Πώς να καταλάβετε αν κάποιος λέει ψέματα – Γιατί η οπτική επαφή δεν είναι αξιόπιστο σημάδι
- Οι άνθρωποι εντοπίζουν τα ψέματα με ακρίβεια μόλις περίπου 54%, σύμφωνα με την ψυχολόγο Λίαν τεν Μπρίνκε.
- Η αποφυγή οπτικής επαφής και το «ψεύτικο» χαμόγελο δεν αποτελούν αξιόπιστους δείκτες εξαπάτησης.
- Πιο χρήσιμα σημάδια είναι η αυξημένη γνωστική προσπάθεια, οι δισταγμοί και κυρίως η έλλειψη συγκεκριμένων, επαληθεύσιμων λεπτομερειών.
Η αποφυγή του βλέμματος, ένα περίεργο χαμόγελο ή η νευρικότητα συχνά θεωρούνται σημάδια ότι κάποιος λέει ψέματα. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα.
Η ψυχολόγος Λίαν τεν Μπρίνκε, συγγραφέας του βιβλίου Poisonous People: How to Resist Them and Improve Your Life, εξήγησε στο podcast Diary of a CEO ότι οι άνθρωποι είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικοί στην ανίχνευση ψεμάτων από όσο πιστεύουν.
Όπως ανέφερε, κατά μέσο όρο η ακρίβεια στην αναγνώριση ενός ψέματος βρίσκεται περίπου στο 54%, δηλαδή ελάχιστα πάνω από την τύχη.
Η οπτική επαφή δεν «προδίδει» τον ψεύτη
Ένα από τα πιο διαδεδομένα στερεότυπα είναι ότι κάποιος που αποφεύγει την οπτική επαφή πιθανότατα λέει ψέματα.
Σύμφωνα με την τεν Μπρίνκε, όμως, δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που να στηρίζουν αξιόπιστα αυτή την αντίληψη.
Οι άνθρωποι σε πολλές χώρες τείνουν να θεωρούν το «περίεργο» ή αποσπασματικό βλέμμα ως βασικό σημάδι ψεύδους, όμως στην πράξη η συμπεριφορά αυτή μπορεί να οφείλεται σε πολλούς άλλους παράγοντες, όπως άγχος, αμηχανία ή κοινωνική πίεση.
Ούτε το χαμόγελο λέει πάντα την αλήθεια
Αντίστοιχα, αμφιβολίες υπάρχουν και γύρω από τη διάκριση μεταξύ αυθεντικού και μη αυθεντικού χαμόγελου.
Η τεν Μπρίνκε αναφέρθηκε στη γνωστή διάκριση μεταξύ Duchenne και μη-Duchenne χαμόγελων.
Στο Duchenne χαμόγελο ενεργοποιούνται όχι μόνο οι μύες γύρω από το στόμα αλλά και εκείνοι γύρω από τα μάτια, δημιουργώντας τις χαρακτηριστικές ρυτίδες στις εξωτερικές γωνίες.
Ωστόσο, ένα χαμόγελο που δεν «φτάνει στα μάτια» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι ανειλικρινής. Μπορεί απλώς να χαμογελά από ευγένεια ή επειδή το απαιτεί μια κοινωνική κατάσταση.
Το πιο χρήσιμο σημάδι: Η γνωστική προσπάθεια
Πιο αξιόπιστη ένδειξη είναι αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «ορατή γνωστική προσπάθεια».
Όταν κάποιος κατασκευάζει μια ιστορία, ενδέχεται να χρειάζεται περισσότερη πνευματική προσπάθεια για να θυμάται τι έχει ήδη πει, να διατηρεί τη συνοχή της αφήγησης και να αποφεύγει αντιφάσεις.
Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με περισσότερα «εεε», παύσεις, δισταγμούς ή εκφράσεις συγκέντρωσης.
Η τεν Μπρίνκε ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι κανένα από αυτά τα σημάδια δεν αποτελεί ένα απόλυτο «Pinocchio’s nose» που αποδεικνύει από μόνο του ότι κάποιος λέει ψέματα.
Μην κάνετε ερωτήσεις που απαντώνται με «ναι» ή «όχι»
Ο τρόπος με τον οποίο τίθενται οι ερωτήσεις μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματικός από την παρατήρηση της γλώσσας του σώματος.
Η ψυχολόγος προτείνει να αποφεύγονται οι κλειστές ερωτήσεις, στις οποίες ο άλλος μπορεί να απαντήσει απλώς με «ναι» ή «όχι».
Αντίθετα, οι ανοιχτές ερωτήσεις που ζητούν περισσότερες πληροφορίες αναγκάζουν τον συνομιλητή να αναπτύξει περισσότερο την ιστορία του.
Όσο περισσότερες λεπτομέρειες χρειάζεται να δώσει κάποιος, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρήσει ένα κατασκευασμένο αφήγημα χωρίς κενά ή αντιφάσεις.
Οι λεπτομέρειες κάνουν τη διαφορά
Σύμφωνα με την τεν Μπρίνκε, μία από τις πιο σταθερές διαφορές μεταξύ όσων λένε την αλήθεια και όσων ψεύδονται είναι η ποσότητα και η ποιότητα των λεπτομερειών που μπορούν να δώσουν.
Οι άνθρωποι που λένε την αλήθεια συνήθως μπορούν να περιγράψουν περισσότερες συγκεκριμένες πτυχές ενός γεγονότος.
Αντίθετα, όσοι κατασκευάζουν μια ιστορία μπορεί να μιλούν πολύ για περιφερειακές λεπτομέρειες, αποφεύγοντας όμως να δώσουν συγκεκριμένες πληροφορίες για τα βασικά σημεία της υπόθεσης.
Ρωτήστε: «Μπορεί αυτό να επαληθευτεί;»
Ένα ακόμη πιο χρήσιμο εργαλείο είναι να εξετάζει κανείς κατά πόσο αυτά που ακούει μπορούν να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα.
Αντί να προσπαθεί κάποιος να «διαβάσει» το πρόσωπο ή το βλέμμα του συνομιλητή, μπορεί να αναρωτηθεί εάν η αφήγηση περιλαμβάνει στοιχεία που μπορούν να ελεγχθούν.
Για παράδειγμα, ημερομηνίες, τοποθεσίες, μηνύματα, αποδείξεις ή τρίτους ανθρώπους που μπορούν να επιβεβαιώσουν ένα γεγονός αποτελούν πολύ πιο χρήσιμα στοιχεία από την οπτική επαφή.
Τι είναι οι «σκοτεινές» προσωπικότητες
Η τεν Μπρίνκε αναφέρθηκε επίσης στα χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη λεγόμενη «σκοτεινή τετράδα» της προσωπικότητας: ναρκισσισμό, μακιαβελισμό, ψυχοπάθεια και σαδισμό.
Η ψυχοπάθεια, όπως εξήγησε, δεν αποτελεί απαραίτητα ένα απλό δίπολο όπου κάποιος είτε «είναι» είτε «δεν είναι» ψυχοπαθής.
Αφορά ένα φάσμα χαρακτηριστικών που μπορεί να περιλαμβάνει επιφανειακή γοητεία, παρορμητικότητα, έλλειψη μεταμέλειας, χειριστικότητα και μεγαλομανία.
Πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά επικαλύπτονται με άλλες σκοτεινές πτυχές της προσωπικότητας και μπορεί να συνδέονται με αυξημένη τάση για εξαπάτηση ή χειρισμό.
Δεν υπάρχει ένα μόνο σημάδι που αποκαλύπτει το ψέμα
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει μία κίνηση, μία έκφραση ή ένα βλέμμα που να αποδεικνύει ότι κάποιος λέει ψέματα.
Η παρατήρηση της συνοχής μιας ιστορίας, η αναζήτηση συγκεκριμένων λεπτομερειών και η δυνατότητα επαλήθευσης των λεγομένων φαίνεται να αποτελούν πολύ πιο χρήσιμες στρατηγικές από τα κλασικά στερεότυπα γύρω από τη γλώσσα του σώματος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Γιατί δεν πρέπει να κάνετε φίλους στη δουλειά
- Οι 5 φράσεις που δείχνουν ότι μια σχέση μπορεί να έχει φτάσει στο τέλος της
- Γιατί ξαναβλέπουμε τις ίδιες ταινίες; Η ψυχολογία πίσω από το «ασφαλές καταφύγιο» του εγκεφάλου
