Μεγάλα έργα, ακριβότερο χρήμα - Νέα εμπόδια στο Vision 2030 της Σαουδικής Αραβίας

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

Οι καταθέσεις υποχωρούν, η ζήτηση για δάνεια αυξάνεται και οι τράπεζες ανταγωνίζονται για χρηματοδότηση. Ο πόλεμος επιβαρύνει το επενδυτικό σχέδιο του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ενώ ακόμη και το ακριβότερο πετρέλαιο δεν εγγυάται λύση.

Η Σαουδική Αραβία χρειάζεται τεράστια κεφάλαια για να χρηματοδοτήσει την οικονομία που σχεδιάζει πέρα από το πετρέλαιο. Οι τράπεζές της, όμως, αντιμετωπίζουν μια όλο και δυσκολότερη εξίσωση: η ζήτηση για δάνεια αυξάνεται, ενώ οι καταθέσεις που στηρίζουν τη χρηματοδότησή τους υποχωρούν.

Οι αναλήψεις από κρατικούς φορείς και ο περιορισμός της χρηματοδότησης από τράπεζες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων εντείνουν την πίεση. Ο πόλεμος με το Ιράν προσθέτει δημοσιονομικές ανάγκες και επενδυτική αβεβαιότητα, ανεβάζοντας το κόστος υλοποίησης των μεγάλων σχεδίων του Vision 2030.

Για τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, το ζήτημα αφορά την εξασφάλιση επαρκούς και προσιτής χρηματοδότησης για έργα που χρειάζονται χρόνια μέχρι να αποφέρουν σημαντικές ταμειακές ροές.

Τα δάνεια αυξάνονται, οι καταθέσεις κινούνται αντίστροφα

Σύμφωνα με στοιχεία της σαουδαραβικής κεντρικής τράπεζας που επικαλείται το Bloomberg, στο τρίτο τρίμηνο του 2026 οι χορηγήσεις αυξήθηκαν κατά 2,4%, ενώ οι καταθέσεις μειώθηκαν κατά 1,8%. Η υποχώρηση προήλθε κυρίως από αναλήψεις κρατικών φορέων.

Η απόκλιση περιορίζει τα περιθώρια των τραπεζών να χρηματοδοτούν νέες επενδύσεις χωρίς να αναζητούν ακριβότερες πηγές κεφαλαίων. Παράλληλα, εντείνει τον ανταγωνισμό για καταθέσεις, ωθώντας τις τράπεζες να προσφέρουν υψηλότερα επιτόκια για να προσελκύσουν ή να διατηρήσουν χρήματα.

Ο Ζαν-Μισέλ Σαλίμπα της Bank of America συνδέει την επιδείνωση και με τη μετάδοση των πιέσεων από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι τράπεζες των Εμιράτων έχουν σημαντική παρουσία στη σαουδαραβική διατραπεζική αγορά, επομένως η περιορισμένη δραστηριότητά τους επηρεάζει και τη χρηματοδότηση των σαουδαραβικών ιδρυμάτων.

Το σήμα κινδύνου από τα επιτόκια

Η στενότητα αποτυπώνεται στη διαφορά μεταξύ του τρίμηνου σαουδαραβικού διατραπεζικού επιτοκίου Saibor και του αμερικανικού επιτοκίου αναφοράς SOFR. Η απόσταση έχει διευρυνθεί περίπου στις 120 μονάδες βάσης, έναντι ενός συνηθισμένου επιπέδου κοντά στις 70.

Πρόκειται για πρόσθετη διαφορά περίπου μισής ποσοστιαίας μονάδας, η οποία δείχνει ότι η χρηματοδότηση σε ριάλ επιβαρύνεται σε σχέση με το αμερικανικό επιτόκιο αναφοράς.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το ριάλ είναι συνδεδεμένο με το δολάριο και η σαουδαραβική κεντρική τράπεζα ακολουθεί στενά τη νομισματική πολιτική της Fed. Οι τοπικές συνθήκες ρευστότητας προσθέτουν έτσι πίεση στο κόστος χρήματος που διαμορφώνεται διεθνώς.

Η επιβάρυνση αφορά επιχειρήσεις, κρατικούς οργανισμούς και το ευρύτερο επενδυτικό οικοσύστημα γύρω από το Public Investment Fund (PIF), το κρατικό ταμείο που αποτελεί βασικό χρηματοδότη του οικονομικού μετασχηματισμού.

Η χρηματοδότηση γίνεται εμπόδιο για τις επενδύσεις

Ο Τιμ Κάλεν του Arab Gulf States Institute προειδοποιεί ότι η περιορισμένη ρευστότητα μπορεί να επιβραδύνει την πιστωτική επέκταση και να οδηγήσει δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς σε επανεξέταση επενδυτικών σχεδίων.

Το πρόβλημα εντείνεται από την περιφερειακή ανασφάλεια. Οι επιθέσεις των Χούθι επηρεάζουν μετακινήσεις, επιχειρηματικές επισκέψεις και εκδηλώσεις, δυσκολεύοντας την προσπάθεια προσέλκυσης διεθνών επενδύσεων.

Η Μόνικα Μάλικ της Abu Dhabi Commercial Bank εκτιμά ότι ο συνδυασμός υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης, μεγάλων δανειακών αναγκών και γεωπολιτικής αβεβαιότητας δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στη μη πετρελαϊκή δραστηριότητα.

Αυτή ακριβώς η δραστηριότητα βρίσκεται στον πυρήνα του Vision 2030: τουρισμός, υπηρεσίες, ακίνητα και νέοι επιχειρηματικοί κλάδοι χρειάζονται σταθερή χρηματοδότηση για να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος στην οικονομία.

Ύφεση στο σύνολο της οικονομίας, αντοχές εκτός πετρελαίου

Το σαουδαραβικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπει συρρίκνωση του πραγματικού ΑΕΠ κατά 3,6% το 2026, κυρίως λόγω της αναμενόμενης μεγάλης υποχώρησης της πετρελαϊκής δραστηριότητας.

Στην ίδια εκτίμηση, ωστόσο, οι μη πετρελαϊκές δραστηριότητες αναμένεται να διατηρήσουν θετικό ρυθμό ανάπτυξης περίπου 3,2%. Η διάκριση είναι ουσιαστική: η ύφεση της συνολικής οικονομίας συνυπάρχει με ανάπτυξη στους τομείς που επιδιώκει να ενισχύσει το Ριάντ.

Το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να διατηρηθεί αυτή η δυναμική εάν η χρηματοδότηση παραμείνει ακριβή και οι επενδυτές γίνουν περισσότερο επιφυλακτικοί.

Γιατί δεν συμφωνούν όλοι ότι πρόκειται για κρίση

Η πίεση στη χρηματοδότηση δεν συνεπάγεται αυτομάτως αδυναμία του τραπεζικού συστήματος. Ο Άντον Λοπάτιν της Fitch, μιλώντας στο EnterpriseAM, περιγράφει τη ρευστότητα ως επαρκή αλλά λιγότερο άφθονη, επισημαίνοντας την ισχυρή κεφαλαιακή βάση και την πρόσβαση των τραπεζών σε πηγές χρηματοδότησης. Προειδοποιεί, όμως, ότι ο ανταγωνισμός για καταθέσεις μπορεί να διατηρήσει υψηλό το κόστος και να πιέσει τα περιθώρια κέρδους.

Ο Φαρούκ Σούσα της Goldman Sachs θεωρεί ότι οι πιέσεις μπορεί να αποδειχθούν προσωρινές, καθώς ο χρονικός ορίζοντας των έργων του Vision 2030 υπερβαίνει μια βραχυπρόθεσμη στενότητα. Η κεντρική τράπεζα διαθέτει επίσης εργαλεία παρέμβασης, όπως έδειξε το 2022 με την τοποθέτηση καταθέσεων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε τράπεζες.

Το πετρέλαιο δεν λύνει αυτόματα την εξίσωση

Υψηλότερες τιμές πετρελαίου και ανάκαμψη της παραγωγής θα μπορούσαν να προσφέρουν ανάσα. Ο Έντμοντ Κρίστου της Bloomberg Intelligence, όμως, επισημαίνει ότι τα πρόσθετα πετρελαϊκά έσοδα δεν μετατρέπονται αναγκαστικά σε τραπεζικές καταθέσεις.

Κρατικές δαπάνες, εκροές κεφαλαίων και μακροχρόνιες επενδύσεις μπορούν να απορροφήσουν μεγάλο μέρος τους. Για το Vision 2030, επομένως, το κρίσιμο στοίχημα είναι η μετατροπή των διαθέσιμων πόρων σε σταθερή χρηματοδότηση και επενδύσεις που αρχίζουν να παράγουν έσοδα.