Πέρα από τα όρια: Ο «δείκτης Buffett» χτυπά καμπανάκι κινδύνου για τις αγορές

Στο τεύχος της 10ης Δεκεμβρίου 2001 του Fortune, ο Warren Buffett είχε δημοσιεύσει ένα άρθρο 7 σελίδων με το οποίο εισήγαγε έναν κρίσιμο δείκτη, που έμεινε στην Ιστορία ως «Buffett Indicator» (δείκτη «Buffett).

Προηγουμένως είχε δώσει τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς στο ετήσιο πάρτι της Allen & Co. στο Sun Valley, σε μια ιδιωτική εκδήλωση με ακροατήριο κυρίως κορυφαίους CEO. Ήταν η θρυλική δημοσιογράφος του Fortune, Carol Loomis, που έπεισε τον Buffett να προσαρμόσει και να επεκτείνει τα σχόλιά του για το άρθρο.  

Η Carol διατηρούσε στενή φιλία με τον Buffett. Για πολλά χρόνια, επιμελούνταν την ετήσια επιστολή της Berkshire Hathaway. Είμαι βέβαιος ότι θα παραδεχόταν πως η καθοδήγησή του τη βοήθησε να τελειοποιήσει τις αναλυτικές της ικανότητες, σε σημείο που μπορούσε να αποδομήσει την πραγματική οικονομική απόδοση μεγάλων επιχειρήσεων, από την ITT έως τη Hewlett-Packard και τον ιδιοκτήτη του Fortune, την Time Warner, καλύτερα σχεδόν από οποιονδήποτε αναλυτή της Wall Street. 

Στην τελευταία ετήσια ομιλία του ως CEO, τον Μάιο του 2024, ο Buffett τίμησε το εξαιρετικό έργο της Carol, αναγνωρίζοντας τον ρόλο της στο να καταστήσει τον ίδιο ως «Σοφό της Όμαχα» τη φωνή με τη μεγαλύτερη επιρροή στον επιχειρηματικό κόσμο, και τη χαρακτήρισε σωστά «την καλύτερη επιχειρηματική δημοσιογράφο».

Σε κάθε περίπτωση, οι έννοιες που παρουσίασε ο Buffett πριν από 25 χρόνια παραμένουν διαχρονικές και είναι ιδιαίτερα επίκαιρες σήμερα, επειδή ο δείκτης που τότε είχε επισημάνει ως προειδοποίηση κινδύνου δείχνει τώρα ακόμη πιο δυσοίωνος.

Ο Buffett έγραφε σε μια περίοδο που η φούσκα των dot-com ξεφούσκωνε. Στο άρθρο, εξήγησε γιατί η πτώση ήταν αναπόφευκτη και πιθανότατα θα συνεχιζόταν έντονα. Η βασική του θέση: η συνολική αξία των αμερικανικών μετοχών, μακροπρόθεσμα, δεν μπορεί να υπερβαίνει τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων όπως αυτή αποτυπώνεται στο ΑΕΠ. Όταν λοιπόν ο λόγος της αξίας του S&P 500 προς το εθνικό εισόδημα αποκλίνει έντονα από τον μέσο όρο, είναι αναπόφευκτο να κινηθεί αντίστροφα και να «επιστρέψει στον μέσο όρο» — αν και ο χρονισμός αυτής της επιστροφής είναι αδύνατον να προβλεφθεί. Ο Buffett έδειξε ένα γράφημα στο οποίο, στην κορύφωση της φρενίτιδας τον Μάρτιο του 2000, αυτός ο λόγος —σήμερα γνωστός ως Buffett Indicator— έφτασε στο εκρηκτικό 200%.

«Το μήνυμα του διαγράμματος», έγραψε, «είναι ότι αν η σχέση [μεταξύ της συνολικής αξίας των μετοχών και του ΑΕΠ] πέσει στο 70% ή 80%, η αγορά μετοχών πιθανότατα θα αποδώσει πολύ καλά. Αν πλησιάσει το 200%, όπως συνέβη το 1999 και το 2000, παίζετε με τη φωτιά». Πράγματι, ο S&P είχε ήδη υποχωρήσει πάνω από 20% όταν δημοσιεύτηκε το άρθρο, και έως τα μέσα του 2022 είχε υποχωρήσει σχεδόν στο μισό από το υψηλό του, φέρνοντας τον Buffett Indicator κάτω από το 80%. Όπως προέβλεπε ο Buffett, η περίοδος μετά την έκρηξη των τεχνολογικών μετοχών αποδείχθηκε εξαιρετική ευκαιρία για αγορές.

Ο Buffett Indicator είναι σήμερα ακόμη χειρότερος 

Σήμερα, οι αγορές βιώνουν μια σπάνια έκρηξη «ζωώδους αισιοδοξίας». Από την πτώση που προκάλεσε η αιφνίδια έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ο S&P 500 έχει ανακάμψει πάνω από 13% και, μέχρι τα μέσα της 17ης Απριλίου, κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ στις 7.140 μονάδες. Το σοκαριστικό στοιχείο: ο Buffett Indicator βρίσκεται πλέον στο 232%, περίπου ένα έκτο υψηλότερα από το επίπεδο που ο Buffett είχε χαρακτηρίσει «παίζετε με τη φωτιά».

Μια τόσο υψηλή ένδειξη συνοδεύεται από δύο προβλήματα. 

Πρώτον, τα εταιρικά κέρδη έχουν αυξηθεί ταχύτερα από το ΑΕΠ. Οι αισιόδοξοι υποστηρίζουν ότι αυτό δικαιολογεί τις σημερινές αποτιμήσεις και ότι τα κέρδη ανά μετοχή μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνονται με διψήφια ποσοστά ενώ το εθνικό εισόδημα κινείται γύρω στο 5%. Όμως το επιχείρημα είναι αμφίβολο: τα κέρδη αντιστοιχούν πλέον στο 12% του ΑΕΠ, έναντι ιστορικού μέσου όρου 7%–8%. Σε μια ανταγωνιστική οικονομία, τα υψηλά περιθώρια κέρδους προσελκύουν ανταγωνιστές που επιδιώκουν μερίδιο, πιέζοντας τις τιμές προς τα κάτω. Η εξαιρετική κερδοφορία συνήθως δεν παραμένει εξαιρετική. Όπως είπε ο νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman: «Τα εταιρικά κέρδη ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος δεν μπορούν να ξεπερνούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα το ιστορικό τους μερίδιο».

Δεύτερον, οι μετοχές έχουν γίνει πολύ ακριβότερες σε σχέση με τα κέρδη τους. Ο δείκτης P/E του S&P 500, με βάση τις προβλέψεις GAAP για το πρώτο τρίμηνο, υπερβαίνει το 28, περίπου 2/3 υψηλότερα από τον μέσο όρο των τελευταίων 100 ετών (~17). Η πιο πιθανή εξέλιξη: τόσο τα κέρδη όσο και οι αποτιμήσεις να επιστρέψουν προς τα φυσιολογικά επίπεδα, παρασύροντας προς τα κάτω τον Buffett Indicator και τον ίδιο τον S&P.

Πόσο μεγάλη θα μπορούσε να είναι μια πτώση; Στην περίπτωση της φούσκας dot-com, η υποχώρηση από το επίπεδο του 200% ήταν περίπου η μισή. Τον Νοέμβριο του 2021, ο δείκτης ξεπέρασε ξανά αυτό το όριο και στη συνέχεια υποχώρησε κατά 19%.

Στο άρθρο του στο Fortune, ο Buffett προειδοποιούσε ότι αν οι επενδυτές περίμεναν εκρηκτική άνοδο των μετοχών όταν ο δείκτης βρισκόταν σε τέτοια επίπεδα, «η γραμμή θα έπρεπε να βγει εκτός διαγράμματος», δηλαδή θα προϋπέθεταν αναστολή της οικονομικής βαρύτητας. Σήμερα, οι αισιόδοξοι κυριαρχούν και προβλέπουν ότι ο Buffett Indicator —ήδη σε αχαρτογράφητα επίπεδα— θα κινηθεί ακόμη πιο βαθιά στη ζώνη του «παίζετε με τη φωτιά».

Η Carol Loomis προσέφερε μια μεγάλη υπηρεσία πείθοντας τον φίλο της να μοιραστεί αυτό που δικαίως έγινε γνωστό ως Buffett Indicator. Αυτό το διαχρονικό μέτρο έχει εκδώσει μια σαφή προειδοποίηση: αν συνεχίσετε να «καταναλώνετε» υπερβολική αισιοδοξία, σας περιμένει ένα μακρύ hangover.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• «Καμπανάκι» BofA: Γιατί οι αγορές αγνοούν τον κίνδυνο επιβράδυνσης
• Κομισιόν: «Δεν υπάρχουν ελλείψεις καυσίμων» – Σε επιφυλακή η ΕΕ για νέα ενεργειακή κρίση
• Ισχυρό ξεκίνημα για τον τουρισμό: Άλμα 70% στα έσοδα το πρώτο δίμηνο
• CEO Initiative Masterclass στο Delphi: Γεωπολιτική, ενέργεια και defence innovation στο επίκεντρο