Ενέργεια: Το diesel στο επίκεντρο της νέας κρίσης – Αυξάνεται η πίεση στην αγορά καυσίμων

• Η παγκόσμια αγορά diesel πιέζεται από τις διαταραχές σε ρωσικά διυλιστήρια και τις μειωμένες ροές από τον Περσικό Κόλπο.
• Η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές ποσότητες αργού και πετρελαϊκών προϊόντων καθώς περιορίζονται ορισμένες παραδοσιακές πηγές εφοδιασμού.
• Η περιορισμένη διυλιστική δυναμικότητα μπορεί να διατηρήσει υψηλό το κόστος diesel ακόμη και αν υποχωρήσει η τιμή του αργού.

Η Ευρώπη μπαίνει σε μια περίοδο αυξημένης πίεσης στην αγορά καυσίμων, την ώρα που οι δύο σημαντικές πηγές diesel για τη διεθνή αγορά, η Ρωσία και ο Περσικός Κόλπος, αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα προβλήματα. Το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο πετρέλαιο υπάρχει ή αν οι θαλάσσιες διαδρομές θα παραμείνουν ανοιχτές. Είναι και πόσο από αυτό το αργό μπορεί να μετατραπεί σε diesel, βενζίνη και άλλα προϊόντα πετρελαίου.

Η Wall Street Journal, σε ανάλυσή της, χαρακτηρίζει τα διυλιστήρια το νέο «στενωπό» της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) επισημαίνει παράλληλα ότι οι τιμές του diesel αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες της βενζίνης και του αργού, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια και οι περιορισμοί στη διαθέσιμη διυλιστική δυναμικότητα πιέζουν την αγορά.

Το diesel ακριβαίνει περισσότερο από το αργό

Η διαφορά έχει σημασία. Η τιμή του αργού πετρελαίου μπορεί να υποχωρήσει εφόσον αποκατασταθούν κάποιες ροές, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το κόστος των τελικών καυσίμων θα ακολουθήσει αμέσως.

Το diesel είναι απαραίτητο για τις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, τη γεωργία και σημαντικό μέρος της βιομηχανικής δραστηριότητας. Επομένως, μια παρατεταμένη στενότητα στην αγορά του δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε άδειες αντλίες, μπορεί όμως να σημαίνει ακριβότερη μεταφορά προϊόντων και υψηλότερο κόστος για επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν βαρέα οχήματα και μηχανήματα.

Στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η τιμή του diesel ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 6 δολάρια το γαλόνι μέσα στον Σεπτέμβριο και έφτασε τα 6,45 δολάρια το γαλόνι την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει ότι έχουν ήδη εμφανιστεί ελλείψεις σε ορισμένες περιοχές της Βραζιλίας, της Λιβύης και αφρικανικών χωρών που δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν τις εισαγωγές καυσίμων.

Η IEA περιγράφει την αγορά diesel ως μία από τις πιο πιεσμένες αγορές πετρελαϊκών προϊόντων, επισημαίνοντας ότι οι τιμές έχουν αυξηθεί περισσότερο από εκείνες της βενζίνης και του αργού. Στους βασικούς λόγους περιλαμβάνει τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τις ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικές εγκαταστάσεις και την περιορισμένη παγκόσμια διυλιστική δυναμικότητα.

Ρωσία και Περσικός Κόλπος χάνουν παραγωγική δυναμικότητα

Η Ρωσία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία της εξίσωσης. Σύμφωνα με το Reuters, οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν προκαλέσει προβλήματα λειτουργίας στις έξι μεγαλύτερες μονάδες παραγωγής diesel της χώρας, οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στο ήμισυ της ρωσικής παραγωγής diesel. Η Μόσχα έχει ήδη περιορίσει τις εξαγωγές καυσίμων, ενώ στις 16 Σεπτεμβρίου μεταδόθηκε ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές diesel από τους παραγωγούς θα παραταθούν έως το τέλος Οκτωβρίου.

Και το Σαββατοκύριακο ήρθε νέο πλήγμα. Την Κυριακή, ουκρανικά drones έπληξαν τμήμα διυλιστηρίου πετρελαίου στη Μόσχα, σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, στο πλαίσιο μεγάλης επίθεσης στην περιοχή. Το Reuters αναφέρει ότι η ζημιά προστίθεται στις ήδη υπάρχουσες πιέσεις στη ρωσική αγορά πετρελαϊκών προϊόντων.

Στον Περσικό Κόλπο, το πρόβλημα είναι διαφορετικό αλλά το αποτέλεσμα στην αγορά παρόμοιο: μειώνονται οι διαθέσιμες ποσότητες και διαταράσσονται οι εμπορικές διαδρομές.

Η Μέση Ανατολή είχε επενδύσει σημαντικά στη διύλιση τα προηγούμενα χρόνια. Σύμφωνα με την Wall Street Journal, οι εξαγωγές diesel από την περιοχή υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 2017 και 2025, όταν η Μέση Ανατολή έφτασε να αντιπροσωπεύει περίπου 19% των παγκόσμιων εξαγωγών diesel, ξεπερνώντας τη Βόρεια Αμερική. Οι ίδιες εγκαταστάσεις βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με τις επιπτώσεις του πολέμου και των προβλημάτων στις θαλάσσιες οδούς.

Το σαουδαραβικό πετρέλαιο δεν φτάνει στην Ευρώπη

Η πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά έγινε πιο συγκεκριμένη την περασμένη εβδομάδα. Το Bloomberg μετέδωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι η Saudi Aramco ενημέρωσε τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκούς πελάτες διύλισης πως δεν θα παραλάβουν σαουδαραβικό αργό τον Οκτώβριο μέσω των συμβολαίων τους, μετά την επίθεση στον αγωγό East-West που μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Η πληροφορία αποδόθηκε σε πρόσωπα που γνωρίζουν την απόφαση.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, καθώς περιορίζει μία από τις πηγές αργού που χρησιμοποιούν για την παραγωγή τελικών πετρελαϊκών προϊόντων.

Το Reuters είχε μεταδώσει ήδη από τις 15 Σεπτεμβρίου ότι η Σαουδική Αραβία μείωσε τις αποστολές πετρελαίου προς την Ευρώπη μετά τις επιθέσεις στον αγωγό, με πελάτες όπως η πολωνική Orlen να αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες.

Έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα πιέσεων: λιγότερο διαθέσιμο αργό από ορισμένες πηγές, λιγότερα προϊόντα από διυλιστήρια που έχουν υποστεί ζημιές ή λειτουργούν με περιορισμούς και μεγαλύτερος ανταγωνισμός για τα φορτία που παραμένουν διαθέσιμα.

Γιατί δεν είναι εύκολο να καλυφθεί το κενό

Εδώ βρίσκεται το πιο μακροπρόθεσμο κομμάτι της ιστορίας. Η Wall Street Journal επισημαίνει ότι οι δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες έχουν περιορίσει τις επενδύσεις σε νέα διυλιστήρια. Περισσότερες από δώδεκα μονάδες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη έχουν κλείσει από το 2015, ενώ στις δυτικές αγορές δεν έχουν κατασκευαστεί νέα διυλιστήρια εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Τα διυλιστήρια που παραμένουν σε λειτουργία λειτουργούν κοντά στα όρια της δυναμικότητάς τους και στρέφονται περισσότερο στην παραγωγή diesel. Αυτό όμως έχει κόστος: η αύξηση της παραγωγής ενός προϊόντος περιορίζει τη δυνατότητα παραγωγής άλλων, όπως η βενζίνη και τα αεροπορικά καύσιμα.

Η Κίνα διαθέτει σημαντική εφεδρική διυλιστική δυναμικότητα, αλλά οι κινεζικές εταιρείες δεν λειτουργούν όλες τις μονάδες στο μέγιστο και περιορίζουν τις αγορές αργού. Επομένως, η αγορά δεν έχει μια άμεσα διαθέσιμη και απλή λύση για να αντικαταστήσει τις ποσότητες που χάνονται από τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.

Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη

Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει αναγκαστικά ένα σενάριο γενικευμένης έλλειψης diesel. Το ζήτημα είναι διαφορετικό: πόσο θα παραμείνει περιορισμένη η προσφορά και πόσο ακριβή θα γίνει η προσπάθεια να καλυφθεί το κενό.

Όσο οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διύλισης και οι εισαγωγείς αναζητούν φορτία από άλλες αγορές, ανταγωνίζονται για τις ίδιες ποσότητες με την Ασία και άλλους μεγάλους καταναλωτές. Εάν οι διαταραχές στη Ρωσία και τον Περσικό Κόλπο παραταθούν, η πίεση μπορεί να διατηρηθεί ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης της τιμής του αργού.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η σημερινή εικόνα διαφέρει από μια κλασική πετρελαϊκή κρίση. Η στενότητα δεν αφορά μόνο την πρώτη ύλη, αλλά και την ικανότητα της αγοράς να την επεξεργαστεί και να τη μεταφέρει εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Τα περιθώρια διύλισης στην τελική τιμή

Ένας ακόμη παράγοντας είναι τα περιθώρια διύλισης, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στην αξία των προϊόντων που παράγει ένα διυλιστήριο και στο κόστος του αργού που χρησιμοποιεί. Όταν η διαθέσιμη διυλιστική δυναμικότητα περιορίζεται, τα περιθώρια μπορούν να αυξηθούν. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια πτώση του Brent δεν περνά απαραίτητα αυτούσια στην τελική τιμή του diesel.

Η εξέλιξη έχει σημασία για την οικονομία επειδή το diesel χρησιμοποιείται σε ένα μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας. Μια παρατεταμένη άνοδος της τιμής του μπορεί να αυξήσει το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων, αγροτικής παραγωγής και βιομηχανικής δραστηριότητας και, μέσω αυτών των καναλιών, να δημιουργήσει πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.

Η IEA προειδοποιεί ήδη ότι η σημερινή στενότητα στην αγορά diesel έχει ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις. Το πόσο έντονες θα είναι, όμως, θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των διαταραχών, την ταχύτητα αποκατάστασης των διυλιστηρίων και την ικανότητα άλλων παραγωγών να αυξήσουν τις εξαγωγές.

Το βασικό ερώτημα για τις επόμενες εβδομάδες, επομένως, δεν είναι μόνο η πορεία του Brent. Είναι αν η παγκόσμια αγορά θα μπορέσει να αποκαταστήσει αρκετή διυλιστική δυναμικότητα και προσφορά diesel ώστε να καλυφθεί η ζήτηση χωρίς νέα σημαντική άνοδο του κόστους. Οι τελευταίες εξελίξεις σε Ρωσία και Μέση Ανατολή δείχνουν ότι αυτό είναι πλέον ένα ξεχωριστό μέτωπο της ενεργειακής κρίσης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τραμπ: Η Αψίδα του Θριάμβου στην Ουάσινγκτον γίνεται στρατιωτικό συγκρότημα
• BofA: Βλέπει δύο ακόμη αυξήσεις επιτοκίων από τη Fed έως το τέλος του 2026
• Η επόμενη μέρα της πιστοληπτικής αναβάθμισης της Ελλάδας – Τι βλέπουν τώρα οι αγορές