Γιατί ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα ανησυχούν για μια… τέλεια καταιγίδα
Οι εαρινές συναντήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας παρουσιάζουν το ίδιο μοτίβο: ανθισμένες κερασιές στην Ουάσιγκτον, άφιξη αντιπροσώπων από 191 χώρες για την εξαμηνιαία αποτίμηση της παγκόσμιας οικονομίας και ένα αυστηρά προκαθορισμένο πρόγραμμα (σήμερα 14 Απριλίου το World Economic Outlook, το έγγραφο προβλέψεων του ΔΝΤ βάσει του οποίου αναμένεται υποχώρηση της παγκόσμιας ανάπτυξης, στις 16 Απριλίου οι συναντήσεις των υπουργών Οικονομικών και των κεντρικών τραπεζιτών του G7 και στη συνέχεια του G20, στις 17 η Νομισματική Επιτροπή και στις 18 η Επιτροπή Ανάπτυξης της Παγκόσμιας Τράπεζας, και μετά όλοι επιστρέφουν στις χώρες τους.
Αν όμως η «τελετουργία» δεν αλλάζει, τα θέματα που συνοδεύουν την οικονομική ανάπτυξη —οι «εξωτερικοί» παράγοντες που μπορούν να την επηρεάσουν— δεν ήταν ποτέ τόσο πολλά, σύνθετα, νέα και γεμάτα αβεβαιότητα: ο πόλεμος, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του πληθωρισμού, η ανησυχία για την απασχόληση παραμένουν, αλλά, παραδόξως, ωχριούν μπροστά σε δύο «ωρολογιακές βόμβες» που θα σημαδέψουν αυτές τις εαρινές συναντήσεις του 2026 και προκαλούν έντονη ανησυχία σε αξιωματούχους του Ταμείου, πολιτικούς, υπουργούς και κυρίως τραπεζίτες:
- Τις στρεβλώσεις των χρηματοπιστωτικών συστημάτων λόγω κακόβουλων εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης·
- Τον κίνδυνο μετάδοσης κρίσης στον τομέα της ιδιωτικής πίστης, που σε περίπτωση κατάρρευσης θα μπορούσε να συμπαρασύρει και τον κλάδο του private equity, ο οποίος ήδη παρουσιάζει σημάδια αστάθειας.
Και μιλάμε για ποσά που, στο χειρότερο σενάριο, θα μπορούσαν να προκαλέσουν πολύ σοβαρά προβλήματα.
Ο πόλεμος στο Ιράν
Με λίγα λόγια, ο κίνδυνος μιας «τέλειας καταιγίδας» σήμερα δεν προέρχεται μόνο από τον πόλεμο με το Ιράν, αλλά από τον άγνωστο συνδυασμό αυτών των δύο παραγόντων. Ξεκινώντας από τον πόλεμο: ένας απρόβλεπτος παράγοντας που, μετά από μια σύντομη ελπίδα το Σαββατοκύριακο λόγω των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, μας επανέφερε —με την αποτυχία του διαλόγου— στη γνωστή δυναμική αύξησης τιμών πετρελαίου και πληθωρισμού.
Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη συζητήσει με το υπουργείο Οικονομικών πιθανά μέτρα αν ο πόλεμος διαρκέσει πάνω από τρεις μήνες και αν ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, που θα επιβληθεί από σήμερα από τις ΗΠΑ, έχει χειρότερες συνέπειες από τις αναμενόμενες στις τιμές πετρελαίου και καυσίμων. Οι αυξήσεις έχουν ήδη αρχίσει: το πετρέλαιο ξεπέρασε ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι, με άνοδο 7-8%, και κυμαίνεται μεταξύ 102 και 107 δολαρίων. Πού μπορεί να φτάσει;
Οι αγορές
Εν προκειμένω εισερχόμαστε σε ζώνη αβεβαιότητας. Υπάρχει το προηγούμενο των 120 δολαρίων για το Brent στις πιο έντονες φάσεις του πολέμου, αλλά νέες εκτιμήσεις κάνουν λόγο ακόμα και για 150 δολάρια αν ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ διαρκέσει πολύ.
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το επίπεδο των τιμών, αλλά κυρίως τη διάρκεια της κρίσης και τις συνέπειες στον πληθωρισμό (περίπου 3,3% ετησίως τον Μάρτιο στις ΗΠΑ) και στα ήδη αυξημένα επιτόκια.
Τα εργαλεία είναι γνωστά —αύξηση επιτοκίων— αλλά με κόστος για την ανάπτυξη, γι’ αυτό και αναμένεται γενικευμένη μείωση των προβλέψεων ανάπτυξης. Ο αντίκτυπος εκτιμάται μεγαλύτερος σε Ευρώπη και Ασία παρά στις ΗΠΑ. Πρόκειται για ένα ανησυχητικό αλλά όχι άγνωστο ή ανεξέλεγκτο σενάριο.
Το μοντέλο της Anthropic, Mythos
Οι μεγαλύτερες αβεβαιότητες προέρχονται από δύο νέους και ανεξέλεγκτους παράγοντες: την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης, και συγκεκριμένα του νέου μοντέλου Claude Mythos της Anthropic. Το μοντέλο έχει δοθεί σε περιορισμένη χρήση σε περίπου 40 μεγάλες αμερικανικές εταιρείες για να εντοπίζει ευπάθειες στα συστήματά τους.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι μπορεί να εντοπίσει αδυναμίες σε χρηματοπιστωτικά συστήματα, πληρωμές και μεταφορές χρημάτων, ανοίγοντας τον δρόμο για μαζικές απάτες ή ακόμη και παράλυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το θέμα έχει ήδη συζητηθεί μεταξύ του υπουργού Οικονομικών Scott Bessent και του προέδρου της Fed Jerome Powell με αμερικανούς τραπεζίτες.
Οι τράπεζες
Τι γίνεται όμως με τις ευρωπαϊκές και ασιατικές τράπεζες; Ο κίνδυνος μετάδοσης εδώ είναι παγκόσμιος. Στις συναντήσεις της Ουάσιγκτον θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας διεθνής μηχανισμός συνεργασίας για την αντιμετώπιση των κινδύνων πριν η τεχνολογία πέσει σε λάθος χέρια.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά την ευπάθεια της ιδιωτικής πίστης: πόσο εκτεθειμένος είναι ο κλάδος και τι θα συμβεί αν υπάρξει κρίση ρευστότητας; Τράπεζες όπως η JP Morgan έχουν ήδη μειώσει την έκθεσή τους σε πιο επικίνδυνα δάνεια, αλλά αυτό απλώς μεταφέρει τον κίνδυνο αλλού.
Η τεχνητή νοημοσύνη και οι αγορές
Ο τομέας της ιδιωτικής πίστης συνδέεται στενά με τα private equity, τα οποία ήδη δυσκολεύονται να ρευστοποιήσουν επενδύσεις λόγω οικονομικής αβεβαιότητας, αλλά και λόγω της επίδρασης της τεχνητής νοημοσύνης σε κλάδους από το λογισμικό έως τη βιομηχανία.
Οι αρχές προς το παρόν καθησυχάζουν — κάτι που έκαναν και πριν την κρίση του 2007-2009 που προκλήθηκε από την αγορά των subprime δανείων. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιηθούν αυτές οι συναντήσεις για συντονισμό και προετοιμασία, ώστε να αντιμετωπιστεί έγκαιρα μια πιθανή νέα κρίση.
Γιατί, όπως γνωρίζουμε, το να πολεμάς ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα χωρίς προετοιμασία δεν είναι ποτέ ούτε εύκολο ούτε ευχάριστο.
