Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: Τα 7 «καυτά» μέτωπα για το μέλλον της ΕΕ

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

AI, άμυνα, μετανάστευση και social media στους ανηλίκους στο επίκεντρο του οδικού χάρτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να παρουσιάσει την Τετάρτη τις βασικές προτεραιότητες της ΕΕ για την επόμενη περίοδο, με το βλέμμα στην τεχνητή νοημοσύνη, την ανταγωνιστικότητα, την κλιματική προσαρμογή, την άμυνα, τη μετανάστευση και τα social media.

Η προσπάθεια να καταστεί η Ευρώπη πιο ανεξάρτητη και ανθεκτική σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικές αναταράξεις βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής παρακαταθήκης της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Στην έκτη ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union), η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναμένεται να επιχειρήσει να δώσει απαντήσεις σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον: πολέμους στην ευρωπαϊκή γειτονιά, ακραία καιρικά φαινόμενα, την κλιματική κρίση, την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και τις πιέσεις που ασκούνται στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το POLITICO από περισσότερους από δώδεκα Ευρωπαίους αξιωματούχους, η φετινή ομιλία θα κινηθεί γύρω από επτά βασικούς άξονες.

1. Τεχνητή νοημοσύνη: Η Ευρώπη αναζητά τη θέση της στον παγκόσμιο ανταγωνισμό

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες θεματικές της ομιλίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θέλει να επιταχύνει την υιοθέτηση της AI από την ευρωπαϊκή οικονομία, την ώρα που η ΕΕ προσπαθεί να μειώσει την απόσταση από τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάσταση της απασχόλησης. Η ομάδα της φον ντερ Λάιεν έχει ζητήσει νέα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των θέσεων εργασίας που ενδέχεται να χαθούν αλλά και να δημιουργηθούν καθώς η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται σε όλο και περισσότερους κλάδους.

Το ζητούμενο για τις Βρυξέλλες είναι διπλό: η Ευρώπη να μη μείνει πίσω στην τεχνολογική κούρσα, αλλά παράλληλα να διαχειριστεί τις κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της αυτοματοποίησης.

2. Ανταγωνιστικότητα: «Βαθύς καθαρισμός» της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας

Δύο χρόνια μετά την έκθεση του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να κάνει έναν απολογισμό των προσπαθειών της Επιτροπής να αντιμετωπίσει τη στασιμότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Στο επίκεντρο θα βρεθεί η απλοποίηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και γραφειοκρατίας.

Η Επιτροπή αναμένεται να προωθήσει την ιδέα ενός «βαθύ καθαρισμού» του ρυθμιστικού πλαισίου, με βασική αρχή τη «simplicity by design» — δηλαδή τη δημιουργία κανόνων που εξαρχής θα είναι απλούστεροι για επιχειρήσεις και πολίτες.

Η ανταγωνιστικότητα, ωστόσο, δεν αναμένεται να αποτελέσει το κεντρικό θέμα της ομιλίας.

3. Κλιματική αλλαγή: Από τη μείωση των εκπομπών στην προσαρμογή

Μετά από ένα καλοκαίρι που χαρακτηρίστηκε από καύσωνες, πυρκαγιές και προβλήματα στα υδάτινα αποθέματα, η κλιματική προσαρμογή αναμένεται να καταλάβει σημαντικό χώρο στην ομιλία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ήδη ένα σχέδιο για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Το πακέτο μέτρων αναμένεται να παρουσιαστεί αργότερα μέσα στο φθινόπωρο και να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κοινά κλιματικά σενάρια και τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου.

Η λογική των Βρυξελλών είναι ότι η κλιματική ανθεκτικότητα δεν μπορεί να αποτελεί ξεχωριστό πεδίο πολιτικής. Θα πρέπει να ενσωματώνεται στον σχεδιασμό υποδομών, στη νομοθεσία, στις επενδύσεις και στις αποφάσεις των κρατών-μελών.

Στο ίδιο πλαίσιο αναμένεται να ενταχθούν η ανθεκτικότητα των υδάτων και η κυκλική οικονομία.

Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Επιτροπή καλείται παράλληλα να υπερασπιστεί τους ευρωπαϊκούς στόχους για τη μείωση των εκπομπών, ενώ αυξάνονται οι πιέσεις από βιομηχανία και κυβερνήσεις για περιορισμό του οικονομικού κόστους της πράσινης μετάβασης.

4. Εμπόριο και Κίνα: Περισσότερη διαφοροποίηση, λιγότερες εκπλήξεις

Το ερώτημα αν η Κίνα θα βρεθεί στο επίκεντρο της ομιλίας είναι ένα από τα βασικά σημεία ενδιαφέροντος.

Το 2023, η φον ντερ Λάιεν είχε ανακοινώσει έρευνα της Επιτροπής για τις επιδοτήσεις των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων, προκαλώντας σημαντικές εμπορικές εντάσεις μεταξύ Βρυξελλών και Πεκίνου.

Αυτή τη φορά, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, δεν αναμένεται αντίστοιχη θεαματική ανακοίνωση.

Αντίθετα, η πρόεδρος της Επιτροπής αναμένεται να υπογραμμίσει την ανάγκη για ταχύτερη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών εμπορικών σχέσεων και αλυσίδων εφοδιασμού.

Στόχος είναι η ΕΕ να μειώσει τις εξαρτήσεις της από συγκεκριμένες αγορές και να αποκτήσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε γεωπολιτικές ή εμπορικές αναταράξεις.

5. Μετανάστευση: Ενίσχυση της Frontex και αυστηρότερη διαχείριση των συνόρων

Το μεταναστευτικό αναμένεται να αποτελέσει μία από τις πιο πολιτικά ευαίσθητες ενότητες της ομιλίας.

Μετά την κρίση στη Θέουτα, η οποία προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις στην Ευρώπη, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να ζητήσει ενίσχυση της Frontex, της ευρωπαϊκής υπηρεσίας για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων.

Στο τραπέζι βρίσκεται η αύξηση του αριθμού των Ευρωπαίων συνοριοφυλάκων και ακτοφυλάκων σε περίπου 30.000, από περίπου 7.800 σήμερα.

Παράλληλα, εξετάζεται η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της Frontex, μεταξύ άλλων ώστε να μπορεί να διαδραματίζει ρόλο σε λεγόμενα «return hubs» σε τρίτες χώρες.

Ιδιαίτερα σημαντική θα ήταν μια ενδεχόμενη αλλαγή στάσης ως προς τη χρηματοδότηση συνοριακών υποδομών από ευρωπαϊκά κονδύλια, συμπεριλαμβανομένων των φραχτών.

Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η ιδέα ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για περιπτώσεις μαζικών μεταναστευτικών πιέσεων, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέπει την προσωρινή αναστολή ορισμένων κανόνων ασύλου και την ταχύτερη επιστροφή μεταναστών.

6. Άμυνα και ασφάλεια: Η Ευρώπη θέλει να γίνει πιο αυτόνομη

Η ευρωπαϊκή άμυνα αναμένεται να αποτελέσει έναν ακόμη κεντρικό πυλώνα της ομιλίας.

Η Επιτροπή προετοιμάζει νέα Στρατηγική Ασφάλειας, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί το φθινόπωρο. Η καθυστέρηση της στρατηγικής ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η φον ντερ Λάιεν θα επιχειρήσει να προαναγγείλει ορισμένες από τις βασικές της προτεραιότητες ήδη από την ομιλία της.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η Αρκτική, καθώς η Ευρώπη εξετάζει την ενίσχυση της παρουσίας και της ασφάλειάς της στην περιοχή.

Με τον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ να βρίσκεται στην Ευρώπη, δεν αποκλείεται μια κοινή πρωτοβουλία ΕΕ-Καναδά για την ασφάλεια στην Αρκτική.

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια των Βρυξελλών να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και να περιορίσουν τις στρατηγικές εξαρτήσεις της Ένωσης.

7. Social media: Νέοι κανόνες για την πρόσβαση των ανηλίκων

Ένα από τα πιο άμεσα θέματα για εκατομμύρια ευρωπαϊκές οικογένειες αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προστασία των ανηλίκων.

Η φον ντερ Λάιεν έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι θα παρουσιάσει σχέδια για περιορισμούς στην ηλικία πρόσβασης στα social media, ενώ η σχετική νομοθετική πρόταση ενδέχεται να παρουσιαστεί ταυτόχρονα.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο θα είναι το ελάχιστο όριο ηλικίας και κατά πόσο τα κράτη-μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν διαφορετικά όρια.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει παράλληλα το νέο EU KIDS Act, με στόχο τη δημιουργία ενός κλιμακωτού συστήματος πρόσβασης στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, με γονική επίβλεψη για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Οι περιορισμοί ενδέχεται να επεκταθούν και σε άλλες ψηφιακές υπηρεσίες, όπως οι πλατφόρμες gaming και τα AI chatbots.

Το μήνυμα της Επιτροπής είναι σαφές: η Ευρώπη θέλει να αυξήσει την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους ενός ψηφιακού περιβάλλοντος που επηρεάζεται όλο και περισσότερο από αλγορίθμους.

Μια ομιλία με το βλέμμα στην «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης

Από την τεχνητή νοημοσύνη και την ανταγωνιστικότητα μέχρι την κλιματική αλλαγή, την άμυνα, τη μετανάστευση και την ψηφιακή προστασία των παιδιών, η φετινή ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να λειτουργήσει ως ένας οδικός χάρτης για την επόμενη φάση της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Ο κοινός παρονομαστής είναι η ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα και στρατηγική αυτονομία: λιγότερες εξαρτήσεις, ισχυρότερη βιομηχανική βάση, περισσότερες επενδύσεις στην άμυνα και την τεχνολογία και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα απέναντι στην κλιματική και γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο ποιες πρωτοβουλίες θα ανακοινώσει η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αλλά και πόσο γρήγορα θα μπορέσουν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες πολιτικές και αποτελέσματα για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους πολίτες.