Γιατί η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης αδειάζει – και τι σημαίνει για το μέλλον
- Ο πόλεμος στο Ιράν επιταχύνει τη στροφή στις ΑΠΕ, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει τη βαθιά ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
- Η κλιματική αλλαγή υπονομεύει την απόδοση των ανανεώσιμων, από τα φωτοβολταϊκά μέχρι τα υδροηλεκτρικά και τα αιολικά συστήματα.
- Το ανεπαρκές ευρωπαϊκό δίκτυο ενέργειας αποτελεί τον μεγαλύτερο «λαιμό μπουκαλιού», θέτοντας σε κίνδυνο επενδύσεις εκατοντάδων δισ. ευρώ σε πράσινη ενέργεια.
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει απροσδόκητα πυροδοτήσει μια κούρσα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματικότητα της εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν παρουσιάσει έντονες διακυμάνσεις τις τελευταίες εβδομάδες, εξαιτίας του ασφυκτικού ελέγχου που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, ένα πέρασμα μόλις 39 χιλιομέτρων από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι εκτοξευμένες τιμές στα καύσιμα και στους λογαριασμούς ενέργειας δεν πρόκειται να επανέλθουν άμεσα, ακόμη και όταν λήξει ο πόλεμος. Αυτό έχει οδηγήσει σε μια έκρηξη ζήτησης για πράσινες τεχνολογίες, με πολλούς Ευρωπαίους να σπεύδουν να επενδύσουν σε ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και φωτοβολταϊκά συστήματα plug-in.
Παρότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προβάλλονται ως η «ασημένια σφαίρα» απέναντι στο νέο σοκ των ορυκτών καυσίμων, η αποτελεσματικότητά τους δοκιμάζεται από το ίδιο πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν: την κλιματική αλλαγή.
Μπορούν οι ΑΠΕ να αντέξουν την κλιματική κρίση;
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, κάθε επιπλέον αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας οδηγεί σε ραγδαία εντεινόμενους κινδύνους, όπως πιο έντονους καύσωνες, ισχυρότερες βροχοπτώσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα που επιβαρύνουν την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα.
Ο Thomas Balogun, επενδυτής στον τομέα των ΑΠΕ, επισημαίνει ότι πρόκειται πλέον για μία από τις σημαντικότερες λειτουργικές και στρατηγικές προκλήσεις για τα ενεργειακά συστήματα.
Όπως εξηγεί, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές είναι κρίσιμες για τη μείωση των εκπομπών, είναι ταυτόχρονα εξαρτημένες από τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Καθώς τα καιρικά μοτίβα γίνονται πιο ασταθή και οι θερμοκρασίες αυξάνονται, η αξιοπιστία και η ανθεκτικότητα της ενεργειακής μετάβασης δοκιμάζονται στα όριά τους.
Το «παράδοξο» της ηλιακής ενέργειας
Νέα ανάλυση της SolarPower Europe δείχνει ότι η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας εξοικονόμησε στην Ευρώπη πάνω από 3 δισ. ευρώ μόνο τον Μάρτιο, ενώ θα μπορούσε να φτάσει τα 67,5 δισ. ευρώ έως το τέλος του έτους, εφόσον οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές.
Ωστόσο, το 2026 αναμένεται να συγκαταλέγεται στα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί. Αν και η υψηλή ηλιοφάνεια φαίνεται ευνοϊκή, η έντονη ζέστη μειώνει την απόδοση των φωτοβολταϊκών και επιβαρύνει το δίκτυο.
Όπως εξηγεί η Ioanna Vergini, τα φωτοβολταϊκά χάνουν απόδοση καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία: για κάθε βαθμό πάνω από τους 25°C, η αποδοτικότητα μειώνεται κατά 0,4% έως 0,5%.
Κατά τη διάρκεια των ακραίων καυσώνων σε Ισπανία και Ελλάδα, οι ηλιακές εγκαταστάσεις κατέγραψαν σημαντικές πτώσεις παραγωγής, τη στιγμή που η ζήτηση για κλιματισμό κορυφωνόταν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θερμοκρασίες επιφανείας έως 65°C οδήγησαν σε μείωση δυναμικότητας σχεδόν 20%.
Το «sweet spot» των ανεμογεννητριών
Οι ισχυροί άνεμοι ευνοούν την αιολική ενέργεια, οδηγώντας ακόμη και σε ρεκόρ παραγωγής, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, όταν οι άνεμοι είναι υπερβολικά ισχυροί, δημιουργείται υπερπροσφορά ενέργειας που το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει.
Αυτό οδηγεί σε το λεγόμενο curtailment, δηλαδή την απενεργοποίηση ανεμογεννητριών, με αποτέλεσμα να ενεργοποιούνται εκ νέου μονάδες φυσικού αερίου. Το κόστος για τη Βρετανία έφτασε τα 1,47 δισ. λίρες σε έναν χρόνο.
Παράλληλα, όταν οι ταχύτητες ανέμου ξεπερνούν τα 90 χλμ./ώρα, οι ανεμογεννήτριες μπαίνουν σε λειτουργία προστασίας για να αποφευχθούν ζημιές. Σε ακραίες καταιγίδες, όπως η Ciarán, μεγάλα αιολικά πάρκα αναγκάστηκαν να διακόψουν τη λειτουργία τους.
Η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης αδειάζει
Η υδροηλεκτρική ενέργεια επηρεάζεται επίσης. Η Νορβηγία, γνωστή ως η «μεγαλύτερη μπαταρία της Ευρώπης», είδε τα αποθέματα χιονιού να πέφτουν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 20 ετών.
Αυτό έχει δημιουργήσει ένα ενεργειακό έλλειμμα 25 TWh, επηρεάζοντας σημαντικά την παραγωγή. Οι αλλαγές στις βροχοπτώσεις –με περισσότερο νερό να πέφτει ως βροχή αντί για χιόνι– μειώνουν τη δυνατότητα αποθήκευσης νερού και άρα την προβλεψιμότητα της παραγωγής ενέργειας.
Το «μπουκάλι» στο δίκτυο
Πέρα από τις κλιματικές πιέσεις, το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο αποδεικνύεται ανεπαρκές για τη νέα εποχή των ΑΠΕ.
Σύμφωνα με το think tank Ember, περισσότερα από 120 GW νέων έργων ΑΠΕ βρίσκονται σε κίνδυνο λόγω περιορισμών στο δίκτυο, ενώ σε πολλές χώρες η χωρητικότητα δεν επαρκεί για να συνδεθούν νέα έργα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά ότι απαιτούνται επενδύσεις περίπου 85 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050 για τον εκσυγχρονισμό του δικτύου. Ως απάντηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο ύψους 1,2 τρισ. ευρώ για την αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών.
