Η Ελλάδα συγκροτεί επιτροπή για τη νέα ΚΑΠ
Σε ένα περιβάλλον αυξημένων δημοσιονομικών πιέσεων και εντεινόμενων κλιματικών δεσμεύσεων διαμορφώνεται η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2028-2034, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάζει τόσο την κατανομή των πόρων όσο και τις προτεραιότητες στήριξης του αγροδιατροφικού τομέα. Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, καθώς οι αλλαγές που βρίσκονται στο τραπέζι αναμένεται να επηρεάσουν την ισορροπία μεταξύ παραδοσιακών κλάδων, όπως η κτηνοτροφία, και πιο βιώσιμων μορφών παραγωγής.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική κυβέρνηση εισέρχεται σε φάση εντατικής προετοιμασίας, με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων να προχωρά στη σύσταση πολυεπίπεδου σχήματος διαβούλευσης, το οποίο θα αναλάβει τη διαμόρφωση των βασικών κατευθύνσεων της εθνικής στρατηγικής. Με υπουργική απόφαση συγκροτείται επιτροπή, στην οποία θα συμμετέχουν περισσότερα από 100 μέλη από τον δημόσιο τομέα, την αυτοδιοίκηση, τους αγροτικούς και παραγωγικούς φορείς, την κοινωνία των πολιτών, αλλά και την ακαδημαϊκή κοινότητα.
Στόχος της νεοσύστατης επιτροπής, η οποία αναμένεται να κάνει το «ντεμπούτο» της στις 21 Απριλίου, είναι η καταγραφή των προκλήσεων της νέας ΚΑΠ, ο καθορισμός των εθνικών προτεραιοτήτων και η υποβολή προτάσεων για μέτρα πολιτικής, στο πλαίσιο του Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου Εταιρικής Σχέσης (ΕΠΕΣ). Οι εισηγήσεις της θα τροφοδοτούν την αρμόδια ομάδα εργασίας του υπουργείου, η οποία έχει την ευθύνη για τη διαμόρφωση της επίσημης εθνικής θέσης ενόψει των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων.
Η εθνική γραμμή
Το νέο σχήμα λειτουργεί υπό την προεδρία του εκάστοτε υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και θα συνεδριάζει τακτικά, ενώ προβλέπεται και η συγκρότηση θεματικών ομάδων εργασίας, καθώς και η δυνατότητα ηλεκτρονικής διαβούλευσης. Η πρωτοβουλία για τη σύστασή του «έτρεξε» επί θητείας του Κώστα Τσιάρα, ωστόσο πλέον την ευθύνη και την προεδρία αναλαμβάνει ο νέος υπουργός του ΥΠΑΑΤ, Μαργαρίτης Σχοινάς, ο οποίος -σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- αντιμετωπίζει θετικά το εγχείρημα και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη λειτουργία του ως βασικού εργαλείου διαμόρφωσης της ελληνικής θέσης για τη νέα ΚΑΠ.
Στη νέα επιτροπή συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Ένωση Περιφερειών και η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, εκπρόσωποι υπουργείων και δημόσιων αρχών, αγροτικοί συνεταιρισμοί, επαγγελματικοί και επιστημονικοί φορείς, καθώς και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως περιβαλλοντικές ΜΚΟ.
Από το κρέας στο «πράσινο» τραπέζι
Οι παραπάνω διεργασίες σε εθνικό επίπεδο συνδέονται άμεσα με τις εξελίξεις στις Βρυξέλλες, όπου ανοίγει πλέον η συζήτηση για μια βαθιά αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού αγροδιατροφικού μοντέλου. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιστημονικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, που βρίσκεται ήδη στο τραπέζι της Κομισιόν, τίθεται ζήτημα σταδιακής κατάργησης ενισχύσεων της ΚΑΠ που συνδέονται με την κτηνοτροφία, καθώς και η μεταφορά πόρων προς καλλιέργειες με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Ουσιαστικά, οι επιστημονικοί σύμβουλοι της Ε.Ε. εισηγούνται -μέσω έκθεσης περίπου 350 σελίδων- μια σαφή μετατόπιση: λιγότερη έμφαση στην παραγωγή κρέατος και ισχυρότερη στήριξη σε πιο βιώσιμα μοντέλα παραγωγής, με φόντο τον ρόλο της γεωργίας στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η μετάβαση αυτή δεν περιορίζεται στην παραγωγή, αλλά επεκτείνεται και στις διατροφικές επιλογές, ανοίγοντας τη συζήτηση για συνολική αναδιάρθρωση του αγροδιατροφικού συστήματος στην Ευρώπη.
Η έκθεση καταγράφει συγκεκριμένες παρεμβάσεις, όπως η σύνδεση των ενισχύσεων με περιβαλλοντικά κριτήρια, η εισαγωγή μηχανισμών αποτύπωσης του περιβαλλοντικού κόστους της γεωργίας -συμπεριλαμβανομένων εκπομπών όπως το μεθάνιο- αλλά και η ενίσχυση πρακτικών που συμβάλλουν στη δέσμευση άνθρακα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην κατανάλωση, με προτάσεις για βιώσιμα διατροφικά πρότυπα και καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών.
Η μάχη για τα κονδύλια
Οι προτάσεις αυτές ανοίγουν πλέον τη συζήτηση για μια ευρείας κλίμακας ανακατανομή πόρων στο εσωτερικό της ΚΑΠ, ενός από τα μεγαλύτερα χρηματοδοτικά εργαλεία της Ε.Ε. Με προϋπολογισμό που απορροφά περίπου το ένα τρίτο των κοινοτικών δαπανών, ακόμη και μικρές μετατοπίσεις στις προτεραιότητες μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε ολόκληρη την αγροτική οικονομία. Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να συγκεντρωθούν στον τομέα της κτηνοτροφίας, ιδίως σε δραστηριότητες υψηλής έντασης εκπομπών. Ιδιαίτερα σε χώρες με ισχυρό ζωικό κεφάλαιο και υψηλή εξάρτηση από τις άμεσες ενισχύσεις, όπως είναι η Γαλλία, η Ιρλανδία και η Ισπανία, όπου η παραγωγή βοείου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων αποτελεί βασικό μέρος της αγροτικής οικονομίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η σταδιακή μετατόπιση των πόρων προς «πράσινες» δράσεις μεταφράζεται σε άμεση πίεση για τη βιωσιμότητα των μονάδων, ενώ η επόμενη φάση της συζήτησης μεταφέρεται πλέον στα κράτη-μέλη, προμηνύοντας δύσκολες ισορροπίες και σκληρές διαπραγματεύσεις.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή αγγίζει έναν από τους πιο ευαίσθητους κλάδους της αγροτικής οικονομίας, καθώς η αιγοπροβατοτροφία αποτελεί τη βάση της παραγωγής γάλακτος για τη φέτα, ένα από τα σημαντικότερα εξαγώγιμα αγροτικά προϊόντα της χώρας, και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ενισχύσεις της ΚΑΠ.
