ΗΠΑ–Ιράν: Το «παζάρι» των 20 ετών και το παράθυρο συμφωνίας
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν εισέρχονται σε κρίσιμη φάση, με τη διάρκεια της αναστολής του πυρηνικού προγράμματος να εξελίσσεται στο βασικό σημείο σύγκλισης – αλλά και σύγκρουσης.
Η τελευταία φάση των συνομιλιών μεταξύ Τζέι Ντι Βανς και Ιρανών αξιωματούχων στο Ισλαμαμπάντ αποκάλυψε μια σημαντική μετατόπιση στη στρατηγική της Ουάσιγκτον. Αντί για πλήρη και μόνιμη απαγόρευση του πυρηνικού προγράμματος, οι Ηνωμένες Πολιτείες προτείνουν πλέον μια «αναστολή» διάρκειας 20 ετών — μια προσέγγιση που επιδιώκει να συνδυάσει τον έλεγχο με τον πολιτικό ρεαλισμό.
Η πρόταση αυτή αφήνει περιθώριο στην Τεχεράνη να υποστηρίξει ότι δεν εγκαταλείπει οριστικά το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, όπως προβλέπεται από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων. Από την πλευρά του, το Ιράν επιμένει σε πολύ μικρότερο χρονικό ορίζοντα, προτείνοντας αναστολή έως πέντε έτη — θέση που είχε ήδη διατυπώσει σε προηγούμενους γύρους συνομιλιών.
Η διαφορά αυτή, αν και σημαντική, θεωρείται από διπλωματικές πηγές ένδειξη ότι υπάρχει πλέον κοινό έδαφος διαπραγμάτευσης. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου το χάσμα αφορούσε την ίδια την ύπαρξη του προγράμματος, σήμερα η διαφωνία επικεντρώνεται στη χρονική διάρκεια των περιορισμών, σύμφωνα με τους NYT.
Ωστόσο, τα πιο κρίσιμα ζητήματα παραμένουν άλυτα. Η Ουάσιγκτον απαιτεί την απομάκρυνση σημαντικών αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου από το ιρανικό έδαφος, προκειμένου να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο στρατιωτικής χρήσης. Το Ιράν απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το ενδεχόμενο, προτείνοντας αντ’ αυτού την «αραίωση» του υλικού ώστε να μην είναι άμεσα αξιοποιήσιμο.
Η αντιπαράθεση αυτή θυμίζει σε μεγάλο βαθμό τη συμφωνία του 2015, τη λεγόμενη Joint Comprehensive Plan of Action, από την οποία αποχώρησε αργότερα ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτηρίζοντάς την «μονόπλευρη». Η βασική ένσταση τότε αφορούσε τις λεγόμενες «ρήτρες λήξης», που επέτρεπαν στο Ιράν να επανεκκινήσει σταδιακά τις δραστηριότητές του.
Σήμερα, η ειρωνεία είναι εμφανής: η νέα πρόταση της Ουάσιγκτον κινείται στην ίδια λογική της χρονικής αναστολής, επιχειρώντας όμως να εξασφαλίσει μεγαλύτερο χρονικό βάθος και αυστηρότερους όρους ελέγχου.
Παράλληλα, η γεωπολιτική συγκυρία επιβαρύνει το κλίμα. Η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η διακοπή της υποστήριξης της Τεχεράνης σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, καθώς και οι οικονομικές πιέσεις μέσω κυρώσεων και αποκλεισμών, αποτελούν παράλληλα πεδία έντασης.
Την ίδια στιγμή, οι διαρροές από τις δύο πλευρές υποδηλώνουν ότι οι συνομιλίες κάθε άλλο παρά έχουν καταρρεύσει. Αντιθέτως, εξετάζεται ήδη νέος γύρος διαπραγματεύσεων, πιθανότατα στο ίδιο διπλωματικό πλαίσιο, με στόχο μια συμφωνία που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «αγορά χρόνου» — στρατηγική που έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην ιστορία των σχέσεων Ουάσιγκτον–Τεχεράνης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει συμφωνία, αλλά αν αυτή θα μπορέσει να αντέξει στον χρόνο, χωρίς να επαναλάβει τα δομικά προβλήματα του παρελθόντος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Τραμπ: «Θα εξολοθρευτεί αμέσως όποιο ιρανικό πλοίο πλησιάσει στο Ορμούζ»
- ΕΕ: Προτεραιότητα η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ – Σχέδιο στήριξης για την ενεργειακή κρίση
- ΗΠΑ: Ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν και «λουκέτο» στα Στενά του Ορμούζ – Άλμα στο πετρέλαιο
- Αιχμές Φιντάν για συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ: «Δεν δεχόμαστε υποδείξεις», απαντά το ΥΠΕΞ
