Στα ύψη η τιμή του σαφράν: Πώς το Ορμούζ» κάνει το ριζότο… πολυτέλεια
Η παγκόσμια οικονομία έχει ζωτικά σημεία σε απρόσμενα μέρη. Αν το Στενό του Ορμούζ είναι η «βρύση» του παγκόσμιου πετρελαίου, για τη βιομηχανία τροφίμων σήμερα αποτελεί το σημείο συμφόρησης που κρατά σε αγωνία την αγορά του σαφράν.
Ένα μπαχαρικό χιλιετιών, η τιμή του οποίου μπορεί να κυμαίνεται από 6-7 χιλιάδες ευρώ το κιλό έως και πάνω από 40-50 χιλιάδες ευρώ για τις πιο εκλεκτές ποικιλίες. Το ριζότο κινδυνεύει, λοιπόν, να γίνει πιάτο για λίγους, δεδομένου ότι η παραγωγή σαφράν είναι εξ ολοκλήρου χειρωνακτική: για να παραχθεί μόλις ένα κιλό απαιτούνται περίπου 150.000 άνθη του Crocus sativus, από τα οποία εξάγονται και αποξηραίνονται τα εξαιρετικά ευαίσθητα κόκκινα στίγματα.
«Το Ιράν ελέγχει περίπου το 90% της παγκόσμιας παραγωγής. Χωρίς φορτία που φεύγουν από την Τεχεράνη ή από τα χωράφια του Χορασάν, στη βορειοανατολική περιοχή της χώρας, ολόκληρος ο τομέας της ευρωπαϊκής επεξεργασίας τροφίμων θα μπορούσε να δεχθεί σημαντικό πλήγμα», εξηγεί ο Luca Mocarelli, καθηγητής οικονομικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Bicocca του Μιλάνου, προσθέτοντας: «Η κρίση του 2026 δεν είναι ένα μεμονωμένο αγροτικό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα γεωπολιτικού και εφοδιαστικού αδιεξόδου που έχει μετατρέψει τον “κόκκινο χρυσό” σε ακόμη πιο σπάνιο και ευάλωτο εμπόρευμα», θύμα μιας τέλειας καταιγίδας όπου η αβεβαιότητα των θαλάσσιων διαδρομών του Bandar Abbas, στρατηγικής λιμενικής πόλης στον Περσικό Κόλπο, συνδυάζεται με ένα αεροπορικό εμπάργκο που έχει καταργήσει τις απευθείας πτήσεις cargo, αναγκάζοντας τους παραγωγούς να στραφούν σε χερσαίες διαδρομές προς την Τουρκία.
«Οι εντάσεις στο Στενό του Ορμούζ επιβραδύνουν τη διέλευση εμπορευμάτων, ενώ οι ακυρωμένες πτήσεις περιπλέκουν τις εξαγωγές και τη διανομή, προκαλώντας καθυστερήσεις και αυξήσεις τιμών», τονίζει ο Mocarelli. «Μια ενδεχόμενη επιδείνωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσο σοκ στις τιμές και στις παγκόσμιες προμήθειες. Η αλυσίδα του σαφράν δεν μπορεί να αυτοματοποιηθεί ούτε να βιομηχανοποιηθεί. Σήμερα δεν υπάρχουν άλλες χώρες ικανές να αντισταθμίσουν σε μεγάλη κλίμακα μια πιθανή μείωση της ιρανικής παραγωγής».
Η σπασμένη αλυσίδα του σαφράν ανάμεσα σε δασμούς και μπλακάουτ
Η κρίση που εκτυλίσσεται στις ιρανικές κοιλάδες, όπου πέρυσι παρήχθησαν περίπου 400 τόνοι σαφράν (στοιχεία του τοπικού Υπουργείου Γεωργίας), αντανακλά μια φυσική πίεση που γίνεται ταυτόχρονα και άυλη. Το ψηφιακό μπλακάουτ που επιβλήθηκε από το καθεστώς για λόγους εσωτερικής ασφάλειας «έχει διακόψει την αλυσίδα σχέσεων μεταξύ μεσαζόντων και πελατών, επηρεάζοντας επίσης την ιχνηλασιμότητα: χωρίς δίκτυο, οι εταιρείες δεν μπορούν να εκδώσουν φυτοϋγειονομικά πιστοποιητικά ή κωδικούς προέλευσης για τα τελωνεία της ΕΕ, καθιστώντας τις παρτίδες “ανύπαρκτες” για τις επίσημες αγορές».
Σε αυτό το κενό εμφανίζεται το φαινόμενο της τριγωνοποίησης μέσω Αφγανιστάν, όπου το προϊόν δεν συσκευάζεται πάντα σύμφωνα με τους κανονισμούς, με τις τιμές να εκτοξεύονται λόγω μεσαζόντων έως και 60.000 ευρώ το κιλό.
Όταν το σαφράν γίνεται ασφαλές καταφύγιο αξίας
Στο παρασκήνιο, η απόφαση της Τεχεράνης να «κλειδώσει» τα εσωτερικά αποθέματα ως μέσο αντιστάθμισης της υποτίμησης του νομίσματος έχει μετατρέψει το σαφράν σε ένα είδος φυτικού χρυσού. «Με το riyāl σε ελεύθερη πτώση, η αποθήκευση του μπαχαρικού, που δεν λήγει και διατηρεί την αξία του σε δολάρια, έγινε στρατηγική οικονομικής επιβίωσης. Αλλά και στοιχείο ταυτότητας: τα 400 εκατομμύρια ευρώ που αποφέρει το σαφράν στο Ιράν ισοδυναμούν με όσα κερδίζει η χώρα από το πετρέλαιο σε τρεις ώρες. Εδώ όμως μιλάμε για το κύρος του μεγαλύτερου παραγωγού παγκοσμίως».
Η κρίση που απειλεί το ριζότο αλά μιλανέζε
Σε αυτό το σκηνικό, η Ιταλία βρίσκεται σε εξαιρετικά ευάλωτη θέση: με ετήσια ζήτηση 23.000 κιλών, η εγχώρια παραγωγή δεν ξεπερνά τα 600 κιλά. «Παράγουμε σαφράν υψηλής ποιότητας, αλλά σε ελάχιστες ποσότητες. Πρέπει να εισάγουμε τα πάντα». Για τους επόμενους έξι μήνες υπάρχουν αποθέματα. Μετά;
«Αν η σύγκρουση συνεχιστεί, πολλές προμήθειες μπορεί να χαθούν. Τότε ο κίνδυνος θα είναι διπλός: λιγότερο προϊόν και χαμηλότερη ποιότητα. Όπως συνέβη με το βιομηχανικό βαλσαμικό ξύδι, η αγορά μπορεί να γεμίσει υποκατάστατα με ελάχιστο πραγματικό σαφράν και άλλα συστατικά. Όχι απαραίτητα απάτες, αλλά “αρωματισμένα” προϊόντα. Το αυθεντικό σαφράν κινδυνεύει να γίνει υπερπολυτέλεια για την υψηλή γαστρονομία, ενώ η μαζική αγορά θα αντιμετωπίσει αυξήσεις, χαμηλότερη ποιότητα και μεγαλύτερη αδιαφάνεια στην προέλευση».
