ΔΕΠΥ: Δεν εξαφανίζεται με την ηλικία – Με ποιες παθήσεις συνδέεται
Δεν είναι απλώς αφηρημάδα, ούτε παιδική φάση ή θέμα κακής συμπεριφοράς, όπως συχνά πιστεύεται. Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια συχνή νευροαναπτυξιακή διαταραχή, η οποία είναι γενετική και εκδηλώνεται με συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας, σε βαθμό που επηρεάζουν την καθημερινότητα του ατόμου.
Η Δρ Τερψιχόρη Κόρπα, ψυχίατρος Παιδιού και Εφήβου, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης ΔΕΠΥ και διευθύντρια Ψυχιατρικής Κλινικής Παιδιών & Εφήβων Αθηνών στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Π. & Α. Κυριακού», ξεκαθαρίζει ότι η ΔΕΠΥ δεν εξαφανίζεται με την ηλικία, αλλά αλλάζει μορφή ως προς την ένταση και την έκφραση των συμπτωμάτων.
Ο παγκόσμιος επιπολασμός της ΔΕΠΥ στα παιδιά σχολικής ηλικίας εκτιμάται περίπου στο 5% έως 7%, ενώ στους ενήλικες κυμαίνεται στο 2% έως 5%, γεγονός που δείχνει ότι η διαταραχή δεν παύει να υπάρχει στην ενήλικη ζωή. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι τα συμπτώματα συχνά μεταβάλλονται, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις να είναι ηπιότερα ή να μην επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα του ατόμου. Σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται λόγος για ΔΕΠΥ σε ύφεση, χωρίς αυτό να σημαίνει ίαση.
Ως προς τις μορφές της ΔΕΠΥ, διακρίνεται κυρίως ο συνδυασμένος τύπος, όπου συνυπάρχουν απροσεξία, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα, καθώς και ο απρόσεκτος τύπος, όπου κυριαρχεί η δυσκολία συγκέντρωσης, η αποδιοργάνωση, η ξεχαστικότητα και τα λάθη απροσεξίας, ενώ η υπερκινητικότητα είναι λιγότερο εμφανής.
Η ΔΕΠΥ μπορεί επίσης να συνυπάρχει με τον αυτισμό, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υψηλής λειτουργικότητας, γεγονός που αναδεικνύει τη συχνή ύπαρξη συννοσηρότητας μεταξύ των δύο καταστάσεων.
Η διαταραχή είναι νευροαναπτυξιακή και γενετική, με ερευνητικά δεδομένα να έχουν εντοπίσει γονίδια που επηρεάζουν τη λειτουργία των νευρώνων και τη χημική ισορροπία του εγκεφάλου. Το περιβάλλον δεν αποτελεί αιτία εμφάνισης της ΔΕΠΥ, μπορεί όμως να ενισχύσει ή να επιβαρύνει τα συμπτώματα, γεγονός που εξηγεί γιατί οι ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις έχουν σημαντικό ρόλο στη διαχείρισή της.
Η φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ δεν αυξάνει τον κίνδυνο ψύχωσης, όπως παλαιότερα είχε θεωρηθεί, αλλά αντιθέτως φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά όταν χορηγείται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση. Μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα που λαμβάνουν θεραπεία εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο για κατάθλιψη, άγχος, σχολική αποτυχία και χρήση ουσιών, καθώς βελτιώνεται η συνολική λειτουργικότητά τους. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται κυρίως η μεθυλφαινιδάτη, ενώ σε διεθνές επίπεδο υπάρχουν και άλλες θεραπευτικές επιλογές, όπως η ατομοξετίνη και αμφεταμίνες που δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμες στη χώρα.
Η ΔΕΠΥ συνδέεται επίσης με ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία, καθώς το χρόνιο στρες που προκαλεί μπορεί να επηρεάσει τόσο το άτομο όσο και το οικογενειακό περιβάλλον. Έχουν παρατηρηθεί συσχετίσεις με ψυχοσυναισθηματικές δυσκολίες, καρδιαγγειακά και γαστρεντερικά προβλήματα, καθώς και γενικότερη επιβάρυνση της καθημερινότητας.
Τα πρώτα σημάδια μπορούν να εμφανιστούν ήδη από την προσχολική ηλικία, με δυσκολία συγκέντρωσης, υπερκινητικότητα και παρορμητική συμπεριφορά, όπως η αδυναμία παραμονής σε οργανωμένες δραστηριότητες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αξιολόγηση από ψυχίατρο παιδιών και εφήβων ή αναπτυξιακό παιδίατρο είναι απαραίτητη για τη διάγνωση και τη σωστή καθοδήγηση.
Στο σχολικό πλαίσιο, η υποστήριξη περιλαμβάνει δυνατότητες όπως η παράλληλη στήριξη, οι προσαρμογές στη θέση του μαθητή μέσα στην τάξη και η επιπλέον χρόνος στις εξετάσεις, ενώ μέσω του συστήματος υγείας μπορούν να καλυφθούν και θεραπείες όπως λογοθεραπεία, εργοθεραπεία και ψυχολογική υποστήριξη.
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ μπορεί να γίνει με ασφάλεια συνήθως μετά την ηλικία των 4 έως 5 ετών, ενώ η φαρμακευτική αγωγή, σε ειδικές περιπτώσεις, μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και νωρίτερα εφόσον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για την ασφάλεια του παιδιού.
