«Αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα»: Όταν το BNPL γίνεται δάνειο επιβίωσης

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

Λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος και κινητής τηλεφωνίας, ασφάλιση υγείας, ιατρικές υπηρεσίες, τρόφιμα, ενοίκια και φορολογικές οφειλές εντάσσονται σταδιακά στο οικοσύστημα των υπηρεσιών Buy Now, Pay Later, γνωστών ως BNPL.

Η υπόσχεση του «αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα» ήταν αρχικά απλή και ελκυστική: ο καταναλωτής μπορούσε να αποκτήσει ένα ζευγάρι παπούτσια, ένα κινητό ή κάποιο άλλο προϊόν χωρίς να καταβάλει αμέσως ολόκληρη την τιμή του.

Σήμερα, όμως, στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αγοράζονται με δόσεις μόνο τα προϊόντα. Σε ολοένα περισσότερες περιπτώσεις, με δόσεις χρηματοδοτείται η ίδια η καθημερινότητα.

Η μετατόπιση αλλάζει και το βασικό ερώτημα γύρω από την αγορά. Το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο εάν οι καταναλωτές βρίσκουν πιο εύχρηστες τις μικρές δόσεις από μια πιστωτική κάρτα. Είναι κατά πόσο τις χρειάζονται επειδή ο επόμενος μισθός δεν επαρκεί για να καλύψει τον προηγούμενο μήνα.

Από το ηλεκτρονικό καλάθι στον λογαριασμό του ρεύματος

Εταιρείες όπως οι Flex και Zip επιτρέπουν ήδη τη χρηματοδότηση λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, νερού, τηλεφωνίας και ευρυζωνικών συνδέσεων, αλλά και πληρωμών που σχετίζονται με την υγεία ή τη στέγαση.

Η Affirm, ένας από τους μεγαλύτερους παρόχους BNPL στις ΗΠΑ, δοκιμάζει σε συνεργασία με την Esusu ένα πρόγραμμα για την καταβολή του ενοικίου σε δύο δεκαπενθήμερες πληρωμές.

Ο ιδιοκτήτης λαμβάνει ολόκληρο το ποσό στην ώρα του και ο ενοικιαστής αποπληρώνει την Affirm σε δύο μέρη. Το πιλοτικό πρόγραμμα προσφέρεται σε επιλεγμένους ενοικιαστές με μηδενικό επιτόκιο, χωρίς προσαυξήσεις καθυστέρησης και με αποπληρωμή μέσα σε 30 ημέρες. Η έγκριση, πάντως, δεν είναι αυτόματη και απαιτείται νέα αίτηση κάθε μήνα. Το πρόγραμμα εφαρμόζεται μόνο σε ακίνητα που συνεργάζονται με την Esusu.

Η λογική ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο πληρώνονται πολλοί εργαζόμενοι στις ΗΠΑ: το ενοίκιο απαιτείται ολόκληρο στην αρχή του μήνα, ενώ ο μισθός καταβάλλεται ανά δύο εβδομάδες. Η διάσπαση της πληρωμής μπορεί, επομένως, να διευκολύνει τη διαχείριση της ρευστότητας.

Όταν, όμως, η υπηρεσία χρειάζεται να χρησιμοποιείται ξανά κάθε μήνα, η προσωρινή διευκόλυνση αρχίζει να μοιάζει με μόνιμη εξάρτηση.

Ακόμη και οι φόροι μπορούν να περιμένουν

Το μοντέλο έχει φτάσει πλέον και στην αμερικανική εφορία. Η Intuit προωθεί μέσω του TurboTax την υπηρεσία «File Now, Pay Later», η οποία απευθύνεται σε φορολογουμένους που δεν μπορούν να εξοφλήσουν άμεσα την οφειλή τους.

Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί ποσά από 200 έως 6.000 δολάρια, με δυνατότητα αποπληρωμής σε τρεις, έξι ή εννέα μήνες. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, το «πλήρωσε αργότερα» απέχει σημαντικά από τις γνωστές άτοκες δόσεις: το μεταβλητό ετήσιο επιτόκιο κυμαίνεται μεταξύ 15% και 33%.

Ενδεικτικά, όπως αναφέρει η ίδια η υπηρεσία, ένα εξάμηνο δάνειο 2.000 δολαρίων με επιτόκιο 19% συνεπάγεται χρηματοοικονομική επιβάρυνση περίπου 112 δολαρίων. Οι όροι του TurboTax προβλέπουν πιστοληπτικό έλεγχο και έγκριση για το σύνολο της φορολογικής οφειλής.

Οι BNPL επιλογές έχουν εξαπλωθεί και στην υγεία, έναν τομέα στον οποίο ένα έκτακτο έξοδο μπορεί να υπερβεί κατά πολύ τις διαθέσιμες αποταμιεύσεις ενός νοικοκυριού. Οδοντιατρικές εργασίες, κτηνιατρικές επισκέψεις και άλλες ιατρικές υπηρεσίες μπορούν πλέον να εξοφλούνται μέσω βραχυπρόθεσμων χρηματοδοτικών προγραμμάτων.

Η αγορά πλησιάζει τα 160 δισ. δολάρια

Η μεταμόρφωση των BNPL υπηρεσιών αποτυπώνεται στα μεγέθη τους. Οι έξι μεγαλύτεροι πάροχοι χορήγησαν σχεδόν 160 δισ. δολάρια σε καταναλωτικές πιστώσεις μέσα στο 2025, ποσό σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με δύο χρόνια νωρίτερα, σύμφωνα με ανάλυση οικονομολόγων της Federal Reserve.

Περίπου το μισό ποσό προήλθε από τα κλασικά προγράμματα «pay in four», στα οποία η αγορά εξοφλείται σε τέσσερις δόσεις, συνήθως ανά δύο εβδομάδες. Το υπόλοιπο αφορά διαφορετικά βραχυπρόθεσμα ή μεγαλύτερης διάρκειας δάνεια.

Περισσότερο από το 60% της συνολικής χρηματοδότησης εξακολουθεί να προσφέρεται με μηδενικό επιτόκιο. Το ποσοστό αυτό, όμως, έχει μειωθεί αισθητά από το 83% που καταγραφόταν το 2020 και το 2021. Η εξέλιξη δείχνει ότι η αγορά απομακρύνεται σταδιακά από τις τέσσερις άτοκες πληρωμές και στρέφεται σε ευρύτερα —και συχνά ακριβότερα— πιστωτικά προϊόντα. Η σχετική μελέτη της Fed καταγράφει ολόκληρο το φάσμα χρηματοδοτήσεων των μεγάλων παρόχων και όχι μόνο τα παραδοσιακά «pay in four» προγράμματα.

Οι Block, στην οποία ανήκει η Afterpay, και Affirm κυριαρχούν στην αγορά. Μαζί χορήγησαν πιστώσεις περίπου 95 δισ. δολαρίων το 2025, ελέγχοντας σχεδόν το 60% του συνόλου.

Οι πιστωτικές κάρτες εξακολουθούν να αποτελούν έναν πολύ μεγαλύτερο μηχανισμό καταναλωτικής πίστης, με ετήσιες συναλλαγές άνω των 3 τρισ. δολαρίων. Τα BNPL προϊόντα, όμως, επεκτείνονται με διψήφιους ρυθμούς και διεισδύουν σε κατηγορίες δαπανών που μέχρι πρόσφατα δεν συνδέονταν με το συγκεκριμένο μοντέλο.

Το 54% τα χρειάζεται για να βγάλει τον μήνα

Οι εταιρείες περιγράφουν τις υπηρεσίες ως ένα εργαλείο καλύτερου συγχρονισμού εσόδων και υποχρεώσεων. Για κάποιον που πληρώνεται την Παρασκευή αλλά πρέπει να εξοφλήσει έναν λογαριασμό την Τρίτη, μια μικρή μετάθεση μπορεί πράγματι να αποτρέψει την υπερανάληψη ή μια προσαύξηση καθυστέρησης.

Τα στοιχεία για τη συμπεριφορά των χρηστών δείχνουν, ωστόσο, ότι η πραγματικότητα είναι συχνά πιο πιεστική.

Στην έρευνα της LendingTree για το 2026, το 54% των χρηστών συμφώνησε ότι χρειάζεται τα BNPL δάνεια για να τα βγάλει πέρα. Το ποσοστό αυξάνεται στο 62% για τους γονείς ανήλικων παιδιών και στο 59% μεταξύ των millennials.

Παράλληλα:

Το 29% έχει χρησιμοποιήσει BNPL για τρόφιμα, έναντι μόλις 14% το 2024.
Το 47% καθυστέρησε τουλάχιστον μία πληρωμή μέσα στο προηγούμενο δωδεκάμηνο, από 41% το 2025.
Ένας στους τέσσερις είχε ταυτόχρονα τουλάχιστον τρία ενεργά δάνεια.
Το 68% θεωρεί ότι οι μικρές δόσεις το οδηγούν τελικά σε μεγαλύτερες δαπάνες.
Το 54% έχει μετανιώσει για τουλάχιστον μία αγορά που χρηματοδότησε με αυτόν τον τρόπο.

Τα δεδομένα δεν σημαίνουν ότι κάθε BNPL συναλλαγή αποτελεί ένδειξη οικονομικής δυσχέρειας. Φανερώνουν, όμως, ότι το προϊόν χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο από ανθρώπους με περιορισμένη ρευστότητα και παράλληλες υποχρεώσεις. Σχεδόν οι μισοί χρήστες ανέφεραν καθυστέρηση πληρωμής μέσα σε έναν χρόνο.

Το χρέος που δεν φαίνεται ολόκληρο

Ένα βασικό χαρακτηριστικό των BNPL υπηρεσιών είναι ότι κάθε επιμέρους δόση μοιάζει μικρή και διαχειρίσιμη.

Μια πληρωμή 40 ή 60 δολαρίων δεν προκαλεί την ίδια ψυχολογική αντίδραση με μια συνολική οφειλή εκατοντάδων δολαρίων. Όταν, όμως, ο καταναλωτής διατηρεί παράλληλα διαφορετικά προγράμματα σε πολλές εφαρμογές, η πραγματική μηνιαία επιβάρυνση γίνεται δυσκολότερο να υπολογιστεί.

Η ευκολία έγκρισης ενισχύει τον κίνδυνο. Το 31% των χρηστών δηλώνει ότι επιλέγει BNPL επειδή είναι εύχρηστο και το 27% επειδή η πρόσβαση στη χρηματοδότηση είναι εύκολη. Μόλις το 11% αναφέρει ως βασικό κίνητρο την απουσία τόκων.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στο κόστος κάθε μεμονωμένου δανείου. Βρίσκεται στη δυνατότητα συσσώρευσης πολλών μικρών υποχρεώσεων, οι οποίες καταλήγουν να διεκδικούν σημαντικό μέρος του επόμενου μισθού.

Άλλο το κινητό, άλλο το ενοίκιο

Η χρηματοδότηση μιας έκτακτης αγοράς έχει συγκεκριμένο τέλος. Μόλις αποπληρωθούν οι δόσεις ενός κινητού τηλεφώνου, η σχετική υποχρέωση εξαφανίζεται.

Το ενοίκιο, τα τρόφιμα, το ρεύμα και η ασφάλιση υγείας επανέρχονται κάθε μήνα. Εάν το εισόδημα δεν επαρκεί για την κάλυψή τους, η μεταφορά ενός μέρους της πληρωμής κατά δύο εβδομάδες δεν θεραπεύει το πρόβλημα. Το μεταφέρει στον επόμενο μισθό, όταν θα έχουν ήδη εμφανιστεί οι καινούργιοι λογαριασμοί.

Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος στον οποίο μέρος κάθε πληρωμής χρησιμοποιείται για τις ανάγκες του προηγούμενου μήνα, ενώ οι τρέχουσες υποχρεώσεις χρηματοδοτούνται με νέο δάνειο.

Τα BNPL προϊόντα μπορούν να καλύψουν μια πραγματική ανάγκη ρευστότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αποδειχθούν φθηνότερα από μια υπερανάληψη ή μια καθυστέρηση πληρωμής. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν μόνιμα το εισόδημα που λείπει από τον οικογενειακό προϋπολογισμό.