Πώς η κρίση της Γροιλανδίας άλλαξε οριστικά τη σχέση ΕΕ–ΗΠΑ
- Η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες σηματοδότησε καμπή στη μεταπολεμική πορεία της ΕΕ
- Οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως «θεραπεία-σοκ» για τους Ευρωπαίους ηγέτες
- Παρίσι και Βερολίνο ευθυγραμμίζονται πλέον στη γραμμή της στρατηγικής αυτονομίας
- Η Ευρώπη αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί πλέον να βασίζεται άνευ όρων στις ΗΠΑ
Η Σύνοδος Κορυφής δεν συνοδεύτηκε από εντάσεις ή θεαματικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στο Politico, αποτέλεσε ένα από τα πιο καθοριστικά σημεία καμπής στη μεταπολεμική ιστορία της Ένωσης.
Το βασικό συμπέρασμα ήταν σαφές, έστω και άτυπο: η Ευρωπαϊκή Ένωση «έχει διαβεί τον Ρουβίκωνα» και δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον τρόπο που έκανε επί δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η συγκυρία δεν ήταν τυχαία. Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε στον απόηχο των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενη κατάληψη της Γροιλανδίας — απειλές που αποσύρθηκαν μόλις ένα 24ωρο νωρίτερα. Παρ’ όλα αυτά, το πολιτικό αποτύπωμα παρέμεινε ισχυρό.
«Πρέπει να εργαστούμε ως ανεξάρτητη Ευρώπη»
Παρά τις διαφωνίες των προηγούμενων ετών, Παρίσι και Βερολίνο εμφανίστηκαν αυτή τη φορά σε κοινή γραμμή. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς συμφώνησαν ότι η στρατηγική ανεξαρτησία της Ευρώπης δεν αποτελεί πλέον θεωρητική συζήτηση, αλλά πρακτική ανάγκη.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε μετά το πέρας της πεντάωρης συνεδρίασης η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο με γνώση των συζητήσεων, διαμορφώθηκε μια άτυπη αλλά ευρεία συναίνεση ότι έχει επέλθει «μια μοιραία ρήξη» με το παλιό μοντέλο των διατλαντικών σχέσεων.
Το σοκ της Γροιλανδίας
Η ιδέα της ευρωπαϊκής αυτονόμησης δεν είναι νέα. Επανέρχεται σταθερά από την πρώτη προεδρία Τραμπ και μετά. Όμως οι απειλές για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως καταλύτης.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα. Μια θεραπεία-σοκ», ανέφερε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας. «Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν».
Οι πρώτες αντιδράσεις της ΕΕ —από την αναστολή εμπορικών συνομιλιών έως τη συζήτηση για ενδεχόμενη στρατιωτική παρουσία και την προετοιμασία εμπορικών αντιμέτρων— θεωρήθηκαν πρόβα για το μέλλον.
Το συμπέρασμα, σύμφωνα με τους ίδιους διπλωμάτες, ήταν ότι η ταχύτητα και η ενότητα δεν μπορούν να εμφανίζονται μόνο σε κρίσεις.
«Δεν μπορεί να αφορά μόνο την άμυνα ή μόνο την ενέργεια. Πρέπει να είναι όλα ταυτόχρονα: οικονομία, εμπόριο, ασφάλεια, παραγωγικότητα», σημείωσε χαρακτηριστικά αξιωματούχος της ΕΕ.
Η μεταστροφή της Ανατολικής Ευρώπης
Ιδιαίτερο βάρος αποδίδεται στη στάση των χωρών της ανατολικής πτέρυγας, οι οποίες παραδοσιακά θεωρούσαν το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ αδιαμφισβήτητο εγγυητή ασφάλειας απέναντι στη Ρωσία.
Το κλίμα όμως αλλάζει. Η Εσθονία, για παράδειγμα, άφησε ανοιχτό —έστω και θεωρητικά— το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, κίνηση που θεωρήθηκε ενδεικτική της νέας πραγματικότητας.
«Όταν στεκόμαστε ενωμένοι και ξεκάθαροι στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε υπάρχουν αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν.
Πολωνία, Βορράς και Γερμανία αλλάζουν γραμμή
Αλλαγή πλεύσης καταγράφεται ακόμη και στην Πολωνία, έναν από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ουάσιγκτον. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ εμφανίζεται πλέον ανοιχτός στη χρήση του ευρωπαϊκού «εμπορικού μπαζούκα».
«Αυτό που χρειαζόμαστε είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ εταίρων — όχι εξαναγκασμός», δήλωσε.
Παρόμοια μετατόπιση παρατηρείται και στις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, παραδοσιακά υπέρ του ελεύθερου εμπορίου, αλλά και στη Γερμανία, όπου ο Μερτς άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο σκληρότερης απάντησης σε μελλοντικές πιέσεις των ΗΠΑ.
Το επόμενο κεφάλαιο
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η πιο αποφασιστική στάση της Ένωσης συνέβαλε στην υπαναχώρηση Τραμπ. Ταυτόχρονα, αναγνωρίζουν ότι οι δύσκολες αποφάσεις μόλις ξεκινούν.
«Πρέπει να πάρουμε την ατζέντα στα χέρια μας», ανέφερε διπλωμάτης της ΕΕ, απαριθμώντας Ουκρανία, ανταγωνιστικότητα, άμυνα και στρατηγική αυτονομία ως τα μεγάλα μέτωπα.
Για τις Βρυξέλλες, το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη μπορεί να σταθεί μόνη της, σύμφωνα με το Politico. Είναι πώς — και με ποιο κόστος.
