eurodac και η πίεση στις χώρες πρώτης γραμμής

Σημαντικές αλλαγές φέρνει και η νέα μορφή του Eurodac, το οποίο θα λειτουργεί ως ο βασικός ευρωπαϊκός μηχανισμός καταγραφής και παρακολούθησης αφίξεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει πλέον πιο ακριβή και διαλειτουργική καταγραφή των αφίξεων, με εκτενέστερη χρήση βιομετρικών δεδομένων και διασύνδεση με ευρωπαϊκές βάσεις ασφαλείας και ταυτοποίησης.

Παρά τις αλλαγές, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο θα υπάρξει ουσιαστική ανακατανομή βαρών μεταξύ των κρατών-μελών. Όπως επισημαίνει ο κ. Καλέας, η γεωγραφική θέση χωρών όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Κύπρος, η Μάλτα και η Ισπανία σημαίνει ότι θα συνεχίσουν να δέχονται την πρώτη και μεγαλύτερη πίεση των μεταναστευτικών ροών.

Το βασικό ζητούμενο, όπως αναφέρει, είναι κατά πόσο η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη θα μεταφραστεί σε ουσιαστική στήριξη μέσω μετεγκαταστάσεων, οικονομικών πόρων και επιχειρησιακής βοήθειας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μελόνι: Η Διακήρυξη του Κισινάου ανοίγει τον δρόμο για «καινοτόμες λύσεις» στη διαχείριση της μετανάστευσης
• Μητσοτάκης: Τέλος Ιουνίου τα 150 ευρώ για κάθε παιδί – Το μήνυμα για Πανελλαδικές, ακρίβεια και υδρογονάνθρακες
• Ο Τραμπ έστειλε νέα πρόταση εκεχειρίας στο Ιράν με αυστηρότερους όρους