ΕΕ στη μετά Όρμπαν εποχή: Ποιος ηγέτης παίρνει τη σκυτάλη του «ταραχοποιού»;

• Μετά από 16 χρόνια απόλυτης κυριαρχίας, ο Βίκτορ Όρμπαν ηττήθηκε από τον κεντροδεξιό Πέτερ Μάγιαρ. Η εξέλιξη αυτή υπόσχεται την επιστροφή της Βουδαπέστης στην ευρωπαϊκή κανονικότητα και το ξεμπλοκάρισμα κρίσιμων ενωσιακών φακέλων.
• Ο Σλοβάκος Πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο αναδεικνύεται ως ο επικρατέστερος υποψήφιος για τον ρόλο του διαταράκτη, ενώ οι πολιτικές επιστροφές ηγετών όπως ο Αντρέι Μπάμπις (Τσεχία) και ο Γιάνεζ Γιάνσα (Σλοβενία) δείχνουν ότι η αντιπαράθεση με το «mainstream» καλά κρατεί.
• Η αποχώρηση του Όρμπαν επιταχύνει τις συζητήσεις στις Βρυξέλλες για την κατάργηση του εθνικού βέτο και τη μετάβαση στην ψηφοφορία με Ειδική Πλειοψηφία (QMV), προκειμένου η ΕΕ να θωρακιστεί απέναντι σε μελλοντικούς «εκβιασμούς» από μεμονωμένα κράτη-μέλη.

Για περισσότερο από μιάμιση δεκαετία, το όνομα του Βίκτορ Όρμπαν ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με την πολιτική παράλυση εντός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ως ο μακροβιότερος ηγέτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Ούγγρος πρωθυπουργός είχε αναγάγει τη συναλλακτική διπλωματία σε τέχνη. Με εργαλείο του τον κανόνα της ομοφωνίας, μπλόκαρε κρίσιμες αποφάσεις —από τα πακέτα οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, μέχρι τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τον πολυετή κοινοτικό προϋπολογισμό— απαιτώντας ως αντάλλαγμα την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων ευρώ από τα ευρωπαϊκά ταμεία.

Ωστόσο, η συντριπτική του ήττα από τον κεντροδεξιό Πέτερ Μάγιαρ στις πρόσφατες εκλογές αλλάζει άρδην τις ισορροπίες. Η Ουγγαρία φαίνεται έτοιμη να γυρίσει σελίδα, και μαζί της η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τις εσωτερικές της δυναμικές.

Η ανακούφιση των Βρυξελλών και η νέα εποχή στη Βουδαπέστη

Η αλλαγή σκυτάλης έγινε δεκτή με ενθουσιασμό στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μάγιαρ, φρόντισε από τις πρώτες του δηλώσεις να σηματοδοτήσει τη ριζική ρήξη με το παρελθόν. Δεσμεύτηκε να εγκαταλείψει την οχυρωματική, ευρωσκεπτικιστική ρητορική και να αντικαταστήσει την εργαλειοποίηση του βέτο με μια στρατηγική εποικοδομητικής συνεργασίας. Στόχος του είναι η ευθυγράμμιση της Βουδαπέστης με τον ευρωπαϊκό πυρήνα —πρακτική που ελπίζει ότι θα αποκαταστήσει ταχέως την αξιοπιστία της χώρας απέναντι στις διεθνείς αγορές, τους επενδυτές και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Για την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και τον άξονα Παρισιού-Βερολίνου, η αποχώρηση του Όρμπαν σημαίνει ότι κρίσιμοι ενωσιακοί φάκελοι, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών διεύρυνσης της ΕΕ, ενδέχεται να προχωρήσουν με πρωτόγνωρη ταχύτητα.

Η «οντισιόν» για τον νέο διαταράκτη της Ευρώπης

Παρά το κλίμα αισιοδοξίας, οι έμπειροι αναλυτές γνωρίζουν ότι η ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή, ακριβώς όπως και η φύση, απεχθάνεται το κενό. Η απουσία του Όρμπαν αφήνει μια κενή θέση για τον επόμενο «αρχι-διαταράκτη» (disruptor-in-chief) της Ένωσης. Όλα τα βλέμματα πλέον στρέφονται προς την Μπρατισλάβα και τον Σλοβάκο πρωθυπουργό, Ρόμπερτ Φίτσο.

Ο Φίτσο έχει ήδη διαμορφώσει ένα πολιτικό προφίλ που αποκλίνει αισθητά από το ευρωπαϊκό «mainstream», ιδίως σε ό,τι αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Μόσχα. Με τον Όρμπαν εκτός σκηνής, ο Σλοβάκος ηγέτης αναδεικνύεται ως ο πιο φυσικός διάδοχος για να ηγηθεί του αντισυστημικού, εθνικιστικού μπλοκ, αν και υπολείπεται προς το παρόν της θεσμικής πείρας του προκατόχου του.

Την ίδια στιγμή, η ευρύτερη περιοχή της Κεντρικής Ευρώπης παραμένει μια πολιτική «σκακιέρα» σε διαρκή κίνηση. Η δυνητική επάνοδος του λαϊκιστή δισεκατομμυριούχου Αντρέι Μπάμπις στην εξουσία της Τσεχίας, σε συνδυασμό με την αντοχή σκληροπυρηνικών φωνών όπως αυτή του πρώην πρωθυπουργού της Σλοβενίας, Γιάνεζ Γιάνσα, αποδεικνύουν ότι οι δυνάμεις της εσωτερικής αμφισβήτησης απλώς ανασυντάσσονται. Αυτοί οι ηγέτες έχουν ισχυρά εσωτερικά κίνητρα να συγκρουστούν με το ευρωπαϊκό κατεστημένο, χρησιμοποιώντας τις Βρυξέλλες ως βολικό «αποδιοπομπαίο τράγο» για να συσπειρώσουν τα εθνικά τους ακροατήρια.

Το δομικό αδιέξοδο και το «παράθυρο ευκαιρίας» της ΕΕ

Αν κοιτάξουμε πέρα από τα πρόσωπα, το πραγματικό πρόβλημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ήταν ποτέ αποκλειστικά ο Βίκτορ Όρμπαν. Ήταν —και παραμένει— η αρχιτεκτονική του ίδιου του συστήματος λήψης αποφάσεων. Όσο κρίσιμοι τομείς πολιτικής, όπως η εξωτερική πολιτική, η ευρωπαϊκή άμυνα και η κοινή φορολογία, απαιτούν τον κανόνα της ομοφωνίας, κάθε εθνικός ηγέτης, ανεξαρτήτως του μεγέθους της χώρας του, μπορεί να μετατραπεί σε ανυπέρβλητο εμπόδιο και να κρατήσει σε ομηρία 26 κράτη-μέλη.

Η πτώση του Ούγγρου ηγέτη παρέχει πλέον στην ΕΕ ένα μοναδικό «παράθυρο ευκαιρίας» που πολλοί στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι δεν πρέπει να χαθεί. Κορυφαίοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναμένεται να χρησιμοποιήσουν το τρέχον, θετικό μομέντουμ για να εντείνουν τις πιέσεις υπέρ βαθιών θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Στο επίκεντρο αυτών βρίσκεται η σταδιακή κατάργηση του εθνικού βέτο και η μετάβαση στην ψηφοφορία με Ειδική Πλειοψηφία (Qualified Majority Voting – QMV) σε περισσότερους τομείς πολιτικής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τραμπ: Σχέδιο για «Αψίδα του Θριάμβου» στην Ουάσιγκτον για τα 250 χρόνια ανεξαρτησίας των ΗΠΑ – Άγνωστο ακόμη το κόστος του έργου
• Ταξιδιωτική βιομηχανία: Πώς το TikTok «χτίζει» brand awareness και φέρνει απευθείας κρατήσεις
• Ιράν: Ανοίγει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ για τα εμπορικά πλοία – Το μήνυμα Τραμπ