Το ελληνικό σχέδιο για την ψηφιακή κυριαρχία

Σε μια νέα και σαφώς πιο κεφαλαιουχική φάση εισέρχεται η ψηφιακή ατζέντα της χώρας, καθώς, μετά την έμφαση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες και στην απλούστευση των συναλλαγών με το Δημόσιο, το βάρος μετατοπίζεται στις κρίσιμες υποδομές που θα καθορίσουν τη θέση της Ελλάδας στην οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Υπολογιστική ισχύς, ασφαλή και αξιοποιήσιμα δεδομένα, σύγχρονα κέντρα δεδομένων και δορυφορικά συστήματα συνθέτουν πλέον ένα πεδίο με ισχυρή οικονομική και γεωπολιτική διάσταση, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο του κυβερνητικού σχεδιασμού.

Το μέγεθος της διεθνούς κούρσας αποτύπωσε από τη Θεσσαλονίκη ο γενικός γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος, επισημαίνοντας ότι οι παγκόσμιες επενδύσεις σε υποδομές data centers αναμένεται να προσεγγίσουν τα 7 τρισ. δολάρια έως το 2030. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως σημείωσε, είναι πού θα αναπτυχθούν αυτές οι υποδομές και ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση σε αυτές.

Το σχέδιο

Η ελληνική προσέγγιση παρουσιάστηκε στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων στην 90ή ΔΕΘ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν ο υπερυπολογιστής Δαίδαλος, το Pharos AI Factory, η ανάπτυξη σύγχρονων και βιώσιμων κέντρων δεδομένων και ο υπό ανάπτυξη υπερυπολογιστής ΤΝ στην Κοζάνη. Οι υποδομές αυτές έχουν διαφορετική λειτουργία, αλλά επιχειρείται να αποτελέσουν μια ενιαία αλυσίδα υπολογιστικής ισχύος, δεδομένων, έρευνας και επιχειρηματικών εφαρμογών.

Το στίγμα του σχεδιασμού έδωσε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, υπογραμμίζοντας ότι η ψηφιακή κυριαρχία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανθεκτικότητα, την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Όπως ανέφερε, ο στόχος για την Ελλάδα του 2030 είναι να διαθέτει τις υποδομές και την τεχνογνωσία που θα της επιτρέψουν να προσελκύει επενδύσεις, να στηρίζει την έρευνα και τις επιχειρήσεις και να συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές αποφάσεις για την τεχνολογία.

Η διαστημική διάσταση

Η ψηφιακή κυριαρχία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην υπολογιστική ισχύ και στα κέντρα δεδομένων, αλλά επεκτείνεται στην ικανότητα μιας χώρας να παράγει, να επεξεργάζεται και να αξιοποιεί δεδομένα που προέρχονται από κρίσιμες υποδομές. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο εντάσσεται και η ελληνική διαστημική στρατηγική, την οποία παρουσίασε αναλυτικά το αρμόδιο υπουργείο στις αρχές του προηγούμενου μήνα. Οι δορυφορικές δυνατότητες συνδέονται άμεσα με την παρατήρηση της Γης, τις ασφαλείς επικοινωνίες και την αυτόνομη λήψη αποφάσεων. Το πλέγμα των σχετικών πρωτοβουλιών περιλαμβάνει τη δεκαετή Εθνική Στρατηγική Διαστήματος με ορίζοντα το 2035, το νέο Εθνικό Διαστημικό Πρόγραμμα «Hellas-Space 2.0», το πανελλήνιο μαθητικό πρόγραμμα νανοδορυφόρων και την απόφαση για την αποστολή του πρώτου Έλληνα αστροναύτη σε τροχιά.

Κεντρικό σκέλος του διαστημικού σχεδίου αποτελεί το Hellas-Space 2.0, ύψους 350 εκατ. ευρώ, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα υλοποιηθεί την περίοδο 2026-2030 σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος. Το νέο πρόγραμμα αποτελεί τον άμεσο διάδοχο του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, ύψους 200 εκατ. ευρώ, και φιλοδοξεί να μετατρέψει τις υποδομές που ήδη αναπτύχθηκαν σε βιώσιμη και κυρίαρχη εθνική ικανότητα.

Η δεύτερη φάση του προγράμματος αναπτύσσεται σε επτά διακριτούς πυλώνες, με χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον 36 μηνών και τους πρώτους διαγωνισμούς να ανοίγουν από το τέταρτο τρίμηνο του 2026. Το εύρος των έργων ξεκινά από τις προηγμένες δυνατότητες παρατήρησης της Γης και ηλεκτρονικής επιτήρησης και φτάνει έως τη δημιουργία εγχώριων γραμμών παραγωγής, συναρμολόγησης, ολοκλήρωσης και δοκιμών διαστημικών συστημάτων. Ρητός στόχος είναι η ελληνική συμμετοχή να υπερβαίνει το 50% σε κάθε έργο, ώστε η τεχνογνωσία και η προστιθέμενη αξία να παραμείνουν στη χώρα.

Το βιομηχανικό στοίχημα

Περίπου 80 επιχειρήσεις και 3.000 εργαζόμενοι συνθέτουν σήμερα το ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα, το οποίο συμμετέχει ήδη σε ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα του κλάδου. Αυτή είναι η παραγωγική και επιστημονική βάση πάνω στην οποία θα στηριχθεί η επόμενη φάση του σχεδιασμού.

Το θεσμικό πλαίσιο για την υλοποίηση του προγράμματος εξασφαλίζει η τροποποίηση της συμφωνίας Ελλάδας–ESA, την οποία υπέγραψαν ο Δ. Παπαστεργίου και ο γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, Josef Aschbacher, τον Ιούνιο του 2026. Η συμφωνία επεκτείνει τη συνεργασία των δύο πλευρών έως το 2031 και προβλέπει ότι η ESA θα συνεχίσει να παρέχει τεχνική διαχείριση και υποστήριξη μέσω ανοικτών, ανταγωνιστικών διαγωνισμών. Η πλήρης συναρμολόγηση εντός της χώρας αποτελεί έναν ακόμη κρίσιμο στόχο, ώστε μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής διαδικασίας να πραγματοποιείται στην Ελλάδα.

Κεντρική θέση στον σχεδιασμό έχει και το ανθρώπινο δυναμικό. Το πρόγραμμα αναμένεται να δημιουργήσει και να διατηρήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, να ενισχύσει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα και να συμβάλει στον επαναπατρισμό επιστημόνων. Το ζητούμενο είναι η τεχνογνωσία που θα αναπτυχθεί να αποκτήσει διάρκεια και εξαγωγικό προσανατολισμό, διευρύνοντας τη θέση της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• AKTOR: Η στρατηγική της προληπτικής θωράκισης και οι άμεσες προτεραιότητες του ομίλου
• Deep Tech Cities: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον παγκόσμιο χάρτη της ανάπτυξης
• Πώς ταξιδεύουν πλέον οι Έλληνες: Οι τέσσερις τάσεις που αλλάζουν τον εγχώριο τουρισμό