Μήπως το IQ είναι ξεπερασμένο; Η επιστήμη επανεξετάζει το πιο διάσημο τεστ νοημοσύνης
- Όλο και περισσότεροι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι τα τεστ IQ μετρούν μόνο ένα περιορισμένο φάσμα γνωστικών δεξιοτήτων, αφήνοντας εκτός στοιχεία όπως η δημιουργικότητα, η ενσυναίσθηση, η κοινωνική κρίση και η πρακτική ευφυΐα.
- Έρευνες δείχνουν ότι το IQ εξηγεί περίπου το 30% της διακύμανσης στις σχολικές επιδόσεις, ενώ οι επιδόσεις στα τεστ επηρεάζονται σημαντικά από την εκπαίδευση, το πολιτισμικό υπόβαθρο και το περιβάλλον του εξεταζόμενου.
- Επιστήμονες αμφισβητούν επίσης τη χρήση του IQ για τη σύγκριση πληθυσμών ή χωρών, επισημαίνοντας ότι η νοημοσύνη είναι μια πολυδιάστατη έννοια που δύσκολα μπορεί να αποτυπωθεί σε έναν μόνο αριθμό.
Για περισσότερο από έναν αιώνα, ένας αριθμός θεωρείται συνώνυμος της ανθρώπινης ευφυΐας: το IQ (Δείκτης Νοημοσύνης).
Σήμερα, ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι ψυχολόγοι και ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα τεστ IQ, παρότι εξακολουθούν να έχουν προγνωστική αξία σε ορισμένα πεδία, αδυνατούν να αποτυπώσουν το πλήρες εύρος της ανθρώπινης νοημοσύνης.
Όπως επισημαίνουν, τα τεστ αυτά σχεδιάστηκαν ώστε να αξιολογούν κυρίως δεξιότητες που καλλιεργούνται μέσω της τυπικής εκπαίδευσης και της εξοικείωσης με συγκεκριμένα πολιτισμικά πρότυπα, αφήνοντας εκτός χαρακτηριστικά που συχνά καθορίζουν την επιτυχία στην καθημερινή ζωή.
Η νοημοσύνη είναι πολύ πιο σύνθετη
Η Rebecca Sear, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Brunel University London, εξηγεί στο BBC Science Focus ότι η νοημοσύνη δεν αποτελεί ένα ενιαίο χαρακτηριστικό.
«Η νοημοσύνη είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόμενο. Είναι δύσκολο να οριστεί και ακόμη δυσκολότερο να μετρηθεί.»
Η ίδια έχει ζητήσει ακόμη και την απόσυρση επιστημονικών άρθρων που βασίζονται σε βάσεις δεδομένων οι οποίες κατατάσσουν τις χώρες με βάση τον μέσο δείκτη IQ των κατοίκων τους.
Σε αντίθεση με χαρακτηριστικά όπως το ύψος ή το βάρος, η νοημοσύνη δεν μπορεί να μετρηθεί με μία μόνο μεταβλητή.
Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
- δημιουργικότητα,
- ενσυναίσθηση,
- κοινωνική αντίληψη,
- ικανότητα λήψης αποφάσεων,
- κοινή λογική.
Πολλές από αυτές τις δεξιότητες δεν αποτυπώνονται σε ένα τυπικό τεστ IQ.
Γιατί ένα υψηλό IQ δεν εγγυάται σωστές αποφάσεις
Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν κάποιον που θεωρείται εξαιρετικά ικανός ακαδημαϊκά αλλά δυσκολεύεται να πάρει σωστές αποφάσεις στην καθημερινότητά του.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή τα τεστ IQ αξιολογούν την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων υπό συγκεκριμένες συνθήκες, όχι όμως το αν κάποιος μπορεί να εφαρμόσει αποτελεσματικά αυτές τις δεξιότητες στις πραγματικές καταστάσεις της ζωής.
Παράλληλα, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι το IQ εξηγεί περίπου το 30% της διακύμανσης στις σχολικές επιδόσεις, γεγονός που σημαίνει ότι η επιτυχία στην εκπαίδευση εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες.
Οι ερευνητές προειδοποιούν επίσης ότι η υπερβολική έμφαση στις βαθμολογίες IQ μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία, επηρεάζοντας τόσο τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύονται τα παιδιά όσο και την εικόνα που σχηματίζουν για τις δυνατότητές τους.
Η εκπαίδευση και το πολιτισμικό περιβάλλον επηρεάζουν τα αποτελέσματα
Ένα ακόμη βασικό σημείο της κριτικής αφορά την εξάρτηση των τεστ IQ από δεξιότητες που αποκτώνται μέσα από τη σχολική εκπαίδευση.
Η κατανόηση κειμένου, οι λογικές ασκήσεις υπό χρονικό περιορισμό και η εξοικείωση με δοκιμασίες χαρτιού και μολυβιού αποτελούν βασικά στοιχεία των περισσότερων τεστ.
Όπως σημειώνει η Rebecca Sear: «Αν ένα παιδί ή ένας ενήλικας δεν έχει λάβει ποτέ τυπική εκπαίδευση, θα δυσκολευτεί πολύ σε ένα τεστ IQ, όσο έξυπνος κι αν είναι, επειδή μπορεί να μην έχει χρησιμοποιήσει ποτέ χαρτί και μολύβι.»
Με άλλα λόγια, οι επιδόσεις δεν αντανακλούν αποκλειστικά τις γνωστικές ικανότητες, αλλά επηρεάζονται και από τις εμπειρίες και τις ευκαιρίες που είχε κάθε άνθρωπος στη ζωή του.
Η αμφισβήτηση των διεθνών κατατάξεων IQ
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν το IQ χρησιμοποιείται για τη σύγκριση ολόκληρων χωρών.
Ερευνητές έχουν ασκήσει έντονη κριτική σε βάσεις δεδομένων που επιχειρούν να κατατάξουν τα κράτη με βάση τον μέσο δείκτη νοημοσύνης των κατοίκων τους.
Συχνά αναφέρεται ως παράδειγμα μια βάση δεδομένων που δημοσιεύθηκε το 2002 από τον Richard Lynn, ο οποίος είχε αυτοχαρακτηριστεί «επιστημονικός ρατσιστής».
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη βάση στηρίχθηκε σε μικρά και μη αντιπροσωπευτικά δείγματα, ενώ απέκλεισε επιλεκτικά δεδομένα που δεν συμφωνούσαν με προκαθορισμένα συμπεράσματα σχετικά με τη φυλή και τη νοημοσύνη.
Μπορεί η νοημοσύνη να χωρέσει σε έναν αριθμό;
Οι επιστήμονες επισημαίνουν επίσης ότι οι επιδόσεις στα τεστ IQ μπορούν να μεταβληθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου.
Παράγοντες όπως:
- η εκπαίδευση,
- το κοινωνικό περιβάλλον,
- οι εμπειρίες,
- ακόμη και το άγχος,
μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά το αποτέλεσμα.
Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότεροι ερευνητές αμφισβητούν κατά πόσο η νοημοσύνη μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως μέσα από μία εξέταση.
Ο Robert Sternberg, καθηγητής Ψυχολογίας στο Cornell University, συνοψίζει την προβληματική με μια χαρακτηριστική φράση: «Οι άνθρωποι έχουν αδυναμία σε όσα είναι εύκολο να μετρηθούν.»
Ίσως, τελικά, η πρόκληση να είναι η αποδοχή ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι πολύ πιο σύνθετη από έναν και μόνο αριθμό.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Γιατί το Pinterest θέλει να γίνει η νέα Google
- Πώς θα ήταν το διαδίκτυο χωρίς εφήβους στα social media
- Η εποχή της παραδοσιακής διαφήμισης φτάνει στο τέλος της
